18.04.2025
“Як саҳари фасли зимистон чун ҳарвақта аз хона роҳ пеш гирифтам ҷониби мактаб. Моҳи феврал, ҳаво сард буд. Туман он қадар ғафс буд, ки пеши роҳамро базӯр медидам. Аз хона тақрибан 3 километр дуртар рафта будам, ки ногаҳон дар пастхамие дар рӯ ба рӯям се гург пайдо шуд. Нафасам ба дарун афтод, пойҳоям карахт шуда, маҷоли ҳаракат надоштам. Чӣ кор карданамро намедонистам. На роҳи гурехтан буд ва на илоҷи аз гургҳо халос шудан. Ногаҳон яке аз гургон аз ҷояш ҷаҳида, ба ман ҳамла кард ва “ҷанг”-и тан ба тан миёни мо оғоз шуд. Барои раҳоӣ ёфтан аз ҳамлаи ин дарандаи ваҳшӣ кӯшиш мекардам, аммо гург барои маро туъмаи худ сохтан талош дошт. Дар ин ҳолат мадор надоштам, то ин ки даст ба ҷайбам бурда, бо корд корашро тамом кунам. Гург ҳам, то ҷое ки метавонист, ҳамла мекард ва маро раҳо намекард. Дар ҳамин ҳангом дастам ба як чӯби хушк расид ва бо он ба тамоми қувва чанд зарба ба сараш задам. Хушбахтона, яке аз зарбаҳоям ба чашми гург расид ва гург аз шиддати дард маро раҳо кард ва оҳиста-оҳиста фирор намуд. Ду гурги дигар низ аз думболи ҳамҷинсашон роҳ пеш гирифтанд. Ман ба хона баргашта тағйири либос намудам ва боз роҳи мактабро пеш гирифтам”.
Ин нақл аз забони нафарест, ки дар яке аз деҳаҳои дурдасти ноҳияи Муъминобод, деҳаи Гулзор, бо ҳамсари меҳрубонаш зиндагӣ мекунад. Ӯ 34 сол аст, ки ҳар рӯз 7 километр роҳро пиёда тай намуда, ба маркази Ҷамоати деҳоти Чилдухтарон – деҳаи Шаҳрак мерасад, то ба мактаббачагон дарс бигӯяд. Ин шахс Эмомалӣ Шарифов буда, омӯзгор аст ва аз фанҳои таърих ва ҳуқуқ дарс медиҳад. Ӯ 2 июли соли 1961 дар ноҳияи Восеъ ба дунё омадааст. Маълумоти миёнаро дар мактаби №20-и ҳамин ноҳия гирифта, баъди хатми мактаб, аниқтараш, соли 1981 ба Институти педагогии шаҳри Кӯлоб (ҳоло ДДК ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ) дохил шуда, онро бомуваффақият хатм мекунад. Баъд ба ноҳияи Муъминобод роҳхат гирифта, фаъолияти худро дар МТМУ №15-и деҳаи Шаҳраки Ҷамоати деҳоти Чилдухтарон ба ҳайси омӯзгори таърих ва ҳуқуқ оғоз мекунад. Инак, 34 сол аст, ки Эмомалӣ Шарифов дар ҳамин таълимгоҳ дарс мегӯяд.
Зиндагии Эмомалӣ Шарифов дар оғӯши табиати дилфиреб ва манзараҳои зебои Ватан сипарӣ мешавад. Бо вуҷуди он ки фарзандонаш ҳама дорои маълумоти олӣ ва зиндагии хубу хонаи худ ҳастанд, ӯ бо ҳамсари меҳрубонаш тарки кӯҳ ва оғӯши табиат накард. Дилбастагӣ ба кори омӯзгорӣ, меҳру муҳаббати мардуми деҳот ва шавқи таълим ба фарзандони мардум нагузошт, то ӯ тарки деҳаи Гулзор намояд. Ҳамин тавр, чун солҳои қабл ҳар рӯз 7 километр роҳро пиёда тай намуда, ба деҳаи Шаҳрак меравад, то ба шогирдонаш аз таърихи миллат дарс бигӯяд. Тибқи нақли устод Эмомалӣ Шарифов, фарзандонаш барои ӯ тамоми шароитро муҳайё кардаанд, то тарки кӯҳистон намуда, ба макони обод, назди онҳо баргардад. Аммо ин марди шариф ва омӯзгори пуртаҷрибаро ҳеҷ чиз қонеъ сохта натавонист, то тарки манзилу маконе намояд, ки дар он ҷо ризқу рӯзӣ ёфтаву солиёни дароз умр ба сар бурдааст.
Шояд аҷиб ва боварнокарданӣ бошад, ки чӣ гуна ӯ 34 сол бо як пайроҳа ба мактаб меояду боз ба хона бармегардад?
Мо, аҳли эҷоди рӯзномаи “Хатлон”, барои аз наздик ошно гардидан бо зисту зиндагии ин омӯзгори пуртаҷриба роҳ пеш гирифтем ҷониби ноҳияи Муъминобод. Он рӯз ҳаво офтобӣ буд.
Ният доштем, ки субҳи барвақт Эмомалӣ Шарифовро аз хонааш то ба мактаб ҳамроҳӣ намоем. Аммо ҳавои пурбарф, тумани ғафс, хавфу хатари роҳ ва даррандагони гурусна каме моро ваҳшатзада намуданд. Бо Эмомалӣ Шарифов дар тамос шудем ва изҳор доштем, ки дар хонаи ӯ наҳорӣ хоҳем кард. Аз ин пешниҳоди мо ӯ хеле шод гардид ва гуфт, ки моро интизор мешавад.
Офтоб ҳанӯз тулӯъ накарда, ба роҳ баромадем. Дар он пайроҳае, ки ҳар рӯз Эмомалӣ Шарифов ба мактаб мерафт, қадам мезадем. Барфи аз ҳад зиёд ва шамоли сард ба роҳ гаштан халал мерасонд. Вале мо ба азобу мушкилиҳо нигоҳ накарда, пеш мерафтем. Барфи зиёд ва тумани ғафс пайроҳаро аз чашм пинҳон мекард ва ин ҳолат барои пайдо кардани роҳи дуруст каме мушкилӣ эҷод менамуд. Танҳо ҳарҷо-ҳарҷо изи пойҳои гургону дигар ҳайвоноти дарранда дида мешуду халос.
