18.04.2025
“Як саҳари фасли зимистон чун ҳарвақта аз хона роҳ пеш гирифтам ҷониби мактаб. Моҳи феврал, ҳаво сард буд. Туман он қадар ғафс буд, ки пеши роҳамро базӯр медидам. Аз хона тақрибан 3 километр дуртар рафта будам, ки ногаҳон дар пастхамие дар рӯ ба рӯям се гург пайдо шуд. Нафасам ба дарун афтод, пойҳоям карахт шуда, маҷоли ҳаракат надоштам. Чӣ кор карданамро намедонистам. На роҳи гурехтан буд ва на илоҷи аз гургҳо халос шудан. Ногаҳон яке аз гургон аз ҷояш ҷаҳида, ба ман ҳамла кард ва “ҷанг”-и тан ба тан миёни мо оғоз шуд. Барои раҳоӣ ёфтан аз ҳамлаи ин дарандаи ваҳшӣ кӯшиш мекардам, аммо гург барои маро туъмаи худ сохтан талош дошт. Дар ин ҳолат мадор надоштам, то ин ки даст ба ҷайбам бурда, бо корд корашро тамом кунам. Гург ҳам, то ҷое ки метавонист, ҳамла мекард ва маро раҳо намекард. Дар ҳамин ҳангом дастам ба як чӯби хушк расид ва бо он ба тамоми қувва чанд зарба ба сараш задам. Хушбахтона, яке аз зарбаҳоям ба чашми гург расид ва гург аз шиддати дард маро раҳо кард ва оҳиста-оҳиста фирор намуд. Ду гурги дигар низ аз думболи ҳамҷинсашон роҳ пеш гирифтанд. Ман ба хона баргашта тағйири либос намудам ва боз роҳи мактабро пеш гирифтам”.
Ин нақл аз забони нафарест, ки дар яке аз деҳаҳои дурдасти ноҳияи Муъминобод, деҳаи Гулзор, бо ҳамсари меҳрубонаш зиндагӣ мекунад. Ӯ 34 сол аст, ки ҳар рӯз 7 километр роҳро пиёда тай намуда, ба маркази Ҷамоати деҳоти Чилдухтарон – деҳаи Шаҳрак мерасад, то ба мактаббачагон дарс бигӯяд. Ин шахс Эмомалӣ Шарифов буда, омӯзгор аст ва аз фанҳои таърих ва ҳуқуқ дарс медиҳад. