18.04.2025

 img

“Як саҳари фасли зимистон чун ҳарвақта аз хона роҳ пеш гирифтам ҷониби мактаб. Моҳи феврал, ҳаво сард буд. Туман он қадар ғафс буд, ки пеши роҳамро базӯр медидам. Аз хона тақрибан 3 километр дуртар рафта будам, ки ногаҳон дар пастхамие дар рӯ ба рӯям се гург пайдо шуд. Нафасам ба дарун афтод, пойҳоям карахт шуда, маҷоли ҳаракат надоштам. Чӣ кор карданамро намедонистам. На роҳи гурехтан буд ва на илоҷи аз гургҳо халос шудан. Ногаҳон яке аз гургон аз ҷояш ҷаҳида, ба ман ҳамла кард ва “ҷанг”-и тан ба тан миёни мо оғоз шуд. Барои раҳоӣ ёфтан аз ҳамлаи ин дарандаи ваҳшӣ кӯшиш мекардам, аммо гург барои маро туъмаи худ сохтан талош дошт. Дар ин ҳолат мадор надоштам, то ин ки даст ба ҷайбам бурда, бо корд корашро тамом кунам. Гург ҳам, то ҷое ки метавонист, ҳамла мекард ва маро раҳо намекард. Дар ҳамин ҳангом дастам ба як чӯби хушк расид ва бо он ба тамоми қувва чанд зарба ба сараш задам. Хушбахтона, яке аз зарбаҳоям ба чашми гург расид ва гург аз шиддати дард маро раҳо кард ва оҳиста-оҳиста фирор намуд. Ду гурги дигар низ аз думболи ҳамҷинсашон роҳ пеш гирифтанд. Ман ба хона баргашта тағйири либос намудам ва боз роҳи мактабро пеш гирифтам”.

 

Ин нақл аз забони нафарест, ки дар яке аз деҳаҳои дурдасти ноҳияи Муъминобод, деҳаи Гулзор, бо ҳамсари меҳ­рубонаш зиндагӣ мекунад. Ӯ 34 сол аст, ки ҳар рӯз 7 километр роҳро пиёда тай намуда, ба маркази Ҷамоати деҳоти Чилдухтарон – деҳаи Шаҳрак ме­расад, то ба мактаббачагон дарс бигӯяд. Ин шахс Эмомалӣ Шарифов буда, омӯзгор аст ва аз фанҳои таърих ва ҳуқуқ дарс медиҳад. Ӯ 2 июли соли 1961 дар ноҳияи Восеъ ба дунё омадааст. Маълумоти миёнаро дар мактаби №20-и ҳамин ноҳия гирифта, баъди хатми мактаб, аниқтараш, соли 1981 ба Институти педагогии шаҳри Кӯлоб (ҳоло ДДК ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ) дохил шуда, онро бомуваффақият хатм мекунад. Баъд ба ноҳияи Муъминобод роҳхат гирифта, фаъолияти худро дар МТМУ №15-и деҳаи Шаҳраки Ҷамоати деҳоти Чилдухтарон ба ҳайси омӯзгори таърих ва ҳуқуқ оғоз мекунад. Инак, 34 сол аст, ки Эмомалӣ Шарифов дар ҳамин таълимгоҳ дарс мегӯяд.

 

Зиндагии Эмомалӣ Шарифов дар оғӯши табиати дилфиреб ва манзараҳои зебои Ватан сипарӣ мешавад. Бо вуҷуди он ки фарзандонаш ҳама дорои маълумоти олӣ ва зиндагии хубу хонаи худ ҳастанд, ӯ бо ҳамсари меҳрубонаш тарки кӯҳ ва оғӯши табиат накард. Дилбастагӣ ба кори омӯзгорӣ, меҳру муҳаббати мардуми деҳот ва шавқи таълим ба фарзандони мардум нагузошт, то ӯ тарки деҳаи Гулзор намояд. Ҳамин тавр, чун солҳои қабл ҳар рӯз 7 километр роҳро пиёда тай намуда, ба деҳаи Шаҳрак меравад, то ба шогирдонаш аз таърихи миллат дарс бигӯяд. Тибқи нақли устод Эмомалӣ Шарифов, фарзандонаш барои ӯ тамоми шароитро муҳайё кардаанд, то тарки кӯҳистон намуда, ба макони обод, назди онҳо баргардад. Аммо ин марди шариф ва омӯзгори пуртаҷрибаро ҳеҷ чиз қонеъ сохта натавонист, то тарки манзилу маконе намояд, ки дар он ҷо ризқу рӯзӣ ёфтаву солиёни дароз умр ба сар бурдааст.

