18.04.2025
“Як саҳари фасли зимистон чун ҳарвақта аз хона роҳ пеш гирифтам ҷониби мактаб. Моҳи феврал, ҳаво сард буд. Туман он қадар ғафс буд, ки пеши роҳамро базӯр медидам. Аз хона тақрибан 3 километр дуртар рафта будам, ки ногаҳон дар пастхамие дар рӯ ба рӯям се гург пайдо шуд. Нафасам ба дарун афтод, пойҳоям карахт шуда, маҷоли ҳаракат надоштам. Чӣ кор карданамро намедонистам. На роҳи гурехтан буд ва на илоҷи аз гургҳо халос шудан. Ногаҳон яке аз гургон аз ҷояш ҷаҳида, ба ман ҳамла кард ва “ҷанг”-и тан ба тан миёни мо оғоз шуд. Барои раҳоӣ ёфтан аз ҳамлаи ин дарандаи ваҳшӣ кӯшиш мекардам, аммо гург барои маро туъмаи худ сохтан талош дошт. Дар ин ҳолат мадор надоштам, то ин ки даст ба ҷайбам бурда, бо корд корашро тамом кунам. Гург ҳам, то ҷое ки метавонист, ҳамла мекард ва маро раҳо намекард. Дар ҳамин ҳангом дастам ба як чӯби хушк расид ва бо он ба тамоми қувва чанд зарба ба сараш задам. Хушбахтона, яке аз зарбаҳоям ба чашми гург расид ва гург аз шиддати дард маро раҳо кард ва оҳиста-оҳиста фирор намуд. Ду гурги дигар низ аз думболи ҳамҷинсашон роҳ пеш гирифтанд. Ман ба хона баргашта тағйири либос намудам ва боз роҳи мактабро пеш гирифтам”.
Ин нақл аз забони нафарест, ки дар яке аз деҳаҳои дурдасти ноҳияи Муъминобод, деҳаи Гулзор, бо ҳамсари меҳрубонаш зиндагӣ мекунад. Ӯ 34 сол аст, ки ҳар рӯз 7 километр роҳро пиёда тай намуда, ба маркази Ҷамоати деҳоти Чилдухтарон – деҳаи Шаҳрак мерасад, то ба мактаббачагон дарс бигӯяд. Ин шахс Эмомалӣ Шарифов буда, омӯзгор аст ва аз фанҳои таърих ва ҳуқуқ дарс медиҳад. Ӯ 2 июли соли 1961 дар ноҳияи Восеъ ба дунё омадааст. Маълумоти миёнаро дар мактаби №20-и ҳамин ноҳия гирифта, баъди хатми мактаб, аниқтараш, соли 1981 ба Институти педагогии шаҳри Кӯлоб (ҳоло ДДК ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ) дохил шуда, онро бомуваффақият хатм мекунад. Баъд ба ноҳияи Муъминобод роҳхат гирифта, фаъолияти худро дар МТМУ №15-и деҳаи Шаҳраки Ҷамоати деҳоти Чилдухтарон ба ҳайси омӯзгори таърих ва ҳуқуқ оғоз мекунад. Инак, 34 сол аст, ки Эмомалӣ Шарифов дар ҳамин таълимгоҳ дарс мегӯяд.
Зиндагии Эмомалӣ Шарифов дар оғӯши табиати дилфиреб ва манзараҳои зебои Ватан сипарӣ мешавад. Бо вуҷуди он ки фарзандонаш ҳама дорои маълумоти олӣ ва зиндагии хубу хонаи худ ҳастанд, ӯ бо ҳамсари меҳрубонаш тарки кӯҳ ва оғӯши табиат накард. Дилбастагӣ ба кори омӯзгорӣ, меҳру муҳаббати мардуми деҳот ва шавқи таълим ба фарзандони мардум нагузошт, то ӯ тарки деҳаи Гулзор намояд. Ҳамин тавр, чун солҳои қабл ҳар рӯз 7 километр роҳро пиёда тай намуда, ба деҳаи Шаҳрак меравад, то ба шогирдонаш аз таърихи миллат дарс бигӯяд. Тибқи нақли устод Эмомалӣ Шарифов, фарзандонаш барои ӯ тамоми шароитро муҳайё кардаанд, то тарки кӯҳистон намуда, ба макони обод, назди онҳо баргардад. Аммо ин марди шариф ва омӯзгори пуртаҷрибаро ҳеҷ чиз қонеъ сохта натавонист, то тарки манзилу маконе намояд, ки дар он ҷо ризқу рӯзӣ ёфтаву солиёни дароз умр ба сар бурдааст.
Шояд аҷиб ва боварнокарданӣ бошад, ки чӣ гуна ӯ 34 сол бо як пайроҳа ба мактаб меояду боз ба хона бармегардад?
Мо, аҳли эҷоди рӯзномаи “Хатлон”, барои аз наздик ошно гардидан бо зисту зиндагии ин омӯзгори пуртаҷриба роҳ пеш гирифтем ҷониби ноҳияи Муъминобод. Он рӯз ҳаво офтобӣ буд.
Ният доштем, ки субҳи барвақт Эмомалӣ Шарифовро аз хонааш то ба мактаб ҳамроҳӣ намоем. Аммо ҳавои пурбарф, тумани ғафс, хавфу хатари роҳ ва даррандагони гурусна каме моро ваҳшатзада намуданд. Бо Эмомалӣ Шарифов дар тамос шудем ва изҳор доштем, ки дар хонаи ӯ наҳорӣ хоҳем кард. Аз ин пешниҳоди мо ӯ хеле шод гардид ва гуфт, ки моро интизор мешавад.
Офтоб ҳанӯз тулӯъ накарда, ба роҳ баромадем. Дар он пайроҳае, ки ҳар рӯз Эмомалӣ Шарифов ба мактаб мерафт, қадам мезадем. Барфи аз ҳад зиёд ва шамоли сард ба роҳ гаштан халал мерасонд. Вале мо ба азобу мушкилиҳо нигоҳ накарда, пеш мерафтем. Барфи зиёд ва тумани ғафс пайроҳаро аз чашм пинҳон мекард ва ин ҳолат барои пайдо кардани роҳи дуруст каме мушкилӣ эҷод менамуд. Танҳо ҳарҷо-ҳарҷо изи пойҳои гургону дигар ҳайвоноти дарранда дида мешуду халос.
