18.04.2025
“Як саҳари фасли зимистон чун ҳарвақта аз хона роҳ пеш гирифтам ҷониби мактаб. Моҳи феврал, ҳаво сард буд. Туман он қадар ғафс буд, ки пеши роҳамро базӯр медидам. Аз хона тақрибан 3 километр дуртар рафта будам, ки ногаҳон дар пастхамие дар рӯ ба рӯям се гург пайдо шуд. Нафасам ба дарун афтод, пойҳоям карахт шуда, маҷоли ҳаракат надоштам. Чӣ кор карданамро намедонистам. На роҳи гурехтан буд ва на илоҷи аз гургҳо халос шудан. Ногаҳон яке аз гургон аз ҷояш ҷаҳида, ба ман ҳамла кард ва “ҷанг”-и тан ба тан миёни мо оғоз шуд. Барои раҳоӣ ёфтан аз ҳамлаи ин дарандаи ваҳшӣ кӯшиш мекардам, аммо гург барои маро туъмаи худ сохтан талош дошт. Дар ин ҳолат мадор надоштам, то ин ки даст ба ҷайбам бурда, бо корд корашро тамом кунам. Гург ҳам, то ҷое ки метавонист, ҳамла мекард ва маро раҳо намекард. Дар ҳамин ҳангом дастам ба як чӯби хушк расид ва бо он ба тамоми қувва чанд зарба ба сараш задам. Хушбахтона, яке аз зарбаҳоям ба чашми гург расид ва гург аз шиддати дард маро раҳо кард ва оҳиста-оҳиста фирор намуд. Ду гурги дигар низ аз думболи ҳамҷинсашон роҳ пеш гирифтанд. Ман ба хона баргашта тағйири либос намудам ва боз роҳи мактабро пеш гирифтам”.
Ин нақл аз забони нафарест, ки дар яке аз деҳаҳои дурдасти ноҳияи Муъминобод, деҳаи Гулзор, бо ҳамсари меҳрубонаш зиндагӣ мекунад. Ӯ 34 сол аст, ки ҳар рӯз 7 километр роҳро пиёда тай намуда, ба маркази Ҷамоати деҳоти Чилдухтарон – деҳаи Шаҳрак мерасад, то ба мактаббачагон дарс бигӯяд. Ин шахс Эмомалӣ Шарифов буда, омӯзгор аст ва аз фанҳои таърих ва ҳуқуқ дарс медиҳад. Ӯ 2 июли соли 1961 дар ноҳияи Восеъ ба дунё омадааст. Маълумоти миёнаро дар мактаби №20-и ҳамин ноҳия гирифта, баъди хатми мактаб, аниқтараш, соли 1981 ба Институти педагогии шаҳри Кӯлоб (ҳоло ДДК ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ) дохил шуда, онро бомуваффақият хатм мекунад. Баъд ба ноҳияи Муъминобод роҳхат гирифта, фаъолияти худро дар МТМУ №15-и деҳаи Шаҳраки Ҷамоати деҳоти Чилдухтарон ба ҳайси омӯзгори таърих ва ҳуқуқ оғоз мекунад. Инак, 34 сол аст, ки Эмомалӣ Шарифов дар ҳамин таълимгоҳ дарс мегӯяд.
Зиндагии Эмомалӣ Шарифов дар оғӯши табиати дилфиреб ва манзараҳои зебои Ватан сипарӣ мешавад. Бо вуҷуди он ки фарзандонаш ҳама дорои маълумоти олӣ ва зиндагии хубу хонаи худ ҳастанд, ӯ бо ҳамсари меҳрубонаш тарки кӯҳ ва оғӯши табиат накард. Дилбастагӣ ба кори омӯзгорӣ, меҳру муҳаббати мардуми деҳот ва шавқи таълим ба фарзандони мардум нагузошт, то ӯ тарки деҳаи Гулзор намояд. Ҳамин тавр, чун солҳои қабл ҳар рӯз 7 километр роҳро пиёда тай намуда, ба деҳаи Шаҳрак меравад, то ба шогирдонаш аз таърихи миллат дарс бигӯяд. Тибқи нақли устод Эмомалӣ Шарифов, фарзандонаш барои ӯ тамоми шароитро муҳайё кардаанд, то тарки кӯҳистон намуда, ба макони обод, назди онҳо баргардад. Аммо ин марди шариф ва омӯзгори пуртаҷрибаро ҳеҷ чиз қонеъ сохта натавонист, то тарки манзилу маконе намояд, ки дар он ҷо ризқу рӯзӣ ёфтаву солиёни дароз умр ба сар бурдааст.
Шояд аҷиб ва боварнокарданӣ бошад, ки чӣ гуна ӯ 34 сол бо як пайроҳа ба мактаб меояду боз ба хона бармегардад?
Мо, аҳли эҷоди рӯзномаи “Хатлон”, барои аз наздик ошно гардидан бо зисту зиндагии ин омӯзгори пуртаҷриба роҳ пеш гирифтем ҷониби ноҳияи Муъминобод. Он рӯз ҳаво офтобӣ буд.
Ният доштем, ки субҳи барвақт Эмомалӣ Шарифовро аз хонааш то ба мактаб ҳамроҳӣ намоем. Аммо ҳавои пурбарф, тумани ғафс, хавфу хатари роҳ ва даррандагони гурусна каме моро ваҳшатзада намуданд. Бо Эмомалӣ Шарифов дар тамос шудем ва изҳор доштем, ки дар хонаи ӯ наҳорӣ хоҳем кард. Аз ин пешниҳоди мо ӯ хеле шод гардид ва гуфт, ки моро интизор мешавад.