 

Шояд аҷиб ва боварнокарданӣ бошад, ки чӣ гуна ӯ 34 сол бо як пайроҳа ба мактаб меояду боз ба хона бармегардад?

 

Мо, аҳли эҷоди рӯзномаи “Хатлон”, барои аз наздик ошно гардидан бо зисту зиндагии ин омӯзгори пуртаҷриба роҳ пеш гирифтем ҷониби ноҳияи Муъминобод. Он рӯз ҳаво офтобӣ буд.

 

Ният доштем, ки субҳи барвақт Эмомалӣ Шарифовро аз хонааш то ба мактаб ҳамроҳӣ намоем. Аммо ҳавои пурбарф, тумани ғафс, хавфу хатари роҳ ва даррандагони гурусна каме моро ваҳшатзада намуданд. Бо Эмомалӣ Шарифов дар тамос шудем ва изҳор доштем, ки дар хонаи ӯ наҳорӣ хоҳем кард. Аз ин пешниҳоди мо ӯ хеле шод гардид ва гуфт, ки моро интизор мешавад.

 

Офтоб ҳанӯз тулӯъ накарда, ба роҳ баромадем. Дар он пайроҳае, ки ҳар рӯз Эмомалӣ Шарифов ба мактаб мерафт, қадам мезадем. Барфи аз ҳад зиёд ва шамоли сард ба роҳ гаштан халал мерасонд. Вале мо ба азобу мушкилиҳо нигоҳ накарда, пеш мерафтем. Барфи зиёд ва тумани ғафс пайроҳаро аз чашм пинҳон мекард ва ин ҳолат барои пайдо кардани роҳи дуруст каме мушкилӣ эҷод менамуд. Танҳо ҳарҷо-ҳарҷо изи пойҳои гургону дигар ҳайвоноти дарранда дида мешуду халос.

 

Пайроҳаи борике, ки аз миёни ҷангали анбӯҳ мегузашт, ба дили касе, ки бори аввал аз ин роҳ гузар менамуд, тарсҷой мекард. Акнун тасаввур кунед, ки омӯзгор Эмомалӣ Шарифов 34 сол боз бо ҳамин роҳ ба мактаб мераваду ба шогирдонаш дарс мегӯяд. Ёдовар бояд шуд, ки фарзандони ӯ ҳам ҳамин роҳро тай кардаву дар ҳамин муассиса таҳсил намудаанд ва имрӯз ҳар яке таҳсилкардаи донишгоҳу донишкадаҳои кишваранду дорои маълумоти олӣ.

 

Офтоб тулӯъ карду билохира манзили зисти Эмомалӣ Шарифов намудор гардид. Интизориҳои устод ва ҳамсараш, чеҳраи кушода ва истиқболи хуби онҳо нишон аз меҳру муҳаббат ва фарҳанги меҳмондӯстиашон буд. Бо даъвати устод мо дар хонаи гарми ӯ, назди оташдон наҳориро бо ҳам дидем. Сари як пиёла чой суҳбати гарм бо ин оилаи хушбахт ва тановул аз анвои хӯрданиҳои рӯйи дастархон хастагиямонро бартараф намуд. Хусусан, чашидани асали тозаи кӯҳистон, ки он ҳам маҳсули дастони ин омӯзгори пуртаҷриба буд, моро ба ваҷд овард. Акнун асрори зиндагии Эмомалӣ Шарифов барои мо аён гашт, ки ӯ чаро тарки ин манзилу макон накарда, бо ҳамсари меҳрубонаш Рӯзигул Абдуллоева дар ин деҳаи дурдаст зиндагии доимиро ихтиёр кардааст.

 

Хонаи ӯро аз чор тараф талу теппаҳо ва ҷангалзор иҳота кардааст. Боду ҳавои мусоид, табиати нотакрор ва ҷангалу кӯҳҳо барои ин марди наку манбаи хуби даромад ба ҳисоб мераванд. Зеро Эмомалӣ Шарифов дар баробари касби омӯзгорӣ таҷрибаи 40-солаи занбӯриасалпарварӣ дорад ва аз ин соҳа даромади хубе ба даст меорад.