Пайроҳаи борике, ки аз миёни ҷангали анбӯҳ мегузашт, ба дили касе, ки бори аввал аз ин роҳ гузар менамуд, тарсҷой мекард. Акнун тасаввур кунед, ки омӯзгор Эмомалӣ Шарифов 34 сол боз бо ҳамин роҳ ба мактаб мераваду ба шогирдонаш дарс мегӯяд. Ёдовар бояд шуд, ки фарзандони ӯ ҳам ҳамин роҳро тай кардаву дар ҳамин муассиса таҳсил намудаанд ва имрӯз ҳар яке таҳсилкардаи донишгоҳу донишкадаҳои кишваранду дорои маълумоти олӣ.
Офтоб тулӯъ карду билохира манзили зисти Эмомалӣ Шарифов намудор гардид. Интизориҳои устод ва ҳамсараш, чеҳраи кушода ва истиқболи хуби онҳо нишон аз меҳру муҳаббат ва фарҳанги меҳмондӯстиашон буд. Бо даъвати устод мо дар хонаи гарми ӯ, назди оташдон наҳориро бо ҳам дидем. Сари як пиёла чой суҳбати гарм бо ин оилаи хушбахт ва тановул аз анвои хӯрданиҳои рӯйи дастархон хастагиямонро бартараф намуд. Хусусан, чашидани асали тозаи кӯҳистон, ки он ҳам маҳсули дастони ин омӯзгори пуртаҷриба буд, моро ба ваҷд овард. Акнун асрори зиндагии Эмомалӣ Шарифов барои мо аён гашт, ки ӯ чаро тарки ин манзилу макон накарда, бо ҳамсари меҳрубонаш Рӯзигул Абдуллоева дар ин деҳаи дурдаст зиндагии доимиро ихтиёр кардааст.
Хонаи ӯро аз чор тараф талу теппаҳо ва ҷангалзор иҳота кардааст. Боду ҳавои мусоид, табиати нотакрор ва ҷангалу кӯҳҳо барои ин марди наку манбаи хуби даромад ба ҳисоб мераванд. Зеро Эмомалӣ Шарифов дар баробари касби омӯзгорӣ таҷрибаи 40-солаи занбӯриасалпарварӣ дорад ва аз ин соҳа даромади хубе ба даст меорад.
– Ба як мард чил ҳунар кам аст, гуфтани халқ бесабаб нест. Дар баробари омӯзгорӣ мо кӯшиш мекунем, ки боз ба дигар касбҳо шуғл варзем. Занбӯрпарварӣ барои таъмини зиндагӣ манбаи даромади хубе ба ҳисоб меравад. Даромади ин соҳа ба мо кумак намуд, то фарзандон дар донишгоҳу донишкадаҳо таҳсил намоянд ва вазъи зиндагиамон беҳтар гардад, – иброз дошт Эмомалӣ Шарифов.
Дар ин радиф ӯ ба чорводорию зироаткорӣ низ машғул аст. Аслан, кишти зироатҳоро дар замини назди ҳавлӣ ҳамсари меҳрубонаш Рӯзигул Абдуллоева анҷом медиҳад. Дар вақтҳои холӣ Эмомалӣ Шарифов низ дар анҷоми ин корҳо ба ҳамсараш кумак мерсонад. Тибқи гуфтаҳои ин зани меҳнатдӯст, онҳо барои харидани сабзавоту мева ёд надоранд, ки кай ба бозор рафтаанд. Зеро маҳсулоти бо меҳнати ҳалол бадастовардаашон барои таъмини зиндагии онҳо басанда аст. Хонаи ӯ дар миёни кӯҳсор қомат афрохта бошад ҳам, аз барқу гармӣ дар зимистон танқисӣ надорад. Равшании хонаи ӯро панелҳои офтобӣ таъмин мекунанд.
Сипас мо роҳ пеш гирифтем ҷониби деҳаи Шаҳрак. Роҳи мо сӯйи таълимгоҳе буд, ки Эмомалӣ Шарифов он ҷо дарс мегуфт. Боз ҳамон роҳи пурхатар, ҳамон дашту кӯҳу ҷангал, аз ҳама муҳим, ҳамон пайроҳаи борик. Ин дафъа ин пайроҳаро ҳамроҳи Эмомалӣ Шарифов тай намудем. Дар аснои сафар омӯзгори рӯзгордидаву пуртаҷриба дар хусуси хавфу хатарҳое, ки дар ин роҳ аз сар гузаронида буд, қисса намуд. Ҳамлаи гургон, барфи зиёди зимистону боронҳои баҳорӣ дар тасаввури кас ин омӯзгорро чун қаҳрамони филм ҷилва месозад. Рӯзигул Абдуллоева ҳар рӯз субҳи барвақт ҳамсарашро гусел мекунад, то расидан ба мактаб ва шунидани занги телефону садои шавҳараш ором намегирад.
– Айёми зимистон вазъият каме мушкилтар мешавад. Дар сардиҳои зимистон, вақте ки шавҳарам аз хона мебарояд, хеле хавотир мешавам. Борҳо гуфтам, ки ақалан дар фасли зимистон тарки омӯзгорӣ намояд, аммо шавқи таълим ва меҳру муҳаббат ба касб иҷозат намедиҳад, ки шавҳарам тарки касби худ намояд. Аммо аз дигар тараф, хурсандам, ки ин заҳматҳои падари фарзандонам натиҷа додаанд ва то имрӯз даҳҳо шогирдаш дар озмунҳои гуногун иштирок намуда, сазовори ҷойҳои намоён гардидаанд, – нақл мекунад Р. Абдуллоева. Ӯ аз зиндагӣ бо шавҳараш Эмомалӣ Шарифов розӣ буда, шукрона мекунад, ки дар тӯли зиндагии 30-солаашон миёни онҳо ҳамеша якдигарфаҳмӣ вуҷуд дошт. Натиҷаи ҳамин меҳру садоқат аст, ки имрӯз онҳо бо фарзандонашон зиндагии хушбахтона доранд.