Пайроҳаи борике, ки аз миёни ҷангали анбӯҳ мегузашт, ба дили касе, ки бори аввал аз ин роҳ гузар менамуд, тарсҷой мекард. Акнун тасаввур кунед, ки омӯзгор Эмомалӣ Шарифов 34 сол боз бо ҳамин роҳ ба мактаб мераваду ба шогирдонаш дарс мегӯяд. Ёдовар бояд шуд, ки фарзандони ӯ ҳам ҳамин роҳро тай кардаву дар ҳамин муассиса таҳсил намудаанд ва имрӯз ҳар яке таҳсилкардаи донишгоҳу донишкадаҳои кишваранду дорои маълумоти олӣ.
Офтоб тулӯъ карду билохира манзили зисти Эмомалӣ Шарифов намудор гардид. Интизориҳои устод ва ҳамсараш, чеҳраи кушода ва истиқболи хуби онҳо нишон аз меҳру муҳаббат ва фарҳанги меҳмондӯстиашон буд. Бо даъвати устод мо дар хонаи гарми ӯ, назди оташдон наҳориро бо ҳам дидем. Сари як пиёла чой суҳбати гарм бо ин оилаи хушбахт ва тановул аз анвои хӯрданиҳои рӯйи дастархон хастагиямонро бартараф намуд. Хусусан, чашидани асали тозаи кӯҳистон, ки он ҳам маҳсули дастони ин омӯзгори пуртаҷриба буд, моро ба ваҷд овард. Акнун асрори зиндагии Эмомалӣ Шарифов барои мо аён гашт, ки ӯ чаро тарки ин манзилу макон накарда, бо ҳамсари меҳрубонаш Рӯзигул Абдуллоева дар ин деҳаи дурдаст зиндагии доимиро ихтиёр кардааст.
Хонаи ӯро аз чор тараф талу теппаҳо ва ҷангалзор иҳота кардааст. Боду ҳавои мусоид, табиати нотакрор ва ҷангалу кӯҳҳо барои ин марди наку манбаи хуби даромад ба ҳисоб мераванд. Зеро Эмомалӣ Шарифов дар баробари касби омӯзгорӣ таҷрибаи 40-солаи занбӯриасалпарварӣ дорад ва аз ин соҳа даромади хубе ба даст меорад.
– Ба як мард чил ҳунар кам аст, гуфтани халқ бесабаб нест. Дар баробари омӯзгорӣ мо кӯшиш мекунем, ки боз ба дигар касбҳо шуғл варзем. Занбӯрпарварӣ барои таъмини зиндагӣ манбаи даромади хубе ба ҳисоб меравад. Даромади ин соҳа ба мо кумак намуд, то фарзандон дар донишгоҳу донишкадаҳо таҳсил намоянд ва вазъи зиндагиамон беҳтар гардад, – иброз дошт Эмомалӣ Шарифов.
Дар ин радиф ӯ ба чорводорию зироаткорӣ низ машғул аст. Аслан, кишти зироатҳоро дар замини назди ҳавлӣ ҳамсари меҳрубонаш Рӯзигул Абдуллоева анҷом медиҳад. Дар вақтҳои холӣ Эмомалӣ Шарифов низ дар анҷоми ин корҳо ба ҳамсараш кумак мерсонад. Тибқи гуфтаҳои ин зани меҳнатдӯст, онҳо барои харидани сабзавоту мева ёд надоранд, ки кай ба бозор рафтаанд. Зеро маҳсулоти бо меҳнати ҳалол бадастовардаашон барои таъмини зиндагии онҳо басанда аст. Хонаи ӯ дар миёни кӯҳсор қомат афрохта бошад ҳам, аз барқу гармӣ дар зимистон танқисӣ надорад. Равшании хонаи ӯро панелҳои офтобӣ таъмин мекунанд.
Сипас мо роҳ пеш гирифтем ҷониби деҳаи Шаҳрак. Роҳи мо сӯйи таълимгоҳе буд, ки Эмомалӣ Шарифов он ҷо дарс мегуфт. Боз ҳамон роҳи пурхатар, ҳамон дашту кӯҳу ҷангал, аз ҳама муҳим, ҳамон пайроҳаи борик. Ин дафъа ин пайроҳаро ҳамроҳи Эмомалӣ Шарифов тай намудем. Дар аснои сафар омӯзгори рӯзгордидаву пуртаҷриба дар хусуси хавфу хатарҳое, ки дар ин роҳ аз сар гузаронида буд, қисса намуд. Ҳамлаи гургон, барфи зиёди зимистону боронҳои баҳорӣ дар тасаввури кас ин омӯзгорро чун қаҳрамони филм ҷилва месозад. Рӯзигул Абдуллоева ҳар рӯз субҳи барвақт ҳамсарашро гусел мекунад, то расидан ба мактаб ва шунидани занги телефону садои шавҳараш ором намегирад.
– Айёми зимистон вазъият каме мушкилтар мешавад. Дар сардиҳои зимистон, вақте ки шавҳарам аз хона мебарояд, хеле хавотир мешавам. Борҳо гуфтам, ки ақалан дар фасли зимистон тарки омӯзгорӣ намояд, аммо шавқи таълим ва меҳру муҳаббат ба касб иҷозат намедиҳад, ки шавҳарам тарки касби худ намояд. Аммо аз дигар тараф, хурсандам, ки ин заҳматҳои падари фарзандонам натиҷа додаанд ва то имрӯз даҳҳо шогирдаш дар озмунҳои гуногун иштирок намуда, сазовори ҷойҳои намоён гардидаанд, – нақл мекунад Р. Абдуллоева. Ӯ аз зиндагӣ бо шавҳараш Эмомалӣ Шарифов розӣ буда, шукрона мекунад, ки дар тӯли зиндагии 30-солаашон миёни онҳо ҳамеша якдигарфаҳмӣ вуҷуд дошт. Натиҷаи ҳамин меҳру садоқат аст, ки имрӯз онҳо бо фарзандонашон зиндагии хушбахтона доранд.