Офтоб ҳанӯз тулӯъ накарда, ба роҳ баромадем. Дар он пайроҳае, ки ҳар рӯз Эмомалӣ Шарифов ба мактаб мерафт, қадам мезадем. Барфи аз ҳад зиёд ва шамоли сард ба роҳ гаштан халал мерасонд. Вале мо ба азобу мушкилиҳо нигоҳ накарда, пеш мерафтем. Барфи зиёд ва тумани ғафс пайроҳаро аз чашм пинҳон мекард ва ин ҳолат барои пайдо кардани роҳи дуруст каме мушкилӣ эҷод менамуд. Танҳо ҳарҷо-ҳарҷо изи пойҳои гургону дигар ҳайвоноти дарранда дида мешуду халос.
Пайроҳаи борике, ки аз миёни ҷангали анбӯҳ мегузашт, ба дили касе, ки бори аввал аз ин роҳ гузар менамуд, тарсҷой мекард. Акнун тасаввур кунед, ки омӯзгор Эмомалӣ Шарифов 34 сол боз бо ҳамин роҳ ба мактаб мераваду ба шогирдонаш дарс мегӯяд. Ёдовар бояд шуд, ки фарзандони ӯ ҳам ҳамин роҳро тай кардаву дар ҳамин муассиса таҳсил намудаанд ва имрӯз ҳар яке таҳсилкардаи донишгоҳу донишкадаҳои кишваранду дорои маълумоти олӣ.
Офтоб тулӯъ карду билохира манзили зисти Эмомалӣ Шарифов намудор гардид. Интизориҳои устод ва ҳамсараш, чеҳраи кушода ва истиқболи хуби онҳо нишон аз меҳру муҳаббат ва фарҳанги меҳмондӯстиашон буд. Бо даъвати устод мо дар хонаи гарми ӯ, назди оташдон наҳориро бо ҳам дидем. Сари як пиёла чой суҳбати гарм бо ин оилаи хушбахт ва тановул аз анвои хӯрданиҳои рӯйи дастархон хастагиямонро бартараф намуд. Хусусан, чашидани асали тозаи кӯҳистон, ки он ҳам маҳсули дастони ин омӯзгори пуртаҷриба буд, моро ба ваҷд овард. Акнун асрори зиндагии Эмомалӣ Шарифов барои мо аён гашт, ки ӯ чаро тарки ин манзилу макон накарда, бо ҳамсари меҳрубонаш Рӯзигул Абдуллоева дар ин деҳаи дурдаст зиндагии доимиро ихтиёр кардааст.
Хонаи ӯро аз чор тараф талу теппаҳо ва ҷангалзор иҳота кардааст. Боду ҳавои мусоид, табиати нотакрор ва ҷангалу кӯҳҳо барои ин марди наку манбаи хуби даромад ба ҳисоб мераванд. Зеро Эмомалӣ Шарифов дар баробари касби омӯзгорӣ таҷрибаи 40-солаи занбӯриасалпарварӣ дорад ва аз ин соҳа даромади хубе ба даст меорад.
– Ба як мард чил ҳунар кам аст, гуфтани халқ бесабаб нест. Дар баробари омӯзгорӣ мо кӯшиш мекунем, ки боз ба дигар касбҳо шуғл варзем. Занбӯрпарварӣ барои таъмини зиндагӣ манбаи даромади хубе ба ҳисоб меравад. Даромади ин соҳа ба мо кумак намуд, то фарзандон дар донишгоҳу донишкадаҳо таҳсил намоянд ва вазъи зиндагиамон беҳтар гардад, – иброз дошт Эмомалӣ Шарифов.
Дар ин радиф ӯ ба чорводорию зироаткорӣ низ машғул аст. Аслан, кишти зироатҳоро дар замини назди ҳавлӣ ҳамсари меҳрубонаш Рӯзигул Абдуллоева анҷом медиҳад. Дар вақтҳои холӣ Эмомалӣ Шарифов низ дар анҷоми ин корҳо ба ҳамсараш кумак мерсонад. Тибқи гуфтаҳои ин зани меҳнатдӯст, онҳо барои харидани сабзавоту мева ёд надоранд, ки кай ба бозор рафтаанд. Зеро маҳсулоти бо меҳнати ҳалол бадастовардаашон барои таъмини зиндагии онҳо басанда аст. Хонаи ӯ дар миёни кӯҳсор қомат афрохта бошад ҳам, аз барқу гармӣ дар зимистон танқисӣ надорад. Равшании хонаи ӯро панелҳои офтобӣ таъмин мекунанд.
Сипас мо роҳ пеш гирифтем ҷониби деҳаи Шаҳрак. Роҳи мо сӯйи таълимгоҳе буд, ки Эмомалӣ Шарифов он ҷо дарс мегуфт. Боз ҳамон роҳи пурхатар, ҳамон дашту кӯҳу ҷангал, аз ҳама муҳим, ҳамон пайроҳаи борик. Ин дафъа ин пайроҳаро ҳамроҳи Эмомалӣ Шарифов тай намудем. Дар аснои сафар омӯзгори рӯзгордидаву пуртаҷриба дар хусуси хавфу хатарҳое, ки дар ин роҳ аз сар гузаронида буд, қисса намуд. Ҳамлаи гургон, барфи зиёди зимистону боронҳои баҳорӣ дар тасаввури кас ин омӯзгорро чун қаҳрамони филм ҷилва месозад. Рӯзигул Абдуллоева ҳар рӯз субҳи барвақт ҳамсарашро гусел мекунад, то расидан ба мактаб ва шунидани занги телефону садои шавҳараш ором намегирад.