Баробари ворид шудан ба муассисаи таълимӣ, ҳамкоронаш аз Эмомалӣ Шарифов ҳолпурсӣ намуданд. Зеро онҳо низ медонанд, ки ӯ аз роҳи дур барои дарс гуфтан меояд. Зимни суҳбат бо директори муассисаи мазкур Холмурод Шарифов маълум шуд, ки зиёданд шогирдоне, ки мисли устодашон Эмомалӣ Шарифов аз деҳаҳои дурдаст барои таҳсил ба мактаб меоянд.
– Дар 34 соле, ки Эмомалӣ Шарифовро мешиносам ва бо ҳам кор мекунем, ҳамеша ҳис менамоем, ки нисбат ба касби худ ҷиддӣ муносибат мекунад. Ба дарсҳо сари вақт ҳозир шуда, бо шогирдон муносибати хуб дорад. Натиҷаи ҳамин заҳмату меҳнати устод буд, ки имрӯз шогирдони муассисаи мо дар озмуну олимпиадаҳои ноҳиявӣ, минтақавӣ ва вилоятӣ иштирок намуда, ба озмунҳои ҷумҳуриявӣ роҳхат гирифтаанд, – мегӯяд директори муассиса Х. Шарифов.
Абдулло Қурбонзода яке аз он шогирдонест, ки имсол дар озмунҳои фаннӣ миёни хонандагони муассисаҳои миёна аз фанни таърих дар сатҳи вилоят сазовори ҷойи дуюм ва соҳиби медали нуқра гардид. Зимни суҳбат бо ӯ ва дигар шогирдон маълум гардид, ки муносибати омӯзгор Эмомалӣ Шарифов бо онҳо хуб буда, дарсҳоро бо тамоми нозукиҳояш мефаҳмонад ва ба суолҳои додаи онҳо пурра ҷавоб медиҳад. Метавон гуфт, дарахте, ки 34 сол боз ин омӯзгор парвариш мекунад, самараи хуб ба бор овардааст.
Аҳадуллои МИРЗОАЛӢ,
Набиҷони САИДАБРОР,
бознашр аз рӯзномаи “Хатлон”, №22, аз 03.04.2025
Хабарҳои дигар
-
ТЕЛЕФОНҲОИ МОБИЛӢ ДАР МУАССИСАҲОИ ТАЪЛИМӢ: МУШКИЛОТ, ТАҶРИБАИ ҶАҲОНӢ ВА РОҲҲОИ ҲАЛЛИ ОН МУҚАДДИМА Дар суханронии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати Рӯзи дониш ва Дарси сулҳ масъалаҳои муҳимми соҳаҳои маориф ва илм мавриди таҳлилу арзёбӣ қарор гирифтанд. Пешвои миллат ба баланд бардоштани сатҳу сифати таълиму тарбия, такмили мазмуну муҳтавои китобҳои дарсӣ, омода намудани мутахассисони баландихтисосу рақобатпазир, мутобиқ гардондани низоми таҳсил ба раванди рақамикунонӣ, беҳтар намудани шароити таълим, рушди муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ ва таҳсили ҷавонон дар хориҷи кишвар таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуданд. Дар ин замина, вазифаҳои мушаххасе муайян гардиданд, ки ҳамчун барномаи амал барои аҳли маориф, омӯзгорону муҳаққиқон ва масъулони муассисаҳои таълимӣ хидмат менамоянд. Яке аз масъалаҳои муҳимме, ки дар суханронии Сарвари давлат мавриди таваҷҷуҳ қарор гирифт, истифодаи дурусту самараноки телефонҳои мобилӣ, зеҳни сунъӣ ва технологияҳои муосир аз ҷониби кӯдакону наврасон ва ҷавонон мебошад. Масъалаи мазкур дар ҷомеаи ҷаҳонӣ низ аҳаммияти хосса пайдо карда, зарурати ҷустуҷӯ ва татбиқи роҳҳои муассири ҳалли онро ба миён овардааст. ТЕЛЕФОНИ МОБИЛӢ: ВОСИТАИ ОМӮЗИШ Ё ОМИЛИ ПАРЕШОНӢ? Телефони мобилӣ ба ҷузъи ҷудонашавандаи ҳаёти кӯдакону наврасон табдил ёфтааст. Ба воситаи он хонанда метавонад бо падару модар тамос гирад, маълумоти заруриро дастрас намояд ва аз барномаҳои таълимӣ истифода кунад. Аммо истифодаи бемавқеъ ва аз ҳад зиёди смартфон метавонад ба раванди таълим, солимии равонӣ ва муносибатҳои иҷтимоии кӯдакону наврасон таъсири манфӣ расонад. Аз ин рӯ, шумораи кишварҳое, ки истифодаи телефонҳои мобилиро дар муассисаҳои таълимӣ маҳдуд ё манъ мекунанд, сол ба сол меафзоянд. Бино ба маълумоти ЮНЕСКО, то моҳи марти соли 2026 дар 114 низоми маориф маҳдудият ё манъи истифодаи телефонҳои мобилӣ дар мактабҳо амал мекард, ки тақрибан 58 дарсади кишварҳои ҷаҳонро ташкил медиҳад. Боливия, Коста-Рика, Хорватия, Гурҷистон, Малдив ва Малта аз ҷумлаи кишварҳое мебошанд, ки аз охири соли 2025 дар муассисаҳои таълимӣ чунин маҳдудиятҳоро ҷорӣ кардаанд. Дар Бразилия қонуни федералӣ истифодаи дастгоҳҳои электронии шахсиро дар мактабҳои давлатӣ ва хусусӣ ҳам ҳангоми дарс ва ҳам дар вақти танаффус маҳдуд менамояд, аммо бо иҷозат ва дастури омӯзгор истифодаи онҳо барои мақсадҳои таълимӣ мумкин аст. Барои хонандагоне, ки бинобар вазъи саломатӣ ё эҳтиёҷоти махсус ба чунин дастгоҳҳо ниёз доранд, истисно пешбинӣ шудааст. Дар Англия ҳукумат ба муассисаҳои таълимӣ тавсия додааст, ки истифодаи телефонҳои мобилиро дар давоми тамоми рӯзи таҳсил маҳдуд намоянд. Тартиби мушаххаси татбиқи ин тавсияро ҳар муассисаи таълимӣ мустақилона муайян мекунад. Дар Олмон ва Иёлоти Муттаҳидаи Амрико манъи ягонаи саросарӣ вуҷуд надорад ва қоидаҳо асосан дар сатҳи иёлат ё