Баробари ворид шудан ба муассисаи таълимӣ, ҳамкоронаш аз Эмомалӣ Шарифов ҳолпурсӣ намуданд. Зеро онҳо низ медонанд, ки ӯ аз роҳи дур барои дарс гуфтан меояд. Зимни суҳбат бо директори муассисаи мазкур Холмурод Шарифов маълум шуд, ки зиёданд шогирдоне, ки мисли устодашон Эмомалӣ Шарифов аз деҳаҳои дурдаст барои таҳсил ба мактаб меоянд.
– Дар 34 соле, ки Эмомалӣ Шарифовро мешиносам ва бо ҳам кор мекунем, ҳамеша ҳис менамоем, ки нисбат ба касби худ ҷиддӣ муносибат мекунад. Ба дарсҳо сари вақт ҳозир шуда, бо шогирдон муносибати хуб дорад. Натиҷаи ҳамин заҳмату меҳнати устод буд, ки имрӯз шогирдони муассисаи мо дар озмуну олимпиадаҳои ноҳиявӣ, минтақавӣ ва вилоятӣ иштирок намуда, ба озмунҳои ҷумҳуриявӣ роҳхат гирифтаанд, – мегӯяд директори муассиса Х. Шарифов.
Абдулло Қурбонзода яке аз он шогирдонест, ки имсол дар озмунҳои фаннӣ миёни хонандагони муассисаҳои миёна аз фанни таърих дар сатҳи вилоят сазовори ҷойи дуюм ва соҳиби медали нуқра гардид. Зимни суҳбат бо ӯ ва дигар шогирдон маълум гардид, ки муносибати омӯзгор Эмомалӣ Шарифов бо онҳо хуб буда, дарсҳоро бо тамоми нозукиҳояш мефаҳмонад ва ба суолҳои додаи онҳо пурра ҷавоб медиҳад. Метавон гуфт, дарахте, ки 34 сол боз ин омӯзгор парвариш мекунад, самараи хуб ба бор овардааст.
Аҳадуллои МИРЗОАЛӢ,
Набиҷони САИДАБРОР,
бознашр аз рӯзномаи “Хатлон”, №22, аз 03.04.2025
Хабарҳои дигар
-
ОМӮЗГОР ЧАРОҒИ РОҲИ ЗИНДАГӢ ВА ОФАРАНДАИ ОЯНДАИ МИЛЛАТ Дар зиндагии ҳар як инсон шахсиятҳое ҳастанд, ки номи онҳо то охири умр дар ёд мемонад. Яке аз чунин шахсиятҳои муқаддас омӯзгор аст. Омӯзгор на танҳо ба мо хондану навиштанро меомӯзонад, балки роҳи дурусти зиндагӣ, ахлоқи ҳамида, муҳаббат ба Ватан, эҳтироми инсон ва маънои ҳақиқии зиндагиро дар қалби мо ҷой мекунад. Агар падару модар ба инсон ҳаёт бахшанд, омӯзгор ба он ҳаёт маънӣ ва равшанӣ мебахшад. Маҳз омӯзгор аст, ки аз кӯдаки хурдсол инсони соҳибмаърифат, соҳибкасб ва ватандӯстро ба воя мерасонад. Ҳар яки мо рӯзе кӯдаки хурд будем. Бори аввал бо ҳаяҷон ва орзуҳои кӯдакона ба остонаи мактаб қадам гузоштем. Дар он лаҳзаҳои фаромӯшнашаванда муаллимаи аввалини мо дасти моро гирифта, ба ҷаҳони илму дониш роҳнамоӣ мекард. Ӯ аввалин шахсе буд, ки ҳарфҳои алифборо ба мо омӯзонд, қалам ба дастамон дод ва роҳи маърифатро нишон дод. Муаллимаи аввалин танҳо омӯзгор набуд, балки мисли модари дуюм бо меҳрубонӣ моро тарбия мекард. Ӯ ба мо на танҳо хондану навиштан, балки ростқавлӣ, эҳтиром ба калонсолон, дӯст доштани падару модар, поквиҷдонӣ ва одоби инсонӣ меомӯзонд. Дар ҳақиқат, омӯзгор танҳо дарс намегӯяд, балки инсон месозад. Ҳар як фанне, ки омӯзгор ба шогирдон таълим медиҳад, дар ояндаи онҳо нақши бузург мебозад. Масалан, омӯзгори химия ба шогирдон асрори табиат ва таркиби моддаҳоро меомӯзонад. Шояд имрӯз кӯдак танҳо формулаи химиявиро аз ёд кунад, аммо фардо ҳамин дониш ӯро ба табиби машҳур, дорусоз, муҳандиси химия ё олими бузург табдил медиҳад. Омӯзгори физика бошад, ба шогирдон қонунҳои табиат, ҳаракат, нерӯ ва кашфиёти илмиро мефаҳмонад. Маҳз ҳамин донишҳо дар оянда муҳандисон, ихтироъкорон, кайҳоннавардон ва мутахассисони баландпояро ба камол мерасонанд. Агар имрӯз ҷаҳон ба техника ва технологияҳои пешрафта расида бошад, пас дар паси ҳар як ихтироъ заҳмати омӯзгор низ нуҳуфтааст. Фанни алгебра ва геометрия танҳо рақаму ҳисоб нест, балки мактаби тафаккури мантиқӣ мебошад. Омӯзгори математика ба шогирдон сабр, диққат ва тарзи дуруст фикр карданро меомӯзонад. Маҳз ҳамин фанҳо заминаи рушди иқтисод, сохтмон, муҳандисӣ ва технология мебошанд. Ҳар як муҳандисе, ки имрӯз биноҳои баланд месозад ё иқтисоддоне, ки иқтисоди давлатро пеш мебарад, рӯзе назди омӯзгори математика нишаста буд. Омӯзгорони забон ва адабиёт бошанд, ба шогирдон фарҳанг, суханварӣ ва маънавиятро меомӯзонанд. Забон ойинаи миллат аст. Омӯзгорони ин фан муҳаббат ба Ватан, забони модарӣ ва арзишҳои миллиро дар қалби хонандагон ҷой мекунанд. Онҳо ба шогирдон мефаҳмонанд, ки сухани нек инсонро соҳибэҳтиром мегардонад. Бо