– Айёми зимистон вазъият каме мушкилтар мешавад. Дар сардиҳои зимистон, вақте ки шавҳарам аз хона мебарояд, хеле хавотир мешавам. Борҳо гуфтам, ки ақалан дар фасли зимистон тарки омӯзгорӣ намояд, аммо шавқи таълим ва меҳру муҳаббат ба касб иҷозат намедиҳад, ки шавҳарам тарки касби худ намояд. Аммо аз дигар тараф, хурсандам, ки ин заҳматҳои падари фарзандонам натиҷа додаанд ва то имрӯз даҳҳо шогирдаш дар озмунҳои гуногун иштирок намуда, сазовори ҷойҳои намоён гардидаанд, – нақл мекунад Р. Абдуллоева. Ӯ аз зиндагӣ бо шавҳараш Эмомалӣ Шарифов розӣ буда, шукрона мекунад, ки дар тӯли зиндагии 30-солаашон миёни онҳо ҳамеша якдигарфаҳмӣ вуҷуд дошт. Натиҷаи ҳамин меҳру садоқат аст, ки имрӯз онҳо бо фарзандонашон зиндагии хушбахтона доранд.
Баробари ворид шудан ба муассисаи таълимӣ, ҳамкоронаш аз Эмомалӣ Шарифов ҳолпурсӣ намуданд. Зеро онҳо низ медонанд, ки ӯ аз роҳи дур барои дарс гуфтан меояд. Зимни суҳбат бо директори муассисаи мазкур Холмурод Шарифов маълум шуд, ки зиёданд шогирдоне, ки мисли устодашон Эмомалӣ Шарифов аз деҳаҳои дурдаст барои таҳсил ба мактаб меоянд.
– Дар 34 соле, ки Эмомалӣ Шарифовро мешиносам ва бо ҳам кор мекунем, ҳамеша ҳис менамоем, ки нисбат ба касби худ ҷиддӣ муносибат мекунад. Ба дарсҳо сари вақт ҳозир шуда, бо шогирдон муносибати хуб дорад. Натиҷаи ҳамин заҳмату меҳнати устод буд, ки имрӯз шогирдони муассисаи мо дар озмуну олимпиадаҳои ноҳиявӣ, минтақавӣ ва вилоятӣ иштирок намуда, ба озмунҳои ҷумҳуриявӣ роҳхат гирифтаанд, – мегӯяд директори муассиса Х. Шарифов.
Абдулло Қурбонзода яке аз он шогирдонест, ки имсол дар озмунҳои фаннӣ миёни хонандагони муассисаҳои миёна аз фанни таърих дар сатҳи вилоят сазовори ҷойи дуюм ва соҳиби медали нуқра гардид. Зимни суҳбат бо ӯ ва дигар шогирдон маълум гардид, ки муносибати омӯзгор Эмомалӣ Шарифов бо онҳо хуб буда, дарсҳоро бо тамоми нозукиҳояш мефаҳмонад ва ба суолҳои додаи онҳо пурра ҷавоб медиҳад. Метавон гуфт, дарахте, ки 34 сол боз ин омӯзгор парвариш мекунад, самараи хуб ба бор овардааст.
Аҳадуллои МИРЗОАЛӢ,
Набиҷони САИДАБРОР,
бознашр аз рӯзномаи “Хатлон”, №22, аз 03.04.2025
Хабарҳои дигар
-
МАСЪУЛИЯТИ МУШТАРАКИ ОИЛА, МАОРИФ ВА МАҚОМОТИ ДАВЛАТӢ ДАР ТАРБИЯ ТАРБИЯ – ПОЯИ СУБОТИ ҶОМЕА Дар шароити рушди босуръати ҷомеаи муосир масъалаи тарбияи насли наврас ба яке аз масъалаҳои муҳимми сиёсати давлатӣ, рушди устувори ҷомеа ва ҳифзи амнияти миллӣ табдил ёфтааст. Дар чунин шароит вазифаи муассисаи таълимӣ низ дигаргун мегардад. Агар қаблан мактаб бештар вазифаи таълимиро иҷро мекард, имрӯз ба он масъулияти ташаккули фарҳанги шаҳрвандӣ, маърифати ҳуқуқӣ, муқовимат ба таҳдидҳои иттилоотӣ ва тарбияи шахсияти устувор низ вогузор шудааст. Аммо таҷрибаи ҷаҳонӣ ва таҳқиқоти илмии педагогӣ нишон медиҳанд, ки ҳатто муассисаи таълимии пешрафта низ бе дастгирии оила, ҷомеа ва мақомоти давлатӣ ба натиҷаи дилхоҳ ноил шуда наметавонад. Тарбияи кӯдак раванди мураккаби иҷтимоӣ мебошад, ки дар он ҳар як субъекти тарбия вазифаи муайяни худро дорад. Аз ҳамин лиҳоз, масъалаи пешгирии ҳуқуқвайронкунӣ ва ҷинояткорӣ дар байни ноболиғонро наметавон танҳо аз мавқеи ҳуқуқӣ арзёбӣ намуд, балки он, пеш аз ҳама, масъалаи педагогӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ мебошад. Ҳар қадар ҳамкории байни оила, муассисаи таълимӣ, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва ҷомеа ҳамоҳанг бошад, ҳамон андоза имконияти ташаккули муҳити солими тарбиявӣ бештар мегардад. Дар чунин муҳит на танҳо сатҳи ҳуқуқвайронкунӣ коҳиш меёбад, балки эҳсоси масъулият, ватандӯстӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ низ таҳким меёбад. ПЕШГИРИИ ҲУҚУҚВАЙРОНКУНӢ: МАСЪАЛАИ ҲУҚУҚӢ Ё ПЕДАГОГӢ? Дар муҳокимаҳои марбут ба ҳуқуқвайронкунӣ ва ҷинояткорӣ дар байни ноболиғон бештар ба таҳкими назорат, пурзӯр намудани чораҳои ҳуқуқӣ ва татбиқи ҷавобгарӣ таваҷҷуҳ зоҳир мегардад. Бешубҳа, чунин тадбирҳо барои ҳифзи тартиботи ҳуқуқӣ аҳаммияти муҳим доранд, аммо саволи асосӣ ин аст: оё танҳо чораҳои ҳуқуқӣ метавонанд пешгирии устувори