минтақаҳо муқаррар карда мешаванд. Тибқи маълумоти ЮНЕСКО дар ИМА 15 иёлат истифодаи телефонҳоро манъ карда, 24 иёлати дигар аз муассисаҳои таълимӣ талаб мекунанд, ки қоидаҳои маҳдудкунандаи худро қабул намоянд. Комиссияи Аврупо масъалаи маҳдуд кардани истифодаи телефонҳои мобилиро дар мактабҳои кишварҳои Иттиҳоди Аврупо мавриди омӯзиш қарор додааст. Ба ин маънӣ, 17 сентябри соли равон Комиссияи Аврупо тарҳи қонунеро пешниҳод кард, ки тибқи он, истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ, видеоплатформаҳо, чатботҳо ва ҳамсуҳбатҳои зеҳни сунъӣ барои кӯдакони то 13-сола дар ҳамаи 27 кишвари Иттиҳоди Аврупо манъ карда мешавад. Тибқи ин тарҳ, наврасони 13-14-сола танҳо бо иҷозати волидон ва на бештар аз як соат дар як рӯз метавонанд аз чунин платформаҳо истифода кунанд. Ҳамчунин, барои ҳифзи наврасони то 18-сола маҳдуд кардани дастрасӣ ба матолиби муҳтавояш зараровар, пешгирии робита бо шахсони ношинос ва кам кардани унсурҳое, ки боиси вобастагии онҳо мегарданд, пешбинӣ шудааст. Ширкатҳое, ки ин талаботро риоя намекунанд, метавонанд ба андозаи то 6 дарсади даромади солонаи ҷаҳониашон ҷарима шаванд. Қабул ва таъмини иҷрои қонун, бахусус, бо дарназардошти мушкилоти муайян кардани синну соли корбарон ва ҳифзи маълумоти шахсии онҳо осон нахоҳад буд. Бо вуҷуди ин, дар ин самт танзими фаъолияти муассисаҳои таълимӣ асосан ба салоҳияти худи давлатҳо вогузор шудааст. Дар Нидерланд истифодаи смартфонҳо, планшетҳо ва соатҳои ҳушманд дар синфхонаҳо, роҳравҳо ва ошхонаҳои мактабҳои ибтидоӣ ва миёна манъ шудааст. Дар Дания моҳи сентябри соли 2026 сарвазир Метте Фредериксен пешниҳод намуд, ки истифодаи телефонҳои мобилӣ дар тамоми ҳудуди мактаб, аз ҷумла, дар саҳни он пурра манъ карда шавад. Яке аз сабабҳои пешниҳоди мазкур натиҷаҳои пасти хонандагон дар арзёбиҳои байналмилалии PISA маҳсуб меёбад. Дар Фаронса истифодаи дастгоҳҳои мобилӣ дар зинаҳои таҳсилоти ибтидоӣ ва миёна манъ аст. Ҳамчунин, лоиҳаи озмоишии «танаффуси рақамӣ» амалӣ мешавад, ки тибқи он, хонандагон ҳангоми ворид шудан ба муассисаи таълимӣ телефонҳои худро месупоранд. Коршиносони аврупоӣ бар он назаранд, ки маҳдуд кардани истифодаи телефон бояд бо омӯзиши саводнокии рақамӣ, рушди тафаккури интиқодӣ, омода намудани омӯзгорон ва тақвияти ҳамкории муассисаҳои таълимӣ бо волидон ҳамроҳ бошад. Яъне, ҳадаф ташаккули муносибати огоҳона, бехатар ва масъулона ба технология мебошад. ЮНЕСКО кишварҳои ҷаҳонро даъват мекунад, ки истифодаи телефонҳои мобилиро дар мактаб танҳо дар ҳолатҳое иҷозат диҳанд, ки он ба раванди таълим манфиат расонад. Дар гузориши ҷаҳонии мониторинги маориф таъкид мешавад, ки технология бояд ба ниёзҳои хонанда ва омӯзгор хидмат кунад, на ин ки ба раванди таълим халал расонад. Тибқи арзёбии ин созмон, истифодаи аз ҳад зиёди телефон метавонад диққати хонандагонро парешон карда, ба устувории эҳсосӣ, қобилияти тамаркуз ва натиҷаҳои таълимии онҳо таъсири манфӣ расонад. Ҳамчунин, маҳдуд кардани истифодаи смартфонҳо метавонад хатари озори интернетӣ, сабти наворҳои беиҷозат ва паҳн кардани маводи таҳқиромезро коҳиш диҳад. Дар ин замина, ЮНЕСКО таъкид менамояд, ки манъ кардани телефон мушкилоти муҳити рақамиро пурра ҳал намекунад. Мактаб бояд дар баробари ҷорӣ намудани маҳдудиятҳо ба хонандагон саводнокии рақамӣ, тарзи санҷидани дурустии иттилоот, идора кардани вақти истифодаи телефон ва қоидаҳои рафтори бехатар дар интернетро омӯзонад. Сабаби асосии ҷорӣ намудани чунин маҳдудиятҳо таъсири телефон ба диққат ва фаъолияти маърифатии хонанда мебошад. Паёмҳо, бозиҳо, наворҳо ва шабакаҳои иҷтимоӣ метавонанд диққати ӯро аз шарҳи омӯзгор дур созанд. Ҳатто як нигоҳи кӯтоҳ ба телефон метавонад ҷараёни фикрро халалдор намояд. ТАШАББУСИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ ВА РОҲҲОИ ҲАЛЛИ МАСЪАЛА Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон истифодаи телефони мобилӣ дар муассисаҳои таълимӣ тибқи талаботи қисми 10, моддаи 25 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи маориф» манъ карда шудааст: «Дар муассисаҳои таълимии таҳсилоти умумӣ, ибтидоии касбӣ ва миёнаи касбӣ аз тарафи хонандагон ва донишҷӯён истифодаи телефони мобилӣ манъ аст. Дар муассисаҳои таълимии таҳсилоти олии касбӣ ва таҳсилоти касбии баъд аз муассисаи олии таълимӣ аз тарафи