шарофати чунин омӯзгорон имрӯз шоирон, нависандагон, рӯзноманигорон ва суханварони маъруф ба ҷомеа хизмат мекунанд. Нақши омӯзгорони забонҳои хориҷӣ низ бисёр бузург аст. Дар ҷаҳони муосир донистани забонҳои хориҷӣ калиди муваффақият мебошад. Омӯзгорони ин фан ба шогирдон имконият медиҳанд, ки бо ҷаҳон ҳамқадам бошанд, илм омӯзанд ва бо дигар миллатҳо робита барқарор намоянд. Шояд кӯдаке, ки имрӯз алифбои англисиро меомӯзад, фардо дипломати сатҳи байналмилалӣ, тарҷумони машҳур ё донишманди ҷаҳонгарди тоҷик гардад. Омӯзгорони ҳуқуқ ба шогирдон адолат, қонун ва масъулияти шаҳрвандиро меомӯзонанд. Бо шарофати онҳо ҷавонон дарк мекунанд, ки ҳуқуқу уҳдадории инсон чист ва чӣ гуна бояд ҷомеаи солимро бунёд намуд. Маҳз аз ҳамин фан ҳуқуқшиносон ва ҳомиёни адолат ба камол мерасанд. Фанни таърих низ дар ташаккули ҷаҳонбинии ҷавонон нақши бузург дорад. Омӯзгори таърих ба шогирдон гузаштаи миллат, қаҳрамониҳои аҷдодон ва арзиши истиқлолиятро меомӯзонад. Кӯдак тавассути таърих мефаҳмад, ки миллати тоҷик чӣ гуна роҳи пурифтихорро тай намудааст. Омӯзгори таърих ҳисси ватандӯстӣ ва ифтихори миллиро дар қалби шогирдон бедор месозад. Омӯзгорони биология ба хонандагон асрори зиндагии инсон, наботот ва ҳайвонотро мефаҳмонанд. Бо шарофати ин фан дар оянда табибон, олимон ва ҳомиёни табиат ба камол мерасанд. Ҳар касе, ки имрӯз барои ҳифзи муҳити зист ва саломатии инсон талош мекунад, замоне аз омӯзгори биология сабақ гирифтааст. Дар асри XXI нақши омӯзгорони технология ва информатика боз ҳам муҳимтар гардидааст. Онҳо ба шогирдон истифодаи дурусти компютер, технологияҳои муосир ва имкониятҳои ҷаҳони рақамиро меомӯзонанд. Бо заҳмати чунин омӯзгорон барномасозон, муҳандисони компютерӣ ва мутахассисони соҳаи технология ба камол мерасанд. Омӯзгорон танҳо дар синфхона фаъолият намекунанд. Онҳо шабу рӯз барои омода кардани дарсҳо, санҷидани дафтарҳо ва тарбияи шогирдон заҳмат мекашанд. Бисёр вақт омӯзгор ғами ҳар як хонандаро мисли фарзанди худ мехӯрад. Агар шогирде аз роҳи дуруст дур шавад, аввалин нафаре, ки барои ислоҳи ӯ кӯшиш мекунад, омӯзгор аст. Омӯзгор соҳиби қалби бузург аст. Ӯ бо сабру таҳаммул ба ҳар як шогирд муносибат мекунад, истеъдоди онҳоро кашф менамояд ва барои дурахшон шудани ояндаи онҳо талош мекунад. Шояд баъзе шогирдон баъди солҳои зиёд ба қуллаҳои баланд расанд, аммо дар пушти ҳар як муваффақияти онҳо заҳмати омӯзгор меистад. Албатта, дар таълиму тарбияи фарзанд нақши падару модар низ бисёр муҳим мебошад. Вақте ки омӯзгор ва волидайн бо ҳам ҳамкорӣ мекунанд, фарзанд боодоб, соҳибилм ва хушахлоқ ба воя мерасад. Волидайне, ки ба омӯзгор эҳтиром мегузоранд ва дар таълиму тарбияи фарзанд саҳм мегиранд, барои ояндаи фарзанди худ заминаи мустаҳкам мегузоранд. Зеро тарбияи фарзанд танҳо вазифаи мактаб нест, балки ҳамкории оила ва омӯзгор мебошад. Дар оила кӯдак аввалин дарсҳои ахлоқро меомӯзад. Агар падару модар худ намунаи хуби рафтор бошанд, фарзанд низ боодоб ва нексиришт ба воя мерасад. Кӯдак ҳар сухан ва ҳар амали калонсолонро мушоҳида мекунад. Аз ҳамин сабаб, волидайн бояд дар назди фарзанд муҳити орому солим фароҳам оваранд ва ӯро ба роҳи рост ҳидоят кунанд. Хушбахтона, имрӯз бисёр падару модарон ҳастанд, ки барои таълиму тарбияи фарзанд тамоми шароити мусоидро муҳайё намудаанд. Онҳо бо омӯзгорон ҳамкории доимӣ дошта, ба ҳар як пешравӣ ва камбудии фарзанд беэътино нестанд. Чунин волидайн хуб дарк мекунанд, ки муваффақияти фарзанд аз ҳамкории оила ва мактаб вобаста аст. Имрӯз ҳар касе, ки ба мардум хизмат мекунад, маҳсули меҳнати омӯзгор аст. Ҳар як духтуре, ки ҷони инсонро наҷот медиҳад, ҳар як муҳандисе, ки роҳу пул месозад, ҳар як ҳуқуқшиносе, ки адолатро ҳимоя мекунад, ҳар як иқтисоддоне, ки барои пешрафти давлат хизмат менамояд ҳамаашон рӯзе назди омӯзгор нишаста, аз ӯ дарс гирифтаанд. Омӯзгор шамъест, ки худ месӯзаду ба дигарон нур мебахшад. Ӯ барои дурахшон шудани ояндаи миллат заҳмат мекашад. Агар омӯзгор набошад, ҷомеа бесавод ва миллат бенур мегардад. Аз ҳамин