ҳуқуқвайронкуниро таъмин намоянд? Ҳуқуқшиносӣ бештар бо оқибати кирдор сари кор дорад, дар ҳоле ки педагогика ба сабабҳои ташаккули он таваҷҷуҳ мекунад. Агар ҳуқуқ муайян созад, ки барои кирдори ғайриқонунӣ чӣ ҷавобгарӣ пешбинӣ шудааст, педагогика мекӯшад, муайян намояд, ки чаро чунин рафтор ба вуҷуд омад ва чӣ гуна метавон онро пеш аз содиршавӣ пешгирӣ кард. Таҳқиқоти педагогӣ ва психологӣ нишон медиҳанд, ки рафтори зиддиҷамъиятии кӯдак дар аксари ҳолат ногаҳон ба вуҷуд намеояд. Он натиҷаи раванди тадриҷӣ мебошад, ки дар он тағйироти ахлоқӣ, иҷтимоӣ ва равонӣ давра ба давра ташаккул меёбанд. Одатан, ин раванд аз коҳиш ёфтани шавқу рағбат ба таҳсил оғоз гардида, баъдан ба вайроншавии интизоми дохилии мактаб, паст шудани эҳтиром ба арзишҳои ахлоқӣ, маҳдуд гардидани муоширати солим, пайдо шудани муҳити номусоиди ҳамсолон ва дар ниҳоят, ба рафторҳои зиддиҳуқуқӣ мерасад. Аз ин нуқтаи назар, ҳуқуқвайронкунӣ бештар натиҷаи раванди нокомии тарбиявӣ мебошад. Аз ҳамин лиҳоз, вазифаи мактаб танҳо омӯзонидани фанҳо нест. Вазифаи он ташаккули инсонест, ки дониши худро дар роҳи ободии ҷомеа истифода мебарад. Ба ҳамин хотир, ҳамкории мунтазами омӯзгор, равоншинос, падару модар, нозири корҳои ноболиғон, прокурор ва дигар сохторҳои дахлдор бояд ба низоми доимии фаъолияти тарбиявӣ табдил дода шавад. ОМИЛҲОИ ИҶТИМОӢ ВА ПЕДАГОГИИ ҲУҚУҚВАЙРОНКУНИИ НОБОЛИҒОН Дар шароити муосир ҷомеаи Тоҷикистон мисли бисёр кишварҳои ҷаҳон бо тағйироти ҷиддии иҷтимоӣ рӯ ба рӯ мебошад. Рушди босуръати технологияҳои иттилоотӣ, густариши шабакаҳои иҷтимоӣ, муҳоҷирати меҳнатӣ, тағйирёбии муносибатҳои оилавӣ ва таъсири фарҳангҳои гуногун ба тарзи зиндагии наврасон бетаъсир намемонанд. Оила – нахустин мактаби тарбия Дар ҳама давру замон оила нахустин муҳити ташаккули шахсияти инсон маҳсуб ёфтааст. Кӯдак пеш аз он ки ба мактаб ворид шавад, тарзи муносибат бо одамон, меъёрҳои ахлоқӣ, эҳтиром ба калонсолон, масъулиятшиносӣ ва ҳисси адолатро маҳз дар муҳити оила меомӯзад. Мутаассифона, бар асари муҳоҷирати меҳнатӣ, машғулияти доимии волидон ва баъзан коҳиши фарҳанги муоширати оилавӣ, вақти муоширати мустақими падару модар бо фарзанд кам гардидааст. Дар бисёр ҳолат фарзандон аз нигоҳи моддӣ таъмин мебошанд, аммо аз нигоҳи маънавӣ ба дастгирӣ ниёз доранд. Педагогикаи муосир исбот кардааст, ки камбуди таваҷҷуҳи тарбиявиро бо фароҳам овардани шароити моддӣ пурра ҷуброн кардан имконнопазир аст. Кӯдак, пеш аз ҳама, ба меҳрубонӣ, муошират, шунида шудан ва намунаи шахсии рафтори падару модар ниёз дорад. МАКТАБ – МУҲИТИ ТАШАККУЛИ ШАХСИЯТ Муассисаи таълимӣ ягона ниҳодест, ки метавонад фаъолияти тарбиявиро ба таври касбӣ ва пайваста ба роҳ монад. Имрӯз омӯзгор дар муҳити комилан дигар фаъолият мекунад. Агар ду-се даҳсола пеш манбаи асосии иттилооти кӯдак китоб, омӯзгор ва оила буданд, имрӯз наврас дар як шабонарӯз аз даҳҳо манбаи рақамӣ иттилоот мегирад. Баъзе аз ин иттилоот хусусияти созанда доранд, аммо қисми дигар метавонад ғояҳои зӯроварӣ, бепарвоӣ, бегонапарастӣ ва беэҳтиромиро нисбат ба арзишҳои миллӣ тарғиб намояд. Таъсири фазои рақамӣ Яке аз хусусиятҳои ҷомеаи имрӯзӣ он аст, ки қисми зиёди зиндагии наврасон ба фазои маҷозӣ интиқол ёфтааст. Шабакаҳои иҷтимоӣ, платформаҳои видеоӣ ва бозиҳои онлайнӣ ба қисми ҷудонашавандаи ҳаёти онҳо мубаддал гардидааст. Ин раванд дар баробари имкониятҳои васеи омӯзишӣ таҳдидҳои навро низ ба миён овардааст. Паҳн гардидани муҳтавои дорои унсурҳои зӯроварӣ, тарғиби тарзи ҳаёти носолим, суханҳои нафратангез, фиребҳои интернетӣ ва таъсири гурӯҳҳои ифротӣ метавонанд ба ҷаҳонбинии кӯдак таъсири манфӣ расонанд. Аз ин рӯ, имрӯз саводи рақамӣ бояд ҳамчун ҷузъи тарбияи шаҳрвандӣ баррасӣ гардад. Кӯдак бояд на танҳо истифодаи технологияро омӯзад, балки тарзи бехатар ва масъулонаи истифодаи онро низ аз худ намояд. НИГОҲЕ БА МОДЕЛИ «ПАНҶ ҲАЛҚАИ ТАРБИЯ» Таҳлили таҷрибаи фаъолияти муассисаҳои таълимӣ, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва омӯзиши адабиёти илмӣ нишон медиҳад, ки