донишҷӯён, аспирантон, докторантон, омӯзгорон ва дигар кормандон истифодаи телефони мобилӣ дар раванди таълим манъ аст». Ин тадбир, пеш аз ҳама, ба ҳифзи раванди таълим аз омилҳои парешонкунанда, баланд бардоштани масъулияти хонандагон ва фароҳам овардани муҳити мусоиди донишомӯзӣ равона гардидааст. Албатта, чунин муқаррарот маънои онро надорад, ки кӯдакону наврасон бояд аз технологияҳои муосир ва дастовардҳои ҷаҳони рақамӣ комилан дур нигоҳ дошта шаванд. Баръакс, масъалаи асосӣ омӯзонидани тарзи дуруст, мақсаднок ва самараноки истифодаи телефонҳои ҳушманд, интернет, шабакаҳои иҷтимоӣ ва дигар воситаҳои рақамӣ мебошад. Ин масъала дар суханронии Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати Рӯзи дониш ва Дарси сулҳ низ мавриди таваҷҷуҳи махсус қарор гирифт. Сарвари давлат оқибатҳои истифодаи бемеъёру беназорати телефонҳои ҳушманд ва шабакаҳои иҷтимоиро барои кӯдакону наврасон возеҳ шарҳ дода, таъкид намуданд: «Истифодаи бемеъёру беназорати телефонҳои ҳушманд ва шабакаҳои иҷтимоӣ ба солимии равонӣ, хоб, нутқ, ҳофиза, қобилияти азхудкунии саводу дониш, фаъолият ва рушди ҷисмонии онҳо зарари ҷиддӣ расонидааст. Хонандагон ба ҷойи он ки китоб хонанд, малакаҳои худро ташаккул диҳанд ё ба варзиш машғул шаванд, соатҳои зиёдро дар фазои маҷозии шабакаҳои иҷтимоӣ сарф менамоянд». Ин таъкиди Пешвои миллат моҳияти масъала ва самти асосии ҳалли онро муайян менамояд. Ин ҷо сухан дар бораи манъи истифодаи телефон намеравад, балки ҳадаф ҳифзи солимии ҷисмонию равонӣ, тарбияи ахлоқӣ, рушди зеҳнӣ ва таъмини ояндаи кӯдакону наврасон мебошад. Агар истифодаи воситаҳои рақамӣ беназорат гузошта шавад, он метавонад боиси коҳиши таваҷҷуҳ ба дарс, суст шудани ҳофиза, халалдор гардидани хоб, кам шудани фаъолияти ҷисмонӣ, дуршавӣ аз китобхонӣ ва пайдо шудани вобастагии равонӣ гардад. Аз ин рӯ, дастуру вазифагузориҳои Сарвари давлат муҳим ва саривақтӣ буда, татбиқи онҳо муносибати низоммандро тақозо менамояд. Барои ҳалли масъала пурзӯр намудани назорати истифодаи телефонҳои мобилӣ дар муассисаҳои таълимӣ, баланд бардоштани фарҳанги иттилоотӣ ва саводи рақамии хонандагон, ба роҳ мондани дарсҳо ва суҳбатҳои махсус оид ба истифодаи бехатару масъулонаи интернет, омӯзонидани роҳҳои шинохтани хабарҳои бардурӯғ, маводи зараровар ва ғояҳои ифротгароёна, тақвият бахшидани ҳамкории мактаб, оила ва ҷомеа вобаста ба фазои маҷозӣ, вусъат додани фаъолияти маҳфилҳои китобхонӣ, варзишӣ, илмӣ, техникӣ ва эҷодӣ, истифодаи ҳадафманди технологияҳои рақамӣ дар раванди таълим таҳти назорати омӯзгор, таҳия ва татбиқи меъёрҳои мушаххаси истифодаи интернет ва воситаҳои рақамӣ барои гурӯҳҳои гуногуни синнусолӣ муфид хоҳад буд. ХУЛОСА Таҳлили вазъи ҷомеаи муосир нишон медиҳад, ки технологияҳои рақамӣ, телефонҳои ҳушманд ва зеҳни сунъӣ дар баробари имконоти фаровон хатару мушкилоти муайянро низ ба миён меоранд. Манъ кардани истифодаи телефон дар муассисаи таълимӣ наметавонад ҳамаи масъалаҳои вобаста ба технологияро пурра ҳал намояд, зеро хонандагон берун аз мактаб низ бо интернет, шабакаҳои иҷтимоӣ ва воситаҳои зеҳни сунъӣ рӯ ба рӯ мешаванд. Бинобар ин, маҳдудият бояд бо таълиму тарбия, назорати пайваста ва омӯзонидани тарзи истифодаи огоҳонаю масъулонаи воситаҳои рақамӣ ҳамроҳ бошад. Вазифаи муассисаи таълимӣ аз он иборат аст, ки раванди дарсро аз омилҳои парешонкунанда ҳифз намуда, ҳамзамон, хонандаро барои зиндагии бошуурона ва бехатар дар ҷаҳони рақамӣ омода созад. Дар сурати ба роҳ мондани фаъолияти ҳамоҳангшудаи мактаб, оила ва ҷомеа, метавон наслеро ба камол расонд, ки ҳам дорои донишу ҷаҳонбинии пешрафта бошад ва ҳам технологияҳои муосирро ба манфиати рушди шахсӣ, ҷомеа ва давлат истифода намояд. Технология бояд ба рушди дониш, тафаккур, эҷодкорӣ ва сармояи инсонӣ мусоидат кунад. Насриддин ОХУНЗОДА, «Омӯзгор»
25
25.09.2026 -