 

– Ба як мард чил ҳунар кам аст, гуфтани халқ бесабаб нест. Дар баробари омӯзгорӣ мо кӯшиш мекунем, ки боз ба дигар касбҳо шуғл варзем. Занбӯрпарварӣ барои таъмини зиндагӣ манбаи даромади хубе ба ҳисоб меравад. Даромади ин соҳа ба мо кумак намуд, то фарзандон дар донишгоҳу донишкадаҳо таҳсил намоянд ва вазъи зиндагиамон беҳтар гардад, – иброз дошт Эмомалӣ Шарифов.

 

Дар ин радиф ӯ ба чорводорию зироаткорӣ низ машғул аст. Аслан, кишти зироатҳоро дар замини назди ҳавлӣ ҳамсари меҳрубонаш Рӯзигул Абдуллоева анҷом медиҳад. Дар вақтҳои холӣ Эмомалӣ Шарифов низ дар анҷоми ин корҳо ба ҳамсараш кумак мерсонад. Тибқи гуфтаҳои ин зани меҳнатдӯст, онҳо барои харидани сабзавоту мева ёд надоранд, ки кай ба бозор рафтаанд. Зеро маҳсулоти бо меҳнати ҳалол бадастовардаашон барои таъмини зиндагии онҳо басанда аст. Хонаи ӯ дар миёни кӯҳсор қомат афрохта бошад ҳам, аз барқу гармӣ дар зимистон танқисӣ надорад. Равшании хонаи ӯро панелҳои офтобӣ таъмин мекунанд.

 

Сипас мо роҳ пеш гирифтем ҷониби деҳаи Шаҳрак. Роҳи мо сӯйи таълимгоҳе буд, ки Эмомалӣ Шарифов он ҷо дарс мегуфт. Боз ҳамон роҳи пурхатар, ҳамон дашту кӯҳу ҷангал, аз ҳама муҳим, ҳамон пайроҳаи борик. Ин дафъа ин пайроҳаро ҳамроҳи Эмомалӣ Шарифов тай намудем. Дар аснои сафар омӯзгори рӯзгордидаву пуртаҷриба дар хусуси хавфу хатарҳое, ки дар ин роҳ аз сар гузаронида буд, қисса намуд. Ҳамлаи гургон, барфи зиёди зимистону боронҳои баҳорӣ дар тасаввури кас ин омӯзгорро чун қаҳрамони филм ҷилва месозад. Рӯзигул Абдуллоева ҳар рӯз субҳи барвақт ҳамсарашро гусел мекунад, то расидан ба мактаб ва шунидани занги телефону садои шавҳараш ором намегирад.

 

– Айёми зимистон вазъият каме мушкилтар мешавад. Дар сардиҳои зимистон, вақте ки шавҳарам аз хона мебарояд, хеле хавотир мешавам. Борҳо гуфтам, ки ақалан дар фасли зимистон тарки омӯзгорӣ намояд, аммо шавқи таълим ва меҳру муҳаббат ба касб иҷозат намедиҳад, ки шавҳарам тарки касби худ намояд. Аммо аз дигар тараф, хурсандам, ки ин заҳматҳои падари фарзандонам натиҷа додаанд ва то имрӯз даҳҳо шогирдаш дар озмунҳои гуногун иштирок намуда, сазовори ҷойҳои намоён гардидаанд, – нақл мекунад Р. Абдуллоева. Ӯ аз зиндагӣ бо шавҳараш Эмомалӣ Шарифов розӣ буда, шукрона мекунад, ки дар тӯли зиндагии 30-солаашон миёни онҳо ҳамеша якдигарфаҳмӣ вуҷуд дошт. Натиҷаи ҳамин меҳру садоқат аст, ки имрӯз онҳо бо фарзандонашон зиндагии хушбахтона доранд.

 

Баробари ворид шудан ба муассисаи таълимӣ, ҳамкоронаш аз Эмомалӣ Шарифов ҳолпурсӣ намуданд. Зеро онҳо низ медонанд, ки ӯ аз роҳи дур барои дарс гуфтан меояд. Зимни суҳбат бо директори муассисаи мазкур Холмурод Шарифов маълум шуд, ки зиёданд шогирдоне, ки мисли устодашон Эмомалӣ Шарифов аз деҳаҳои дурдаст барои таҳсил ба мактаб меоянд.