самаранокии корҳои пешгирикунанда, пеш аз ҳама, аз сатҳи ҳамоҳангии субъектҳои тарбия вобаста мебошад. Ҳар қадар фаъолияти онҳо пароканда бошад, ҳамон андоза таъсири тарбиявӣ коҳиш меёбад. Баръакс, вақте ки ҳамаи онҳо бо ҳадафи муштарак амал мекунанд, имконияти ташаккули шахсияти солим бештар мегардад. Бо такя ба ҳамин хулосаҳо, пешниҳод менамоем, ки раванди тарбияи кӯдак ва пешгирии ҳуқуқвайронкунӣ дар асоси «Модели панҷ ҳалқаи тарбия» баррасӣ гардад. ҲАЛҚАИ АВВАЛ - ОИЛА Оила нахустин муҳити ташаккули шахсият мебошад. Дар ин ҷо арзишҳои аввалини инсонӣ, эҳтиром ба калонсолон, муносибат ба меҳнат, ростқавлӣ, масъулиятшиносӣ ва меҳру муҳаббат ба Ватан шакл мегирад. Ҳеҷ як муассисаи таълимӣ наметавонад ҷойгузини муҳити солими оила гардад. Агар кӯдак дар хона муҳаббат, эҳтиром ва намунаи хуби рафторро набинад, мактаб маҷбур мешавад, ин камбудиҳоро ҷуброн намояд, ки ин ҳамеша имконпазир нест. Аз ин рӯ, баланд бардоштани фарҳанги тарбияи оилавӣ бояд яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати иҷтимоӣ бошад. ҲАЛҚАИ ДУЮМ – МУАССИСАИ ТАЪЛИМӢ Мактаб ягона муассисаи иҷтимоӣ мебошад, ки фаъолияти тарбиявиро ба таври касбӣ, мақсаднок ва пайваста амалӣ менамояд. Вазифаи омӯзгор танҳо дарс гуфтан нест, ӯ барои кӯдак намунаи ахлоқ, масъулият, муносибат ба ҷомеа ва эҳтиром ба қонун мебошад. Дар айни замон, бояд эътироф кард, ки нақши омӯзгор имрӯз нисбат ба солҳои пеш хеле мураккабтар шудааст. Агар пештар омӯзгор манбаи асосии дониш буд, имрӯз ӯ бояд дар баробари омӯзиш, кӯдакро ба интихоб кардани иттилооти дуруст, муқовимат ба таъсири манфии фазои рақамӣ ва ташаккули тафаккури интиқодӣ низ омӯзонад. ҲАЛҚАИ СЕЮМ – ҶОМЕА Муҳити иҷтимоӣ дар ташаккули ҷаҳонбинии кӯдак саҳми назаррас дорад. Мутаассифона, баъзан кӯдак дар мактаб арзишҳои мусбатро меомӯзад, аммо берун аз он бо муҳити дигар рӯ ба рӯ мешавад. Агар ҷомеа ва муассисаи таълимӣ дар як самт амал накунанд, таъсири тарбия коҳиш меёбад. Аз ҳамин лиҳоз, эҳёи анъанаҳои неки маҳалла, рушди фаъолияти фарҳангӣ ва ҷалби ҷавонон ба корҳои ҷамъиятӣ бояд ҳамчун ҷузъи муҳимми сиёсати пешгирикунанда арзёбӣ гардад. ҲАЛҚАИ ЧОРУМ – МАҚОМОТИ ДАВЛАТӢ Мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, комиссияҳои ҳуқуқи кӯдак, мақомоти маҳаллӣ, сохторҳои ҷавонон ва дигар идораҳои давлатӣ танҳо вазифаи назоратӣ надоранд, онҳо шарикони муҳимми ташаккули фарҳанги ҳуқуқӣ мебошанд. Аз ин рӯ, ҳамкории онҳо бо муассисаҳои таълимӣ бояд ба принсипҳои эътимод, ҳамоҳангӣ ва пешгирии барвақтӣ асос ёбад. Таҷриба нишон медиҳад, ки вохӯриҳои мунтазами кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ бо хонандагон, суҳбатҳои озод, муҳокимаи мисолҳои воқеӣ ва иштироки онҳо дар чорабиниҳои тарбиявӣ натиҷаи бештар медиҳанд. ҲАЛҚАИ ПАНҶУМ – ФАЗОИ ИТТИЛООТӢ Дар шароити асри XXI дигар наметавон фазои маҷозиро аз муҳити тарбия ҷудо кард. Телефони ҳамроҳ ва шабакаҳои иҷтимоӣ барои бисёр наврасон ба манбаи доимии маълумот, муносибат ва ҳатто шаклгирии ҷаҳонбинӣ табдил ёфтаанд. Аз ин рӯ, саводи рақамӣ бояд ҷузъи ҳатмии фарҳанги шаҳрвандӣ бошад. Кӯдак бояд на танҳо истифодаи технологияҳоро донад, балки фарқ кардани иттилооти дуруст аз ғалат, эҳтироми ахлоқи муоширати интернетӣ ва муқовимат ба муҳтавои ифротӣ ё зӯроваронаро низ омӯзад. Ин вазифаро танҳо омӯзгор иҷро карда наметавонад. Дар ин самт, ҳамкории оила, муассисаи таълимӣ ва мақомоти давлатӣ зарур аст. Бо такя ба таҷрибаи фаъолияти соҳаи маориф ва таҳлили масъала, пешниҳод менамоем, ки барои баланд бардоштани самаранокии корҳои пешгирикунанда чораҳои зерин мавриди баррасӣ қарор гиранд: Якум. Дар назди ҳар як муассисаи таълимӣ гурӯҳи доимии ҳамоҳангсозии тарбиявӣ таъсис дода шавад, ки ба ҳайати он роҳбарияти муассиса, роҳбари синф, равоншинос, намояндаи падару модарон ва нозири корҳои ноболиғон дохил бошанд. Дуюм. Барои хонандагони гурӯҳи хавф «харитаи инфиродии дастгирии тарбиявӣ» таҳия карда шавад. Дар он на танҳо мушкилот, балки тадбирҳои мушаххаси ислоҳӣ, муҳлати иҷро ва масъули ҳар як