РАҚАМИКУНОНИИ МАОРИФ – ОМИЛИ БАЛАНД ГАРДИДАНИ СИФАТИ ТАҲСИЛОТ МУҚАДДИМА Дар шароити рушди босуръати технологияҳои иттилоотию коммуникатсионӣ рақамикунонӣ ба яке аз омилҳои асосии дигаргунсозии ҷомеа ва иқтисоди муосир табдил ёфтааст. Имрӯз рақобатпазирии давлатҳо на танҳо аз захираҳои табиӣ ва имкониятҳои иқтисодӣ, балки пеш аз ҳама, аз сатҳи рушди сармояи инсонӣ, дониш, малака ва қобилияти истифодаи технологияҳои муосир вобаста мебошад. Сармояи инсонӣ аз низоми маориф оғоз меёбад. Аз ин рӯ, рақамикунонии соҳаи маориф бояд ҳамчун як раванди фарогир ва дарозмуддат баррасӣ гардад. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон солҳои охир барои ташаккули муҳити рақамии соҳаи маориф тадбирҳои муҳим амалӣ гардида, як қатор платформаҳо ва системаҳои рақамӣ таҳия ва мавриди истифода қарор гирифтаанд. Консепсияи гузариш ба таҳсилоти рақамӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2042, Барномаи ҷорӣ намудани технологияҳои иттилоотию коммуникатсионӣ дар муассисаҳои таҳсилоти умумӣ барои солҳои 2024-2028 ва Барномаи миёнамуҳлати рушди иқтисоди рақамӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026-2030 самтҳои муҳимми ин равандро муайян менамоянд. Бояд таъкид намуд, ки рақамикунонии маориф танҳо бо харидорӣ ва насби компютер, тахтаи электронӣ ё пайваст намудани муассиса ба интернет маҳдуд намешавад. Рақамикунонӣ, пеш аз ҳама, тағйир додани муносибат ба раванди таълим ва идоракунии он мебошад. ПЛАТФОРМАҲОИ РАҚАМӢ – ЗАМИНАИ НАВИ ТАЪЛИМ Яке аз самтҳои муҳимми рақамикунонии соҳаи маориф ташкили муҳтавои босифати рақамӣ мебошад. Дар ин самт Платформаи «Китобхонаи электронӣ» аҳамияти махсус дорад. Платформа бо мақсади фароҳам овардани дастрасии осон ба захираҳои рақамии таълимӣ таҳия гардида, дар он китобҳои дарсӣ, бадеӣ, маводи аудиоӣ, видеоӣ ва дигар воситаҳои таълимӣ дар шаклҳои электронии EPUB ва PDF ҷой дода шудаанд. Мавҷудияти чунин захираҳо имкон медиҳад, ки раванди омӯзиш бо доираи китоби дарсии чопӣ маҳдуд нашуда, омӯзгор метавонад маводи иловагиро дар ҷараёни дарс истифода барад ва хонанда бошад, имкони такмил додани донишҳои худро низ пайдо намояд. Платформаи рақамии таълимии «Сандуқчаи зулбиё» низ барои рушди таҳсилоти томактабӣ нақши муҳим дорад. Он дар ҳамкорӣ бо шарикони рушд таҳия шуда, барои мураббиён ва волидони кӯдакони синни то шашсола маводи таълимӣ, методӣ, бозиҳо, машғулиятҳо, китобҳои бадеӣ, мақолаҳо ва дастуру тавсияҳоро пешниҳод менамояд. Ҳамзамон, платформаи «Мактаб-мобайл» имкониятҳои омӯзиши рақамии хонандагон ва такмили ихтисоси омӯзгоронро васеъ менамояд. Платформа видео, китобҳои электронии дарсӣ ва маводи интерактивиро дастгирӣ намуда, ҳам дар шакли онлайн ва ҳам офлайн фаъолият карда метавонад. Чунин имкониятҳо, махсусан, барои рушди таҳсилоти фарогир, дастрас намудани маводи таълимӣ ба минтақаҳои дурдаст ва ташкили омӯзиши мустақилонаи хонандагон муҳим мебошанд. EMIS – ГУЗАРИШ БА ИДОРАКУНИИ МАЪЛУМОТМЕҲВАР Яке аз дастовардҳои муҳимми рақамикунонии идоракунии соҳа таҷдид ва ҷорӣ намудани Системаи иттилоотии идораи соҳаи маориф - EMIS мебошад. Низоми мазкур имкон фароҳам меорад, ки маълумоти муассисаҳои таълимӣ, хонандагон, омӯзгорон, давомот, натиҷаҳои таҳсил, ҷадвали дарсӣ, захираҳои кадрӣ, ҳисоботи оморӣ ва фаъолияти молиявӣ дар муҳити ягона ҷамъоварӣ ва таҳлил карда шавад. Аҳаммияти асосии чунин низом дар он аст, ки қарорҳои идоракунӣ метавонанд бештар бар асоси маълумоти воқеӣ ва таҳлили нишондиҳандаҳо қабул карда шаванд. Ин равиш ба коҳиши ҳуҷҷатгузории коғазӣ, баланд гардидани шаффофият ва самаранокии идоракунӣ мусоидат мекунад. Барои санҷиши амалии низоми нав татбиқи озмоишии EMIS дар муассисаҳои таълимии шаҳрҳои Турсунзода, Ҳисор, Ваҳдат ва ноҳияи Темурмалик роҳандозӣ гардидааст. Дар минтақаҳои озмоишӣ барои раёсату шуъбаҳои маориф ва муассисаҳои таълимӣ таҷҳизоти зарурии компютерӣ дастрас гардида, зиёда аз 400 нафар корманди соҳаи маориф аз омӯзишҳои махсус гузаронида шудаанд. Натиҷаҳои мониторинги татбиқи озмоишӣ нишон медиҳанд, ки истифодаи EMIS ба такмили идоракунии муассисаҳои таълимӣ, коҳиши гардиши ҳуҷҷатҳои коғазӣ, баланд гардидани шаффофият ва омодасозии ҳисоботҳои таҳлилӣ мусоидат намудааст. РАҚАМИКУНОНӢ ВА ТАҲКИМИ РОБИТАИ МАКТАБ БО ОИЛА Яке аз талаботи муҳимми мактаби муосир таҳкими ҳамкории муассисаи таълимӣ бо волидон мебошад. Дар ин самт, замимаи мобилии «MaktabDG» имкониятҳои нав фароҳам меорад. Тавассути он волидон метавонанд маълумотро оид ба давомот, натиҷаҳои таҳсил, вазифаҳои хонагӣ, ҷадвали дарсӣ ва дигар масъалаҳои марбут ба таълиму тарбияи фарзанд ба таври фаврӣ дастрас намоянд. Баланд бардоштани сифати таҳсилот бе низоми муосири арзёбӣ имконнопазир аст. Дар ин раванд платформаи рақамии «Донишсанҷ» барои арзёбии дастовардҳои таълимии хонандагон ва мониторинги сифати таҳсилот тавассути тестҳо ва олимпиадаҳои фаннӣ пешбинӣ шудааст. Платформа имкон медиҳад, ки санҷиш, арзёбӣ, таҳлил ва ҷамъбасти натиҷаҳои таълимӣ ба таври рақамӣ, шаффоф ва саривақтӣ анҷом дода шавад. Ҳеҷ гуна платформа ё технологияи муосир наметавонад ҷойгоҳи омӯзгорро иваз намояд. Баръакс, рақамикунонӣ талаботро ба касбият ва салоҳияти омӯзгор бештар мекунад. Омӯзгори муосир бояд на танҳо соҳиби дониши фаннӣ ва маҳорати педагогӣ, балки дорои салоҳияти рақамӣ низ бошад ва тавонад захираҳои электрониро дуруст интихоб ва истифода кунад. Дар ин самт, платформаи OmuzgorPro.tj, ки дар асоси муҳити омӯзишии Moodle таҳия гардидааст, барои рушди низоми такмили ихтисоси омӯзгорон имкониятҳои нав фароҳам меорад. Ҳамзамон, Системаи иттилоотии такмили ихтисоси омӯзгорон барои ҷамъоварӣ, таҳлил ва баҳодиҳии маълумоти марбут ба рушди касбии омӯзгорон хидмат мекунад. Иштироки Ҷумҳурии Тоҷикистон дар арзёбии байналмилалии PIRLS-2026 бо истифода аз технологияҳои муосири рақамӣ баргузор гардид. Хонандагони синфи 4-уми муассисаҳои таҳсилоти умумӣ супоришҳои арзёбиро тавассути таҷҳизоти компютерӣ, аз ҷумла, ноутбукҳо иҷро намуданд. Дар Тоҷикистон арзёбӣ ба таври берунхат (офлайн) роҳандозӣ гардида, истифодаи технологияҳои рақамӣ имкон фароҳам овард, ки раванди санҷиш ба талаботи муосири байналмилалӣ мутобиқ ва натиҷаҳо ба таври дақиқу шаффоф ҷамъоварӣ карда шаванд. Марҳалаи асосии PIRLS-2026 дар 171 муассисаи таҳсилоти умумии 52 шаҳру ноҳияи ҷумҳурӣ бо иштироки тақрибан 7 ҳазор хонандаи синфи 4-ум баргузор гардид. Ҳадафи он муайян намудани сатҳи саводнокии хониш, қобилияти дарки матн, таҳлил, хулосабарорӣ ва истифодаи амалии иттилооти хондашуда мебошад. ОМОДАСОЗИИ КАДРҲО БАРОИ ИҚТИСОДИ РАҚАМӢ Рақамикунонии маориф ба рақамикунонии худи низоми таълим маҳдуд намешавад, балки вазифаи муҳимтарини он омода намудани насли дорои дониш ва малакаҳои зарурӣ барои иқтисоди рақамӣ маҳсуб меёбад. Тибқи маълумоти пешниҳодшуда, соли таҳсили 2025-2026 дар 11 муассисаи таҳсилоти олии касбии ҷумҳурӣ аз рӯйи се ихтисоси самти рақамикунонӣ 474 донишҷӯ таҳсил менамуд. Аз ин шумора 452 нафар дар ихтисоси иқтисодиёти рақамӣ, 12 нафар дар педагогикаи рақамӣ ва 10 нафар дар самти рақамикунонии логистика ва нақлиёт таҳсил доштанд. Яке аз самтҳои нави рушди таҳсилоти умумӣ омӯзиши асосҳои зеҳни сунъӣ дар синфҳои 10-11 мебошад. Ҷорӣ намудани чунин самт ба ташаккули саводнокии рақамӣ, тафаккури алгоритмӣ ва истифодаи масъулонаи технология равона шудааст. Татбиқи самараноки ин раванд омодасозии омӯзгорон, таҳияи маводи методӣ, тайёр намудани тренерони миллӣ ва ташкили низоми устувори дастгирии машваратию техникӣ талаб мекунад. Дар ин раванд, ҳамкории байналмилалӣ ва истифодаи таҷрибаи пешқадами кишварҳои дорои низоми муосири таҳсилоти рақамӣ метавонад ба рушди босуръати иқтидори миллӣ мусоидат намояд. ИНФРАСОХТОР – ОМИЛИ ДАСТРАСИИ БАРОБАР Барои рушди муҳити рақамии маориф инфрасохтори устувор аҳаммияти калидӣ дорад. Тибқи маълумоти пешниҳодшуда, дар муассисаҳои таҳсилоти умумии ҷумҳурӣ 104 ҳазору 240 компютер, 7653 тахтаи электронӣ ва 8834 проектор мавриди истифода қарор доранд. Ба интернет 2644 муассиса пайваст мебошад. Ҳамзамон, яке аз масъалаҳои ҳалталаб суръат ва устувории интернет мебошад. Барои истифодаи пурраи хидматрасониҳои рақамӣ на танҳо пайвастшавӣ, балки интернети босуръат ва устувор зарур аст. Дар доираи лоиҳаи «Асосҳои рақамии Тоҷикистон» ва ташаббуси GIGA корҳои дахлдор идома доранд. Дар ин замина, бояд ба масъалаи дастрасии баробар низ таваҷҷуҳи махсус зоҳир карда шавад. Муассисаҳои таълимии деҳот, минтақаҳои кӯҳӣ, хонандагони дорои эҳтиёҷоти махсус ва оилаҳои дорои имкониятҳои маҳдуд набояд аз раванди рақамикунонӣ берун монанд. ХУЛОСА Марҳалаи нави рақамикунонии соҳа тақозо менамояд, ки ислоҳоти ягонаи рақамии маориф ташаккул дода шавад. Пайваст намудани платформаҳои мавҷуда, ҳамоҳангсозии пойгоҳҳои маълумот, таъмини мубодилаи босамари иттилоот ва пешгирии такрори маълумот аз ҷумлаи вазифаҳои муҳимми давраи минбаъда мебошанд. Ҳамзамон, масъалаҳои ҳифзи маълумоти шахсӣ ва амнияти киберӣ бояд дар маркази таваҷҷуҳ қарор гиранд. Бо афзоиши ҳаҷми маълумоти рақамӣ масъулияти муассисаҳои таълимӣ ва мақомоти идоракунӣ барои ҳифзи маълумоти хонандагон, омӯзгорон ва волидон низ меафзояд. Бо татбиқи пайгиронаи сиёсати давлатӣ ва ҳамкории созандаи ҷонибҳо рақамикунонии маориф метавонад ба яке аз омилҳои асосии таҳкими сифати таҳсилот, рушди сармояи инсонӣ ва омода намудани насли донишманду соҳибмаърифат барои ҷомеаи муосир табдил ёбад. Бадриддин МУЗАФФАРЗОДА, муовини вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон, номзади илмҳои иқтисодӣ
24
25.09.2026 -
Суханронӣ дар варзишгоҳи шаҳри Хуҷанд ба ифтихори ҷашни 35–солагии истиқлоли давлатӣ Ҳамватанони азиз! Сокинони меҳмоннавозу сарбаланди вилояти Суғд! Чанд рӯз пештар кулли мардуми шарифи Тоҷикистон, аз ҷумла сокинони вилояти Суғд муқаддастарин ҷашни миллӣ – сиюпанҷумин солгарди истиқлоли давлатиро дар фазои сулҳу суботи комил ва бо дастовардҳои арзанда истиқбол намуданд. Ба ифтихори ин ҷашни бузург кулли сокинони вилояти Суғд ва шумо – ҳозирини гиромиро бори дигар сидқан табрик гуфта, ба ҳар як хонадон сулҳу оромӣ ва иқболи нек орзу менамоям. Истиқлолу озодӣ – арзишмандтарин неъмат, бузургтарин дастовард ва беҳтарин нишонаи ҳастии миллати тоҷик аст. Маҳз ба шарофати ин неъмати бебаҳо мо соҳиби ватани озоду обод ва давлатдории миллии худ гардидем, суннату анъанаҳои бостонии аҷдодӣ ва арзишҳои миллиамонро эҳё кардем ва мавқеи шоистаи Ватани азизамон – Тоҷикистонро дар арсаи олам таъмин намудем. Дар зарфи 35 соли соҳибистиқлолӣ лар кишварамон, аз ҷумла дар вилояти Суғд корҳои бузурги созандагиву ободкорӣ амалӣ гардиданд. Танҳо дар панҷ соли охир, яъне дар давраи омодагӣ ба ҷашни 35-умин солгарди истиқлоли давлатӣ дар шаҳру ноҳияҳои вилоят 15 ҳазору 400 иншооти иҷтимоиву истеҳсолӣ бунёду азнавсозӣ гардида, ба истифода дода шудааст, ки аз нақшаи тасдиқшуда 3400 иншоот зиёд мебошад. Тайи 35 соли соҳибистиқлолӣ аз ҷониби Ҳукумати мамлакат барои таъмин намудани рушди соҳаҳои мухталифи иқтисодиёти вилоят, бартарафсозии мушкилоти иҷтимоии аҳолӣ ва баланд бардоштани сатҳу сифати зиндагии мардум тамоми тадбирҳои зарурӣ амалӣ карда шуданд. Қобили зикр аст, ки таъмин гардидани тараққиёти соҳаҳои саноати сабук, маҷмааи сӯзишворию энергетикӣ, истихроҷу коркарди маъдан, металлургия ва истеҳсоли масолеҳи сохтмон дар вилоят ҳоло ба рушди устувори иқтисоди миллӣ мусоидат карда истодааст. Сокинони вилоят хуб дар ёд доранд, ки тайи даҳсолаҳои гузашта рафтуомад ба пойтахти мамлакат ва дигар минтақаҳои он тавассути роҳу ағбаҳои душворгузар бисёр мушкил ва дар фаслҳои тирамоҳу зимистон ғайриимкон буд. Бо амалӣ гардидани лоиҳаҳои бузург дар соҳаи роҳу нақлиёт – бунёди нақбҳои ҳаётан муҳимми «Истиқлол» ва «Шаҳристон», таҷдиди шоҳроҳҳои Душанбе – Чаноқ ва Айнӣ – Панҷакент имрӯз робитаи шабонарӯзӣ ва бехатари сокинони вилоят бо тамоми гӯшаву канори кишвар ва давлатҳои хориҷӣ таъмин гардидааст. Қобили зикр аст, ки дар давраи омодагӣ ба ҷашни истиқлоли миллиамон дар қатори ободониву бунёдкориҳои зиёди бахши давлатӣ аз ҷониби соҳибкорон ва аҳолии вилоят ҳазорҳо километр роҳҳои маҳаллӣ таъмиру азнавсозӣ карда шудаанд. Ҳамчунин, ҳазорон иншооти иҷтимоӣ – муассисаҳои таълимиву тандурустӣ, марказҳои хизматрасонӣ ва коргоҳу корхонаҳои истеҳсолӣ бунёд ва ба истифода дода шуда, дар онҳо даҳҳо ҳазор ҷойи корӣ муҳайё гардидаанд. Ҳамватанони гиромӣ! Дар шароити мураккаби ҷаҳони имрӯза ҳифзи дастовардҳои истиқлоли давлатӣ, таҳкими суботу ваҳдати миллӣ ва таъмин намудани амнияти кишвар аз ҳар як фарди ватандӯст, бахусус ҷавонон масъулияти баланд ва талоши доимиро талаб менамояд. Ман ба ҳисси баланди милливу ватандӯстии мардуми шарафманд ва заҳматқарини вилояти Суғд бовар дорам ва итминони комил дорам, ки мо ҳама якҷо бо заҳмати содиқонаи худ Тоҷикистони маҳбубамонро боз ҳам ободу зебо ва неруманду пешрафта мегардонем. Бори дигар кулли мардуми сарбаланду фарҳангдӯсти вилояти Суғд ва ҳамаи ҳозирини арҷмандро ба ифтихори сию панҷумин солгарди истиқлоли давлатии Тоҷикистони маҳбубамон самимона табрик мегӯям! Ба хонадони ҳар як сокини вилоят саломативу саодатмандӣ, сулҳу оромӣ ва иқболи нек орзу менамоям. Бигзор, парафшонии парчами истиқлол бар фарози кишвари азизамон ҷовидон бошад! Ҷашни 35-солагии истиқлолу озодии давлати тоҷикон муборак бод! Ҳамеша саломату сарбаланд бошед, ҳамдиёрони азиз!
47
24.09.2026