 

– Дар 34 соле, ки Эмомалӣ Шарифовро мешиносам ва бо ҳам кор мекунем, ҳамеша ҳис менамоем, ки нисбат ба касби худ ҷиддӣ муносибат мекунад. Ба дарсҳо сари вақт ҳозир шуда, бо шогирдон муносибати хуб дорад. Натиҷаи ҳамин заҳмату меҳнати устод буд, ки имрӯз шогирдони муассисаи мо дар озмуну олимпиадаҳои ноҳиявӣ, минтақавӣ ва вилоятӣ иштирок намуда, ба озмунҳои ҷумҳуриявӣ роҳхат гирифтаанд, – мегӯяд директори муассиса Х. Шарифов.

 

Абдулло Қурбонзода яке аз он шогирдонест, ки имсол дар озмунҳои фаннӣ миёни хонандагони муассисаҳои миёна аз фанни таърих дар сатҳи вилоят сазовори ҷойи дуюм ва соҳиби медали нуқра гардид. Зимни суҳбат бо ӯ ва дигар шогирдон маълум гардид, ки муносибати омӯзгор Эмомалӣ Шарифов бо онҳо хуб буда, дарсҳоро бо тамоми нозукиҳояш мефаҳмонад ва ба суолҳои додаи онҳо пурра ҷавоб медиҳад. Метавон гуфт, дарахте, ки 34 сол боз ин омӯзгор парвариш мекунад, самараи хуб ба бор овардааст.

 

Аҳадуллои МИРЗОАЛӢ,

Набиҷони САИДАБРОР,

бознашр аз рӯзномаи “Хатлон”, №22, аз 03.04.2025

  • 34 СОЛ БО ЯК ПАЙРОҲА. Қиссае аз рӯзгори як омӯзгори кӯҳистон img

Хабарҳои дигар

  •  img
    Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Раиси Ҷумҳурии Исломии Эрон Масъуд Пизишкиён барқияи табрикӣ ирсол намуданд 18 июн Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Раиси Ҷумҳурии Исломии Эрон муҳтарам Масъуд Пизишкиён барқияи табрикӣ ирсол намуданд, ки дар он омадааст:   «Ҷаноби Олӣ, Бо камоли эҳтиром Шумо ва мардуми шарифи Ҷумҳурии Исломии Эронро ба муносибати дастёбӣ ба созиши сулҳ бо Иёлоти Муттаҳидаи Амрико самимона табрик мегӯям.   Мо медонем, ки дастрасӣ ба ин созиши муҳим барои миллати Эрон осон набуд ва маҳсули талошҳои зиёду иродаи қавии он мебошад. Бовар дорам, ки мувофиқаҳои дар ин зимн ҳосилшуда барои таъмини сулҳи устувор ва фарогир дар Ховари Миёна, таҳкими низоми амнияти байналмилалӣ ва фароҳам овардани заминаҳои мусоид ҷиҳати рушди иқтисодиву иҷтимоии пойдор аҳаммияти калидӣ доранд.   Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун кишвари сулҳпарвар ва ҷонибдори ҳалли ҳама ихтилофоту низоъҳо тавассути музокирот ва муколамаи дипломатӣ, аз ин рӯйдоди муҳим истиқбол менамояд.   Бо умеди рушди минбаъдаи ҳамкориҳои судманд ва тақвияти робитаҳои дӯстона байни кишварҳои мо, ба Шумо саломатии бардавом ва комёбиҳои навин, ба мардуми дӯсту бародари Эрон сулҳу амнияти пойдор ва пешрафту шукуфоии беш аз пеш орзумандам».