сохтор нишон дода шавад. Сеюм. Дар ҳамаи муассисаҳои таълимӣ на камтар аз як маротиба дар семоҳа машваратҳои муштараки омӯзгорон, равоншиносон ва намояндагони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ баргузор карда шуда, вазъи тарбиявии муҳокимашаванда таҳлил гардад. Чорум. Барномаҳои баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии падару модарон аз шакли анъанавии маҷлисҳо ба шакли семинарҳои амалӣ, машваратҳои инфиродӣ ва омӯзишҳои мавзуӣ гузаронида шаванд. Панҷум. Дар ҳамкорӣ бо мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва воситаҳои ахбори омма маводи муосири тарбиявӣ оид ба амнияти рақамӣ, фарҳанги ҳуқуқӣ, муқовимат ба зӯроварӣ ва ҳифзи кӯдак дар фазои маҷозӣ омода ва мунтазам паҳн карда шавад. Шашум. Таҷрибаи муассисаҳои таълимие, ки дар самти корҳои тарбиявӣ ва пешгирии ҳуқуқвайронкунӣ натиҷаҳои назаррас доранд, ҷамъбаст ва ҳамчун таҷрибаи пешқадам дар сатҳи шаҳр ва ҷумҳурӣ тавсия карда шавад. Ҳафтум. Низоми арзёбии фаъолияти тарбиявии муассисаҳои таълимӣ такмил дода шуда, дар баробари нишондиҳандаҳои таълимӣ, нишондиҳандаҳои муҳити ахлоқӣ, ҳамкории муассиса бо оила ва натиҷаҳои корҳои пешгирикунанда низ ба инобат гирифта шаванд. ХУЛОСА Тарбияи насли наврас ҳамеша меҳвари рушди давлат ва ҷомеа буда, дар шароити имрӯза аҳаммияти он боз ҳам бештар гардидааст. Ҷумҳурии Тоҷикис¬тон таҳти роҳбарии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон масъалаи тарбияи инсонро ба яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ табдил додааст. Қабули қатъномаи Маҷмааи Умумии Созмони Милали Муттаҳид оид ба «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда, солҳои 2027-2036» далели равшани он аст, ки имрӯз ҷомеаи ҷаҳонӣ низ аҳаммияти тарбияро ҳамчун омили сулҳу субот эътироф менамояд. Дар чунин шароит низоми маориф, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, оила ва ҷомеа вазифадоранд фаъолияти худро аз доираи ҳамоҳангсозии одӣ ба сатҳи ҳамгироии воқеӣ бардоранд. Танҳо дар ин сурат метавон муҳити тарбиявие бунёд намуд, ки дар он кӯдак на танҳо аз ҳуқуқвайронкунӣ дур мемонад, балки ҳамчун шахсияти дорои масъулияти шаҳрвандӣ, маърифати ҳуқуқӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ташаккул меёбад. Ҷамшед МАҶИДЗОДА, мудири шуъбаи маорифи ноҳияи Исмоили Сомонӣ, номзади илмҳои педагогӣ
28
03.08.2026 -
МУЛОҚОТИ ВАЗИРИ МАОРИФ ВА ИЛМ БО ДИРЕКТОРИ ФИЛИАЛИ ТАШКИЛОТИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ БАШАРДӮСТОНАИ «GOOD NEIGHBORS» Имрӯз, 31 июли соли 2026 дар Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон мулоқоти вазири маориф ва илм Раҳим Саидзода бо директори Филиали Ташкилоти ғайритиҷоратии байналмилалии башардӯстонаи «Good Neighbors» дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Фароғат Мирзоева баргузор гардид. Дар оғози мулоқот вазири маориф ва илм меҳмонро ба Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон хайрамақдам гуфта, аз рушди пайвастаи ҳамкориҳои вазорат бо Ташкилоти байналмилалии башардӯстонаи «Good Neighbors» изҳори қаноатмандӣ намуд. Зимни мулоқот таъкид гардид, ки аз соли 2021, пас аз ба имзо расидани Ёддошти тафоҳуми ҳамкорӣ, як қатор ташаббусҳои муҳим дар самти рушди соҳаи маориф амалӣ карда шуданд. Аз ҷумла, саҳми ташкилот дар беҳтар намудани шароити таълиму тарбия, таҳкими заминаи моддию техникии муассисаҳои таълимӣ, беҳсозии вазъи санитариву гигиенӣ, баланд бардоштани иқтидори касбии омӯзгорон ва татбиқи лоиҳаҳои иҷтимоӣ барои кӯдакону наврасон назаррас арзёбӣ гардид. Вазири маориф ва илм иброз дошт, ки сиёсати маорифпарваронаи Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба рушди сармояи инсонӣ, баланд бардоштани сифати таҳсилот, рақамикунонии низоми маориф ва фароҳам овардани имкониятҳои баробари таълим барои ҳар як кӯдак равона гардидааст. Дар ин раванд ҳамкории шарикони байналмилалии рушд, аз ҷумла Ташкилоти «Good Neighbors», дорои аҳаммияти махсус мебошад. Дар ҷараёни мулоқот масъалаҳои густариши ҳамкориҳо дар самти татбиқи лоиҳаҳои