хотир, эҳтироми омӯзгор эҳтироми илм, маърифат ва ояндаи миллат мебошад. Пас, биёед ҳамеша омӯзгоронро қадр намоем, заҳматҳои онҳоро эҳтиром кунем ва ба онҳо арҷ гузорем. Бигзор ҳар як падару модар дарк намояд, ки омӯзгор танҳо омӯзандаи фан нест, балки тарбиятгари насли ояндасоз аст. Ҳамкории самимии оила ва мактаб метавонад ҷомеаи солим, миллате босавод ва давлате пешрафтаро ба вуҷуд оварад. Пешрафти ҳар давлат аз мактаб оғоз меёбад ва рӯшноии ҳар мактаб аз нури қалби омӯзгор аст. То даме ки омӯзгор бо муҳаббат ба фарзандони миллат дониш меомӯзонад, ояндаи давлат равшан, ҷомеа обод ва миллат сарбаланд хоҳад монд. Заҳмати омӯзгорро бо ҳеҷ ганҷе чен кардан мумкин нест, зеро самараи меҳнати ӯ инсон аст ва омӯзгор офарандаи на танҳо як шахс, балки офарандаи ояндаи тамоми миллат мебошад. Беҳруз АМИРУЛОЗОДА, мудири шуъбаи маорифи ноҳияи Синои шаҳри Душанбе
45
15.05.2026 -
ҲАМГИРОИИ ИҶТИМОИЮ ИҚТИСОДИИ ТОҶИКИСТОН ВА ЧИН ДАР МАРҲАЛАИ НАВИ ШАРИКИИ СТРАТЕГӢ (дар ҳошияи сафари давлатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Ҷумҳурии Мардумии Чин, 11–14 майи соли 2026) Дар низоми муосири муносибатҳои байналмилалӣ равобити дуҷонибаи давлатҳо танҳо бо мубодилаи сиёсӣ маҳдуд намешавад. Он ба маҷмӯи васеи робитаҳои иқтисодӣ, технологӣ, илмӣ, фарҳангӣ, амниятӣ ва гуманитарӣ такя мекунад. Аз ин нуктаи назар, муносибатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Мардумии Чин намунаи равшани шарикии стратегӣ дар фазои Осиёи Марказӣ ба ҳисоб меравад. Ҷумҳурии Тоҷикистон аз оғози соҳибистиқлолӣ сиёсати хориҷии мутавозин, бисёрсамта ва прагматикиро пеш мебарад. Яке аз самтҳои асосии ин сиёсат густариши ҳамкорӣ бо кишварҳои ҳамсоя ва шарикони калидии иқтисодию сиёсӣ мебошад. Чин дар ин низом мавқеи махсус дорад, зеро ин давлат ҳамсояи мустақими Тоҷикистон, яке аз марказҳои муҳимми иқтисоди ҷаҳонӣ ва шарики фаъол дар лоиҳаҳои инфрасохторӣ, саноатӣ, тиҷоратӣ ва технологӣ мебошад. Сафари давлатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Ҷумҳурии Мардумии Чин аз 11 то 14 майи соли 2026 аз лиҳози мазмун, натиҷа ва дурнамои ҳамкорӣ аҳаммияти хос касб намуд. Дар ҷараёни он мулоқотҳои сатҳи олӣ, музокироти сиёсӣ, вохӯриҳо бо роҳбарони ширкатҳои бонуфузи чинӣ, чорабиниҳои иқтисодӣ ва илмию фарҳангӣ баргузор гардиданд. Имзои бастаҳои нави санадҳои ҳамкорӣ нишон дод, ки муносибатҳои ду кишвар ба сатҳи нави татбиқи амалии шарикии стратегӣ ворид шудаанд. Ҷанбаҳои ҳамгироии иҷтимоию иқтисодии Тоҷикистон ва Чинро масъалаҳои зерин баррасӣ фаро мегирад: заминаҳои сиёсӣ ва дипломатии ҳамкорӣ; самтҳои асосии иқтисодию сармоягузорӣ; нақши илму маориф ва технология; аҳаммияти санадҳои имзошуда; дурнамои таъсири онҳо ба рушди Тоҷикистон ва минтақа. Муносибатҳои Тоҷикистону Чин дар давраи соҳибистиқлолӣ тадриҷан аз сатҳи ҳамкории ҳамсоягӣ ба сатҳи шарикии стратегӣ расиданд. Ин раванд дар асоси эҳтироми соҳибихтиёрӣ, дахолат накардан ба корҳои дохилӣ, манфиати мутақобила ва дастгирии рушди устувор ташаккул ёфт. Барои Тоҷикистон, ки дар маркази Осиёи Марказӣ ҷойгир аст, ҳамкорӣ бо Чин омили муҳимми таҳкими суботи иқтисодӣ, амнияти инфрасохторӣ ва тавсеаи имкониятҳои транзитӣ мебошад. Сафари давлатии мазкур дар ҳамин замина сурат гирифт. Изҳороти муштараки Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Мардумии Чин роҷеъ ба тадбиқи ҳамкории ҳамаҷониба ва шарикии стратегӣ дар даврони нав ва Аҳднома оид ба ҳамҷавории нек, дӯстии абадӣ ва ҳамкорӣ байни ду давлат аҳаммияти махсус доранд. Ин санадҳо ба ҳамкориҳои ду кишвар на танҳо ҳамкории сиёсӣ, балки заминаи устувори ҳуқуқӣ ва институтсионалӣ медиҳанд. Ба андешаи коршиносон, чунин санадҳо вазифаи танзимкунандаи муносибатҳои дуҷонибаро иҷро мекунанд. Онҳо афзалиятҳои ҳамкориро муайян месозанд, масъулияти ниҳодҳои давлатӣ ва иқтисодиро мушаххас менамоянд ва барои табдили иродаи сиёсӣ ба барномаҳои амалии рушд замина мегузоранд. Аз ин рӯ, сафари давлатӣ бояд ҳамчун рӯйдоди бисёрсатҳа таҳлил гардад: сиёсӣ, иқтисодӣ, технологӣ, гуманитарӣ ва геоиқтисодӣ. Меҳвари асосии сафари давлатӣ масъалаи ҳамкории иқтисодӣ ва ҷалби сармоя буд. Дар мулоқот бо роҳбарону намояндагони ширкатҳои чинӣ таъкид гардид, ки сармояи Чин дар иқтисоди Тоҷикистон ҷойгоҳи хосса дорад. Тибқи маълумоти ироашуда дар ҷараёни мулоқот, соли гузашта ба иқтисоди миллии Тоҷикистон қариб 7 миллиард доллари америкоӣ сармояи хориҷӣ ворид гардида, ҳудуди 900 миллион доллар ё 12,5 фоизи он ба Ҷумҳурии Мардумии Чин рост меояд. Ҳамчунин дар Тоҷикистон беш аз 700 ширкат бо сармояи чинӣ фаъолият мекунанд. Ин нишондиҳандаҳо гувоҳӣ медиҳанд, ки Чин яке аз сарчашмаҳои муҳимми сармоягузорӣ дар иқтисоди Тоҷикистон мебошад, аммо аҳаммияти ҳамкорӣ танҳо дар ҳаҷми сармоя ифода намеёбад. Муҳим он аст, ки самтҳои сармоягузорӣ ба ниёзҳои стратегии иқтисоди миллӣ мутобиқат мекунанд: энергетика, саноат, роҳсозӣ, нақлиёт, истихроҷ ва коркарди маъдан, технологияҳои рақамӣ, кишоварзӣ, содирот ва инфрасохтори сарҳадӣ. Имзои беш аз 50 санади ҳамкорӣ миёни ширкатҳои Тоҷикистону Чин, ки ҷалби беш аз 8 миллиард доллари амрикоиро ба Тоҷикистон пешбинӣ мекунад, метавонад ба фаъолшавии бахши истеҳсолӣ, таъсиси ҷойҳои нави корӣ, афзоиши содирот ва беҳтар шудани иқтидори инфрасохтории кишвар мусоидат намояд. Аз нигоҳи сиёсати иқтисодӣ, чунин ҳамкорӣ бояд бо се меъёр арзёбӣ шавад: самаранокии иқтисодӣ, таъсири иҷтимоӣ ва мутобиқат ба манфиатҳои дарозмуддати миллӣ. Дар ин раванд зарур аст, ки лоиҳаҳои сармоягузорӣ бо афзалияти таъсиси корхонаҳои истеҳсолӣ, интиқоли технология, омода намудани кадрҳои маҳаллӣ ва баланд бардоштани арзиши иловашуда амалӣ шаванд. Танҳо дар ин сурат ҳамгироии иқтисодӣ аз шакли соддаи ҷалби сармоя ба марҳалаи рушди истеҳсолоти миллӣ ва рақобатпазирии иқтисоди Тоҷикистон мегузарад. Яке аз хусусиятҳои муҳимми сафари давлатӣ таваҷҷуҳи махсус ба иқтисоди рақамӣ ва технологияҳои нав буд. Баргузории Форуми технологияҳои иттилоотӣ таҳти унвони «Пайванди тиҷорати рақамии Тоҷикистону Чин» нишон дод, ки ҳамкорӣ дар асри XXI ба инфрасохтори рақамӣ, платформаҳои электронӣ, савдои онлайн, эътимоди рақамӣ ва зеҳни сунъӣ пайванди мустақим дорад. Ёддоштҳои тафоҳум оид ба таъсиси Маркази муштараки ҳамкорӣ дар татбиқи зеҳни сунъии Чин – Тоҷикистон, таҳкими эътимоди рақамӣ дар соҳаи тиҷорат ва густариши ҳамкории илмӣ-инноватсионӣ дар соҳаи зеҳни сунъӣ аз ҷумлаи санадҳое мебошанд, ки мазмуни навини шарикии ду кишварро ифода мекунанд. Ин санадҳо метавонанд барои ворид намудани технологияҳои пешрафта ба идоракунии давлатӣ, маориф, тандурустӣ, саноат, кишоварзӣ ва хизматрасонӣ замина фароҳам оваранд. Аз нигоҳи сиёсати давлатӣ, иқтисоди рақамӣ танҳо маҷмӯи воситаҳои техникӣ нест. Он тағйири модели идоракунӣ, муносибати нав ба маълумот, баланд бардоштани шаффофияти равандҳои иқтисодӣ ва рушди салоҳиятҳои нави касбиро талаб мекунад. Бинобар ин, ҳамкории Тоҷикистону Чин дар ин самт бояд бо омодасозии мутахассисон, ҳифзи амнияти иттилоотӣ, ташаккули қонунгузории мутобиқ ва дастгирии соҳибкории инноватсионӣ ҳамоҳанг карда шавад. Дар шароити рақобати ҷаҳонӣ давлатҳое муваффақ мешаванд, ки технологияи навро ба манфиати рушди инсонӣ ва иқтисоди миллӣ истифода мебаранд. Барои Тоҷикистон ҳамкорӣ бо Чин дар соҳаи зеҳни сунъӣ ва тиҷорати рақамӣ имкони муҳим барои гузаштан аз модели ашёи хом ба модели иқтисоди донишбунёд мебошад. Дар сафари давлатӣ самти илму маориф ва робитаҳои фарҳангӣ ҷойгоҳи муҳим дошт. Дидор аз Донишгоҳи Пекин ва мулоқот бо донишҷӯён нишон дод, ки рушди сармояи инсонӣ дар сиёсати иҷтимоии Тоҷикистон яке аз афзалиятҳои асосӣ мебошад. Суханони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи аҳаммияти илмомӯзӣ барои ҷавонон паёми равшани тарбиявӣ ва маърифатӣ доштанд. Ҳамкории маориф миёни Тоҷикистону Чин солҳои охир густариш ёфтааст. Тибқи маълумоти пешниҳодшуда дар ҷараёни сафар, ҳоло қариб шаш ҳазор донишҷӯи тоҷик дар Чин таҳсил мекунанд ва дар давраи соҳибистиқлолӣ беш аз 10 ҳазор шаҳрванди Тоҷикистон муассисаҳои таҳсилоти олии Чинро хатм намудаанд. Ин