    29

    18.06.2026
  •  img
    ИСТИҚЛОЛИ ДАВЛАТИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН Андешаҳои ректори Донишгоҳи давлатии Хоруғ дар ин мавзуъ   Истиқлолият барои миллати тоҷик на танҳо як падидаи сиёсӣ ва санади ҳуқуқӣ, балки эҳёи таърихии субъективияти сиёсии миллат пас аз ҳазорсолаҳо мебошад. Ин ҳолат дар заминаи назарияҳои сиёсии таърихӣ, зарурати таҳлили маҷмуии ин падидаро бо назардошти омилҳои тағйирпазири сиёсӣ-иҷтимоӣ ва фарҳангӣ пеш меорад.   — Дар назарияи классикии давлатдорӣ, соҳибихтиёрӣ (суверенитет) ҳамчун шакли олии ҳокимияти сиёсӣ баррасӣ мешавад. Мутафаккири фаронсавии замони эҳё, асосгузори «назарияи истиқлолият» Жан Боден соҳибихтиёриро ҳамчун «ҳокимияти мутлақ ва доимии давлат» таъриф медиҳад. Рушди ин андеша дар фалсафаи Георг Гегел низ дида мешавад, ки давлатро шакли олии «руҳи объективӣ» ва истиқлолияти онро ифодаи худшиносии таърихии миллат медонист.   Агар дар назарияи классикии ғарбӣ истиқлолият ҳамчун категорияи ҳуқуқӣ ва сиёсӣ (ҳокимияти мутлақ ва суверенитет) фаҳмида шавад, пас дар анъанаи тоҷику форс он бештар дар шакли фалсафӣ-ахлоқӣ — назарияи «адолати давлатдорӣ» зуҳур намудааст. Агар Абунаср Форобӣ истиқлолиятро «қобилияти давлат барои идоракунии худ бар асоси ақл ва адолат» фаҳмида бошад, Низомулмулк онро «истиқлолият ҳамчун суботи давлат», Абуалӣ ибни Сино «қобилияти ҷомеа барои худтанзимкунӣ ва мустақилияти сохтории иҷтимоӣ», Ҷалолуддини Румӣ «худшиносӣ, озодӣ ва мустақилияти шахсият» тафсир намудаанд. Дар шароити муосир маҳз ҳамин заминаҳои маънавии таърихӣ ба ташаккул ва таҳкими минбаъдаи истиқлолияти давлатии миллати тоҷик мусоидат намуда истодаанд.   Ҳамин тавр, аз нигоҳи илми сиёсатшиносӣ мафҳуми «истиқлолият» асосан дар самтҳои: волоияти ҳокимияти давлатӣ ҳудуди давлат; маркази ягонаи қабули қарорҳои ва ҳатм будани онҳо барои тамоми субъектҳо; мустақилияти ҳуқуқӣ ва воқеӣ ва ҳифзи манфиатҳои миллӣ: мавҷудияти захираҳои иқтисодӣ ва низомӣ барои таҳким ва пойдории он шарҳ дода мешавад.   Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ин се паҳлуи асосии истиқлолият (дохилӣ, берунӣ ва функсионалӣ) дар як низоми ба ҳам алоқаманд ва дар шакли афзоянда (динамикӣ) амалӣ мегарданд. Аз як тараф, давлати Тоҷикистон тавонист афзалияти ҳокимияташро дар дохил тавассути таҳкими институтҳои давлатӣ, волоияти қонун, нигоҳдории суботи сиёсӣ таъмин намояд ва ин равиш ба устувории идоракунии иҷтимоӣ замина гузошт. Аз тарафи дигар, мустақилияти берунӣ дар сиёсати «дарҳои кушода» ва мувозинати манфиатҳои геополитикӣ ҷойгир кунонида шуд.   Ин воқеият ба Тоҷикистон имкон дод, ки дар шароити фишорҳои глобалии муосир мавқеи мустақил нигоҳ дорад. Ҳамзамон самти сеюм ин қобилияти ҳифзи манфиатҳои миллӣ аст, ки бештар дар татбиқи ҳадафҳои стратегии давлатӣ, аз қабили таъмини истиқлолияти энергетикӣ, рушди инфрасохтори нақлиётӣ, таҳкими амнияти озуқаворӣ ва пешбурди саноатикунонии мамлакат зоҳир мешавад. Маҳз ҳамгироии ин унсурҳо нишон медиҳад, ки истиқлолияти Тоҷикистон на танҳо як мақоми ҳуқуқӣ, балки раванди доимии тақвияти иқтидори сиёсии давлат ва мутобиқшавӣ ба чолишҳои дохилӣ ва мураккаби байналмилалӣ мебошад.   Иқлолияти давлатии Тоҷикистон ҳосили мантиқии равандҳои геополитикии охири солҳои 80 ва ибтидои 90-уми асри 20 гардид. Эълони рӯзи истиқлолият (9 сентябри соли 1991) ҳанӯз ба маънои том таъмини воқеии истиқлолият набуд. Барои ба даст овардани соҳибихтиёрии воқеӣ лозим буд, ки бо паси сар намудани мушкилоти зиёд ҳокимият барқарор, низоми нави идоракунӣ, артиши миллӣ ва низоми молиявӣ ва дигар фаъолиятҳои сиёсӣ аз сифр бунёд карда шавад.   Дар ин раванд қабули Конститутсия марҳилаи калидии институтсионализатсияи истиқлолият гардид. Ин ҳуҷҷати тақдирсоз механизми легитим будани ҳокимият ва тақсими онро муайян намуда, заминаи суботи сиёсиро фароҳам овард. Дар асоси моддаи якум «Ҷумҳурии Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мебошад». Ин ҷо мафҳуми «соҳибихтиёр» дар садри сифатҳои давлат меистад, ки ин мундариҷаи аслии сиёсии давлатдориро ифода мекунад.   Дар ин байн нуқтаи гардишии таърихӣ барои барқарории давлатдорӣ — ин даъвати Иҷлосияи XVI-ум Шурои Олӣ (соли 1992 дар Хуҷанд) буд. Маҳз дар ҳамин иҷлосия роҳбари нави сиёсӣ интихоб гардида, тавонист, ки ҳокимияти парокандаро сарҷамъ кунад. Шиори таърихии Раиси Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар давраи буҳронии истиқлол «Ман ба Шумо сулҳ меорам…» на танҳо як изҳороти сиёсӣ, балки иттиҳоди иродаи давлатӣ ва иҷтимоии миллат барои ҳифз ва бозсозии истиқлолият дар шароити хатари фурӯпошии давлатдорӣ буд.   Ин формулаи сиёсӣ, дар заминаи ҷанги шаҳрвандӣ ба сифати рамзии сафарбаркунии шуури ҷамъиятӣ амал намуда, раванди гузариш аз парокандагии сиёсӣ ба муттаҳидии миллӣ ва эҳёи давлатдориро таъмин кард. Аз ин рӯ, дар таҳлили илмии давлати муосири Тоҷикистон нақши Пешвои миллат ҳамчун субъекти калидии бозсозии сохторҳои давлатӣ ва меъмори сулҳу ваҳдат хусусияти марказӣ касб менамояд. Имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ (27 июни соли 1997) заминаи ба ваҳдат омадани ҷомеаи тоҷикро фароҳам овард. Имрӯз ваҳдати миллӣ на танҳо як мафҳуми сиёсӣ, балки як категорияи фалсафӣ ва ахлоқии ҷомеаи тоҷик мебошад, ки бе он истиқлолият пойдор буда наметавонад.   Таҳти роҳбарии Пешвои миллат татбиқи стратегии сиёсати «дарҳои боз» ва идеологияи ваҳдати миллӣ на танҳо устувории дохилиро таъмин намуд, балки заминаи воридшавии мамлакат ба низоми муносибатҳои байналмилалии муосирро фароҳам овард. Дар чорчӯби назарияи Энтони Гидденс, ин равандро метавон ҳамчун зуҳури «рефлексивияти модернитет» арзёбӣ кард, ки дар он субъект (роҳбар) бо такя ба таҷрибаи гузашта, воқеияти буҳрониро бозандешӣ намуда, стратегияи нави рушди сиёсӣ-иҷтимоиро тарҳрезӣ ва амалӣ месозад.   Дар доираи стратегияи рушди давлат барои таҳкими истиқлоли давлатӣ ва бақои давлат чор ҳадафи стратегӣ муайян шудаанд, ки онҳо на танҳо барномаи рушд, балки консепсияи таҳкими «ҷисм» ва «руҳ»-и давлатдории миллӣ мебошанд. Онҳо мундариҷаи моддии соҳибихтиёриро ташкил дода, истиқлолияти сиёсиро аз шакли назариявӣ дар шакли амалӣ гузаронида истодаанд. Дар ин ҷо ёдоварӣ бояд кард, ки яке аз сабабҳои асосии ҷанги шаҳрвандӣ дар оғози солҳои соҳибистиқлолӣ ҳанӯз дар бунбаст қарор доштани минтақаҳои мамлакат, таъмин набудани рафтуомади доимиии шаҳрвандон бо пойтахт- шаҳри Душанбе ва дигар омилҳои иқтисодӣ буданд, ки дар маҷмӯ таъсири худро ба истиқлоли давлатӣ расонданд. Бо назардошти омилҳои мавҷудбуда, Ҳукумати мамлакат аз оғози ҳазорсолаи нав стратегияи миллии рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи дарозмуддат қабул намуда, татбиқи босамари марҳилаҳои миёнамуҳлати он то имрӯз бо маром идома дорад. Ҳадафҳои стратегии давлат пеш аз ҳама ба ҳифзи манфиатҳои миллӣ ва таҳкими пояҳои истиқлоли давлатӣ нигаронида шуданд.   1.Истиқлолияти энергетикӣ: Бе таъмини қувваи барқ истиқлолияти сиёсӣ заиф мебошад. Аз нигоҳи фалсафаи сиёсӣ, барқ — ин «хуни» иқтисодиёт ва шарти аввалиндараҷаи озодӣ мебошад. Бе истиқлолияти энергетикӣ давлат дар ҳолати вобастагии «онтологӣ» аз берун қарор мегирад. Бунёди неругоҳҳои зиёди обии барқӣ, аз ҷумла Неругоҳи барқи обии «Роғун» на танҳо иншооти техникӣ, балки «Лоиҳаи миллии худшиносӣ» буда, рамзи иродаи сиёсии миллати тоҷикро ба ҷаҳониён нишон дода истодааст. Давлат қодир аст захираҳои табиии худро ба манфиати амнияти миллӣ сафарбар намояд ва чун кафолати фаъолияти низомҳои иттилоотӣ, саноатӣ ва иҷтимоӣ, «нур» ва «неру» пояи асосии соҳибихтиёриро ташкил медиҳанд. Дар даҳсолаи охири даврони соҳибистиқлоли «ҳаҷми истеҳсоли неруи барқ дар мамлакат 7 миллиард киловатт-соат ё 40 фоиз зиёд гардида, аз 17,2 миллиард киловатт-соати соли 2015 ба 24,2 миллиард киловатт-соат дар соли 2025 расонида шуд».   Раҳоӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ: Дар ин самт Тоҷикистони дар «бунбасти табиӣ» қарор дошт ва ҳоло аз ин вазъ бо сохтмони нақбҳо, роҳҳу пулҳои байналмилалӣ баромада, бо ҷаҳони васеъ пайваст шуда истодааст. Баромадан аз бунбаст ягонагии ҳудудии мамлакатро ба таври физикӣ ва рамзӣ таъмин менамояд.   Ҳифзи амнияти озуқаворӣ: Амнияти озуқаворӣ заминаи биологии истиқлолият мебошад. Ин ҳадаф ифодаи консепсияи «шартномаи иҷтимоӣ» аст, яъне давлат уҳдадории иҷтимоии худро таъмин мекунад. Аз лиҳози сиёсӣ агар давлат аз воридоти маҳсулоти стратегӣ (орд, гандум, умуман сабади истеъмолии аҳолӣ) аз берун вобастагӣ дошта бошад, ба сиёсат давлат фишанги фишор пурзур мегардад. Аз ин лиҳоз, таъмини бозори дохилӣ бо маҳсулоти худӣ вазифаи навбати аввал буда, ин «дифои иҷтимоӣ» аз таъсири тағйирёбии нархҳо ва буҳронҳои ҷаҳонӣ мебошад. Ин ҳадаф истиқлолиятро дар сатҳи ҳар як хонавода воқеӣ мегардонад. Таъмини бозори дохилӣ бо маҳсулоти худӣ вобастагии давлатро аз берун коҳиш медиҳад.   Саноатикунонии босуръат: Ин ҳадаф дар пояи иқтидори мавҷудаи табиии мамлакат таҳрезӣ гардида, раванди гузариш аз мамлакати аграрӣ-саноатӣ ба саноатӣ-аграрӣ сурат мебахшад, аз меҳнати ҷисмонӣ ба меҳнати зеҳнӣ ва технологӣ буда, тарзи ҳастии ҷомеа ва ҳаёти онро тағйир медиҳад. Саноатикунонӣ иқтидори миллии истеҳсолиро дорад ва он рӯз дур нест, ки Тоҷикистон аз истеъмолкунандаи моли хориҷӣ ба истеҳсолкунанда ва содиркунандаи моли ватанӣ табдил меёбад. Саноатикунонӣ кафолати пайдошавии шуғли аҳолӣ ва ҷилавгирӣ аз шиддати муҳоҷирати меҳнатӣ мебошад   Ҳамин тариқ, ҳадафҳои стратегӣ дар маҷмуъ «низоми масунияти давлат»-ро ташкил дода, бо амалӣ шудани онҳо Тоҷикистон ба як «субъекти тавонои таърихӣ» табдил меёбад. Нишондиҳандаҳои то имрӯзаи татбиқи ҳадафҳои стратегӣ баёнгари он мебошанд, ки мамлакат марҳилаҳои вазнини бунёди давлатдори миллиро паси сар намуда, ба марҳилаи сифатан нави рушди худ ворид шуда истодааст.   Дар шароити муосир, ки ҷаҳонро хатарҳои глобалӣ, равандҳои «бетартибии муташаккил», бархурди манфиатҳои геополитикӣ ва ҷангҳои насли панҷум (ҷангҳои гибридӣ) фаро гирифтаанд, нақши роҳбарияти сиёсӣ дар ҳифзи истиқлолият аз доираи муқаррарии идоракунӣ берун рафта, ба як рисолати таърихӣ-наҷотбахш табдил ёфтааст. Имрӯз истиқлолият на танҳо ҳифзи марзу бум, балки фазои маънавӣ ва иттилоотии ҷумҳурӣ аз таҳдидҳои бегона низ мебошад.   Дар ин замина, сиёсати пешгирифтаи Президенти Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ташаккули «масунияти мафкуравӣ» эътироф бояд намуд. Яке аз бузургтарин хизматҳо дар ин самт ин эҳёи таърихи миллат ҷашнҳои миллӣ (Наврӯз, Меҳргон, Сада ва Тиргон), арҷгузорӣ ба забони модарӣ ва шахсиятҳои таърихӣ (Кӯруши Кабир, Исмоили Сомонӣ, Мавлоно ва ғайра) мебошад, ки ин халои маънавиро бо арзишҳои миллӣ пур намуд. Ин сиёсат ба миллат «масунияти мафкуравӣ» бахшид, ки дар натиҷа ҷавонон дар муқобили тарғиботи экстремистӣ-терррористӣ устувории равонӣ пайдо намудаанд.   Дар сатҳи байналмилалӣ Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун сиёсатмадори сатҳи ҷаҳонӣ эътироф шудааст. Баргузории чорабинии сатҳи байналмилалии дар пойтахти ҷумҳурӣ ба монанди платформаи доимии «Раванди оби Душанбе», ташаббусҳои ҷаҳонии Тоҷикистон дар соҳаи обу ҳифзи пиряхҳо зери унвони «Дипломатияи об» мавқеи ҷумҳуриро дар арсаи байналмилалӣ мустаҳкам намуда, баёнгари давлати мо ба сифати субъекти фаъоли сиёсати ҷаҳонӣ мебошад.   Хулоса, Истиқлоли давлатӣ имконияти ба таври мустақил андеша ва таҳрезӣ намудани рушди дарозмудати давлати нави миллии Тоҷикистон бо мазмуни том доданд. Муҳимтарин натиҷа дар ду даҳсолаи охири он ба «кишвари воҳид» мубадал гадиданди давлат ва хатарҳои дар солҳои аввали истиқлоли давлатӣ ба онҳо дучоршуда, пурра аз байн бардошта шуданд. Дар меҳвари ин раванд мактаби бузурги давлатдории Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон қарор дорад, ки ҳамчун сарвари сиёсӣ дар арсаи ҷомеаи ҷаҳонӣ эътироф гардид.   Амид КОМИЛБЕК, ректори Донишгоҳи давлатии Хоруғ ба номи Моёншо Назаршоев