грантӣ, муҷаҳҳазгардонии муассисаҳои таҳсилоти томактабӣ, миёнаи умумӣ ва олии касбӣ бо таҷҳизоти муосири таълимӣ, озмоишгоҳӣ, технологӣ ва воситаҳои рақамӣ мавриди баррасӣ қарор гирифтанд. Ҳамзамон, ҷонибҳо доир ба таъмиру таҷдиди муассисаҳои таълимӣ, беҳтар намудани инфрасохтори синфхонаҳо, биноҳои таълимӣ, иншооти санитариву гигиенӣ ва муосиргардонии китобхонаҳо табодули назар намуданд. Зикр гардид, ки фаъолияти Ташкилоти «Good Neighbors» дар баробари расонидани кумакҳои моддию техникӣ, инчунин ба рушди иқтидори инсонӣ, такмили малакаҳои касбии омӯзгорон, таҳияи маводи таълимӣ ва татбиқи усулҳои муосири таълим равона шудааст. Дар мулоқот масъалаи идомаи ҳамкорӣ ва тамдиди муҳлати Ёддошти тафоҳум, ки моҳи октябри соли ҷорӣ ба анҷом мерасад, баррасӣ гардид. Изҳори боварӣ карда шуд, ки ба имзо расидани Ёддошти нави тафоҳум барои панҷ соли минбаъда заминаи устуворро ҷиҳати тавсеаи ҳамкориҳои дуҷониба ва татбиқи лоиҳаҳои нави муштарак дар соҳаи маориф фароҳам меорад. Дар анҷом ҷонибҳо омодагии худро барои тақвияти минбаъдаи ҳамкориҳо дар асоси принсипҳои ҳамдигарфаҳмӣ, шаффофият, эҳтироми мутақобил ва манфиатҳои муштарак, инчунин идомаи татбиқи лоиҳаҳои дорои аҳаммияти иҷтимоиву таълимӣ дар муассисаҳои таълимии кишвар баён намуданд. Маркази матбуоти Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон
59
31.07.2026 -
Сулҳ як мӯ агар ба ҷанг расад... Тоҷикистон ба сифати як давлати дар ҷаҳон шинохташуда ва узви комилҳуқуқи Созмони Миллали Муттаҳид шуруъ аз марҳалаи аввали соҳибистиқлолӣ сиёсати сулҳпарварона ва ҷонибдор аз равандҳои амниятиву гуманистонаро ҳадафи хеш қарор дода, дар қиболи амалӣ намудани нақшаву тарҳҳои созандаву ободгарона ва сиёсати «дарҳои кушод» гомҳои ҷиддӣ ниҳод. Ҷанги бемаъние, ки баъд аз истиқлол ба даст овардан, бо дасисаи қувваҳои беруна ва тоифаю гурӯҳҳои манфиатҷӯю мансабхоҳ ба амал омад, оқибат бо сулҳу ваҳдат ба анҷом расид. Маҳз ин марҳалаи хатарзо барои ҳукумат ва давлат таҷриба шуд, таҷрибае, ки барои минбаъд ба ҷуз озодию амният ва зиндагии борифоҳи мардум андешае дар мағзҳо ҷой надошта бошад. Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон фаъолияти кории хешро ҳамчун сиёсатмадор аз он оғоз карданд, ки ба ҷанг хотима дода шаваду сулҳу якдигарфаҳмӣ дар кишвар пойдор гардад. Бешак, ин амали саҳлу осон набуд ва аз Пешвои миллат иродату собитқадамӣ, ҷасорату талош ва фидокориро тақозо мекард. Ва он кас ҳамчун ҳомии Ватану миллат аз уҳдаи ин рисолати ватандӯстона бо сарбаландӣ баромаданд. Ва иқдоми гуманистии Президенти маҳбуби ҷумҳурӣ, ки бо Қатъномаи Маҷмаи Умумии СММ дар бораи «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда, солҳои 2027-2036» қабул гардид, бозгӯйи истеъдоди фавқулодаи роҳбарию сиёсатмадорӣ, муборизи сулҳу озодӣ ва некбину адолатгустар будани Сарвари давлати тоҷикон ба шумор меравад. Бояд таъкид кард, ки сулҳу субот дар кишвар ба ду марҳала ва ҷанбаи сиёсӣ ҷудо мешавад. Давраи аввалро оғозгаҳи раванди роҳандозӣ ва ташаккули мактаби сулҳпарваронаи Пешвои миллат метавон ҳисобид, ки ба Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ (27 июни соли 1997) асос гузошт. Дар заминаи оромию тинҷӣ, дар ин марҳала кишвар ба созандагию рушд ва пешрафтҳои иқтисодию иҷтимоӣ ноил гардид. Имрӯз сулҳу оромӣ дар ҷумҳурӣ ба таври комил устувору собит аст ва тибқи арзёбии СММ, Тоҷикистон яке аз мамлакатҳои боамнтарини ҷаҳон эътироф гардидааст. Исботи чунин суботу оромӣ, рушду такомули тамоми соҳаҳои хоҷагии халқ – маорифу илм, тандурустию фарҳанг, саноату иқтисод, кишоварзӣ, энергетикаю нақлиёт ва амсоли инҳо мебошад. Сохтмони роҳу нақбҳои азим, иншооти аҳаммияти стратегидошта, бунёди неругоҳҳои барқӣ ва муҳимтар аз ҳама, таъмини озодию ҳуқуқҳои ҳар як шаҳрванд натиҷаи сулҳи пойдор маҳсуб меёбад. Ба мақому манзалати инсон дар мамлакат арҷ гузошта шуда, моҳияти озодонаи фаъолияти ӯ ҳамчун неруи интеллектуалии ҳамаҷониба ташаккулёфта таъмин гардид. Қабули қатъномаи мазкур бо ибтикори Пешвои миллат бозгӯйи марҳалаи