нишондиҳандаҳо аз ташаккули шабакаи нави кадрҳои дорои таҷрибаи байналмилалӣ шаҳодат медиҳанд. Робитаҳои илмӣ низ мазмуни васеъ пайдо мекунанд. Пешниҳодҳои марбут ба таҳқиқоти муштарак дар соҳаҳои геология, тағйирёбии иқлим, ҳифзи пиряхҳо, захираҳои об, таърих, бостоншиносӣ ва мероси фарҳангӣ барои Тоҷикистон аҳаммияти калон доранд, зеро 93 фоизи ҳудуди кишвар кӯҳсор буда, масъалаҳои об, пиряхҳо, маъданҳо ва муҳити зист ба амнияти миллӣ ва рушди устувор пайваст мебошанд. Дипломатияи гуманитарӣ дар чунин шароит вазифаи иловагӣ иҷро мекунад: он эътимод, фаҳмиши мутақобил ва робитаҳои байниҷамъиятиро тақвият медиҳад. Барномаи ҳамкорӣ дар соҳаи фарҳанг барои солҳои 2026–2029, ҳамкорӣ бо муассисаҳои иттилоотӣ, рушди Институти Конфутсий ва таъсиси марказҳои омӯзиши таҷрибаи модернизатсияи Чин ба тавсеаи робитаҳои маърифатӣ ва фарҳангӣ мусоидат мекунанд. Дар доираи сафари давлатӣ маҷмӯи васеи санадҳо ба имзо расиданд. Онҳоро аз рӯйи мазмун ба чанд гурӯҳи асосӣ ҷудо намудан мумкин аст: – санадҳои сиёсӣ ва дипломатӣ: изҳороти муштарак, аҳднома оид ба ҳамҷаворӣ, дӯстӣ ва ҳамкорӣ, барномаи ҳамкорӣ миёни вазоратҳои корҳои хориҷӣ; – санадҳои иқтисодӣ ва сармоягузорӣ: ҳамкорӣ дар соҳаи тиҷорат, содирот, молияи давлатӣ, маъданҳои “сабз”, рушди захираҳои инсонӣ ва таъсиси Шурои корӣ; – санадҳои технологӣ ва инноватсионӣ: зеҳни сунъӣ, эътимоди рақамӣ, ҳамкории илмӣ-техникӣ ва метрология; – санадҳои инфрасохторӣ: таҷдиди гузаргоҳи сарҳадии Кулма, таъмини таҷҳизоти озмоишгоҳӣ, меъморӣ ва сохтмон; – санадҳои кишоварзӣ ва амнияти озуқаворӣ: таъсиси Парки инноватсионии илмию техникии кишоварзӣ, содироти меваҳои донакдор ва маҳсулоти паранда; – санадҳои фарҳангӣ, иттилоотӣ ва сайёҳӣ: ҳамкорӣ миёни вазоратҳои фарҳанг, расонаҳо, агентии “Ховар”, Синхуа ва сохторҳои соҳаи сайёҳӣ. Ин гурӯҳбандӣ нишон медиҳад, ки сафари давлатӣ дорои хусусияти маҷмӯӣ буд. Яъне ҳамкорӣ танҳо ба як бахши иқтисод маҳдуд нашуда, тамоми самтҳои асосии рушди миллӣ ва робитаҳои байналмилалиро фаро гирифт. Аз нигоҳи идоракунии сиёсӣ, чунин маҷмӯи санадҳо имконият медиҳад, ки ҳамкорӣ аз сатҳи изҳороти умумӣ ба сатҳи барномаҳои мушаххаси соҳавӣ гузарад. Тоҷикистон дар сохтори геоиқтисодии Осиёи Марказӣ мавқеи муҳим дорад. Кишвар бо Чин сарҳади мустақим дорад ва метавонад дар густариши пайвандҳои нақлиётӣ, тиҷоратӣ ва энергетикии минтақа нақши фаъол бозад. Аз ин рӯ, ҳамкории Тоҷикистону Чин на танҳо барои ду давлат, балки барои равандҳои васеи минтақавӣ низ аҳаммият дорад. Рушди гузаргоҳҳои сарҳадӣ, роҳҳо, инфрасохтори логистикӣ ва савдои рақамӣ имкони зиёд намудани гардиши мол, беҳтар кардани дастрасӣ ба бозорҳо ва тақвияти иқтидори содиротии Тоҷикистонро фароҳам меорад. Дар ин самт гузаргоҳи Кулма метавонад ҳамчун яке аз унсурҳои муҳимми пайвастагии иқтисодии Тоҷикистон бо Чин ва бозорҳои васеътар арзёбӣ гардад. Ҳамзамон, ҳамкории иқтисодӣ бояд бо принсипҳои манфиати мутақобила, шаффофият, ҳифзи муҳити зист ва рушди иҷтимоӣ ҳамоҳанг бошад. Барои Тоҷикистон муҳим аст, ки ҳар як лоиҳаи калон ба рушди истеҳсолоти маҳаллӣ, зиёд шудани ҷойҳои корӣ, баланд шудани сатҳи зиндагӣ ва таҳкими мустақилияти иқтисодӣ мусоидат кунад. Сафари давлатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Ҷумҳурии Мардумии Чин аз 11 то 14 майи соли 2026 марҳалаи муҳимми рушди муносибатҳои ду кишвар ба ҳисоб меравад. Мазмуни ин сафар нишон дод, ки шарикии Тоҷикистону Чин ба сатҳи нави ҳамкории ҳамаҷониба, амалгароёна ва дорои дурнамои дарозмуддат ворид шудааст. Натиҷаҳои асосии таҳлил чунинанд: якум, санадҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии имзошуда заминаи институтсионалии шарикии стратегиро дар даврони нав таҳким медиҳанд; дуюм, лоиҳаҳои сармоягузорӣ ва иқтисодӣ метавонанд ба рушди инфрасохтор, саноат, содирот ва ҷойҳои корӣ мусоидат намоянд; сеюм, ҳамкорӣ дар соҳаи рақамикунонӣ ва зеҳни сунъӣ имкони гузариши тадриҷии Тоҷикистон ба иқтисоди донишбунёдро фароҳам меорад; чорум, робитаҳои илмӣ, таълимӣ ва фарҳангӣ ҳамчун қисми муҳимми дипломатияи гуманитарӣ ба таҳкими эътимод ва омодасозии кадрҳои нав мусоидат мекунанд; панҷум, ҳамкории ду кишвар барои рушди пайвандҳои минтақавӣ ва суботи иқтисодии Осиёи Марказӣ аҳаммияти назаррас дорад. Бо дарназардошти ин омилҳо, сафари мазкурро метавон ҳамчун рӯйдоди таърихӣ ва стратегӣ арзёбӣ намуд. Вазифаи минбаъда аз он иборат аст, ки санадҳои имзошуда ба барномаҳои мушаххас, лоиҳаҳои натиҷабахш ва дастовардҳои воқеии иҷтимоию иқтисодӣ табдил дода шаванд. Маҳз дар ҳамин сурат ҳамгироии Тоҷикистону Чин ба манфиати рушди миллӣ, таҳкими истиқлолияти иқтисодӣ ва болоравии ҷойгоҳи Тоҷикистон дар низоми муносибатҳои байналмилалӣ хизмат хоҳад кард. Сафарзода Даврон Ҷурахон, ректори Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
45
15.05.2026 -
МИРЗО ТУРСУНЗОДА - ШОИРИ СУЛҲУ ДӮСТӢ: ҲАМОИШИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ДАР ДОНИШГОҲИ МИЛЛӢ Бахшида ба ҷашни бузурги миллӣ 35-солагии Истиқлоли давлатӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон ва 115-солагии Шоири халқии Тоҷикистон, Қаҳрамони Тоҷикистон устод Мирзо Турсунзода имрӯз (15.05.2026) дар Донишгоҳи миллии Тоҷикистон дар пояи факултети филология конфересияи байналмилалии илмӣ - амалӣ таҳти унвони «Мирзо Турсунзода – Қаҳрамони Тоҷикистон ва арҷгузории Пешвои миллат ба хидматҳои шоир» доир гардид. Дар кори конференсия нахуст муовини ректор оид ба илм ва инноватсия, профессор Сафармамадзода С.М. ҳозиринро бо ин рӯзи фараҳбахш – 115 солагии Қаҳрамони Тоҷикистон устод Мирзо Турсунзода самимона табрик намуда, иброз дошт, ки «меҳри устод Мирзо Турсунзода дар ошёни баландтарин - дили халқ маъво гирифтааст ва халқ хотираи неки фарзанди маҳбуби хешро то абад ҳифз хоҳад кард. Шоири башардӯст дар хонаи дили худ на танҳо меҳру муҳаббати халқи азизаш, балки озодихоҳони ҷаҳонро низ ҷой дода буд». Сипас доктори илмҳои филологӣ, профессори кафедраи назария ва адабиёти навини форсии тоҷикии факултети филологияи ДМТ, академики АМИТ Абдуҷаббор Раҳмонзода марӯза намуда, зикр намуд, ки «тараннуми дӯстии халқҳо аз ҷумлаи мавзӯоти меҳварии ашъори устод Мирзо Турсунзода ба шумор меравад. Ин аз он шаҳодат медиҳад, ки симои ин шоири миллии мо ба ҳукми як чеҳраи нотакрори сулҳпарвар, мубаллиғи дӯстии халқҳои олам дар саросари ҷаҳон муаррифӣ гардидааст». Дар конфронс намояндаи раёсати илм ва инноватсияи Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон, Муъминзода Некрӯз, маърӯза намуда, иброз дошт, ки Мирзо Турсунзода вассофи сулҳу дӯстӣ буда, бо эҷодиёти гаронарзишаш дар рушду нумуи адабиёти муосири тоҷик ва муаррифии миллати тоҷик ба ҷаҳониён, саҳми бузург гузоштааст. Ҳамзамон, номзади илмҳои филологӣ, дотсенти кафедраи назария ва адабиёти навини форсии тоҷик Ҳафиз Раҳмон, маърӯза намуда, иброз дошт, ки «устод Мирзо Турсунзода ҳамчун арбоби ҷамъиятӣ, публитсист, вассофи шуълавари дӯстиву бародарии халқҳо ҳаёти ибратбахшеро аз сар гузаронидааст». Зимнан, Фирӯза Турсунзода - духтари шоири маҳбуби миллат Мирзо Турсунзода, аз саҳми арзандаи падари хеш дар рушди адабиёти муосири тоҷик ёдовар шуда, иброз дошт: «Дар забони падарам ҳамеша се мафҳуми муқаддас - Ватан, адабиёт ва сулҳу дӯстии байни халқҳо ҷой дошт». Таъкид гардид, ки осори пурғановати адиб, бахусус шеърҳои саршор аз ҳисси ватандӯстӣ ва ғояҳои инсондӯстона, то имрӯз дар қалби хонандагон мақоми вижа дошта, дар тарбияи маънавию ахлоқии насли ҷавон нақши муассир мегузорад. Дар конфересияи байналмилалии илмию амалӣ намояндагони сафоратҳои Мухтори Ҷумҳурии Ҳиндустон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ҷумҳурии Ӯзбекистон дар Тоҷикистон, Федератсияи Русия дар Тоҷикистон ва намояндагони сохторҳои илмию таълимии ҷумҳурӣ иштирок намуданд. Дар охири конференсия чанде аз донишҷӯёни факултетҳои филология аз ашори гаронбаҳои устод Турсунзода шеърҳои маҳбубу машҳури ӯро, ки муҳтавояшон саршор аз нангу ғурури ватандорӣ, ваҳдату дӯстӣ, сулҳу осоиштагӣ ва хулқу атвори неки инсонӣ буданд, ироа намуданд.
43
15.05.2026