    39

    18.06.2026
  •  img
    Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико Доналд Трамп барқияи табрикӣ ирсол намуданд 18 июн Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико муҳтарам Доналд Ҷон Трамп барқияи табрикӣ ирсол намуданд, ки дар он омадааст:   «Ҷаноби Олӣ, Бо камоли эҳтиром ва самимият ба Шумо ва мардуми Иёлоти Муттаҳидаи Амрико табрикоту таҳнияти инҷонибро ба муносибати расидан ба созиши сулҳ бо Ҷумҳурии Исломии Эрон иброз менамоям.   Ин рӯйдоди воқеан ҳам муҳим, ки маҳсули иродаи матин ва заҳматҳои пайвастаи Шумо мебошад, барои истиқрори сулҳу суботи фарогир дар минтақаи Ховари Миёна, ҳамчунин, таҳкими низоми амнияти ҷаҳонӣ аҳаммияти калидӣ дошта, ҷиҳати роҳандозии иқдомҳои нави сулҳмоез дар ин ҷода заминаҳои мусоиди устуворро фароҳам меорад.   Тоҷикистон, ҳамчун кишвари сулҳпарвар, аз ин дастоварди муҳим сидқан истиқбол намуда, ҷонибдории худро аз ҳалли ҳамагуна ихтилофоту низоъҳо танҳо бо роҳҳои сиёсиву дипломатӣ боз ҳам таъкид мекунад.   Бо истифода аз ин фурсати муносиб, ба Шумо, муҳтарам ҷаноби Президент, сиҳҳатмандии комил ва комёбиҳои навин, барои мардуми дӯсти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико сулҳу осоиши пойдор ва пешрафту шукуфоии бардавом орзумандам».

    26

    18.06.2026