навини тарғиб ва густариши сулҳу озодӣ дар рӯйи олам маҳсуб меёбад, ки онро ба истилоҳ, ҷанбаи берунӣ (хориҷӣ) ва ё умумиҷаҳонии сулҳи тоҷикон метавон номид. Мазмун, сулҳу ваҳдат ва озодию соҳибихтиёрӣ, ки бо талошҳои пайвастаи Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Тоҷикистон ба даст омаду таҳким ёфт, ҳамакнун ҳамчун консепсия ё мактаби сиёсии сулҳофаринии тоҷикон, ки дар раъси он Пешвои миллат қарор доранд, аз қаламрави ҷумҳурӣ берун баромада, хусусият ва моҳияти умумибашарӣ пайдо кард. Аз ин нигоҳ, бо пеш гирифтани чунин иқдоми сулҳхоҳонаю гуманистӣ нуфузу обрӯ ва шаъну шавкати Тоҷикистон ба сифати давлати раъиятпарвару озодихоҳ ва одилу башардӯст ба сатҳи баланд баромад. Ҷаҳони мутамаддин Тоҷикистонро ба ҳайси кишваре шинохтаву эътироф кардааст, ки сиёсати давлатдории худро дар заминаи марому ормонҳои демократӣ, риояю муҳтарам шумурдани ҳуқуқу озодиҳои шахс ва сулҳу ваҳдат ба роҳ мондаву пеш мебарад. Сарчашмаю оғози раванди сулҳу оромӣ дар кишвар, бемуҳобо, ба исми фарзанди воқеан фидоӣ ва ватандӯст муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон рабт мегирад. Дар таҷрибаи кишварҳои мухталифи ҷаҳон ба нудрат аз қудрату давлатҳое мисол овардан мумкин аст, ки ҳангоми идома ёфтани ҷанг бо ҷониби даргири дигар – неруҳои мухолифин бо ҳам биёянду сари мизи музокирот нишинанд. Аксари кишварҳо дархосту манофеи гурӯҳҳои сиёсӣ ва мухолифини худро ё нодида мегиранд ё сарфи назар мекунанд ва ба эшон ҳамчун неруи сиёсӣ эътибор намедиҳанд. Бузургию фитрати сиёсӣ ва дурандешию фазилати Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар он зоҳир гардид, ки дар байни неруҳои муқобил ҳамчун намояндагони мардуми тоҷик тафриқаю бегонаситезиро ба роҳ нагузошт. Бузургию қобилияти фавқулодаи роҳбарии Пешвои миллат низ дар ҳамин омил зоҳир мегардад, ки танҳо ва танҳо манофеи миллату давлат ва сарсабзию шукуфоии Ватанро дар мадди назар гузоштанду аз пайи хостаҳои кӯчаку беарзиш, ки нохудогоҳ ба сар задани оташи низою мухолифат сабаб мешаванд, нарафтанд. Воқеан, ба тасвиб расидани Созишномаи умумии истиқдори сулҳ ва ризоияти миллӣ пирӯзии ақлу хирад ба ҷаҳлу ниқорталабӣ, ғалабаи нур бар зулмот ва зиндагии рангину хушоянд бар маргу фано буд. Ва имрӯз, ҳангоме ки ҷаҳон ба марҳалаи ҳассосу хатарнок, яъне, ноамнию бесуботӣ ва сар задани ҷангҳои манфиатҷӯёна ворид гардидааст, маҳз сулҳу амният ва иқдому таҷрибаи сулҳҷӯёнаи Президенти ҷумҳурӣ муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар пешгирии низою хушунатҳои ҳалокатбори иддае аз кишварҳо нақши мондагору муассир мебозад. Фоҷеаю бадбахтӣ дар он аст, ки ҷаҳон дигар шабеҳи 10-15 соли қабл набуда, ину он мамлакат соҳиби аслиҳаю абзорҳои навтарини ҷангӣ гардидаанд, ки дар чашм ба ҳам задан бо истифодаи ин ҳама лавозимоти низомӣ метавонанд қисмати зиёди оламро аз ҳам бирезанду ба марги ҳазорон тифлу модари бегуноҳ ва дар маҷмуъ, мардум сабабгор гарданд. Аз ин рӯ, дар чунин шароит моҳияти сулҳ ҳамчун омил ва фактори зиндагибахш амиқу густарда гардида, ҳар як иқдому талоши башардӯстона дар ҷодаи ба ҳам муттаҳид кардани неруҳои пешрав (прогрессивӣ) дар масири садди сангин эҷод намудан ба афрӯхта гардидани оташи ҷангҳои навин қобили тавсиф ва дастгирист. Иқдоми Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар самти «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда, солҳои 2027-2036» мондагор аст, зеро таҳкими сулҳу субот, амнияту озодии бани башар амали якрӯзаву дирӯза набуда, раванди доимию бебозгашт аст. Ҳадаф аз қатъномаи мазкур низ он аст, ки дар масъалаи пайвастаю ҳамвора нигоҳ доштани тинҷию амонии сайёра ҳамаи мамлакатҳо бояд аз як гиребон сар бароварда, талошу азм бар он намоянд, ки хуни бегуноҳе рехта нашаваду сарзаминею кишваре ба харобазор табдил наёбад. Рисолати инсонии ҳар як фард ободу шукуфо нигоҳ доштани олам аст, на вайронгарию қатлу куштор. Ҳамон тавре ки Бедили бузургвор фармуда: Сулҳ як мӯ агар ба ҷанг расад, Шишаи оламе ба санг расад. Шодӣ РАҶАБЗОД, «Омӯзгор»
58
31.07.2026
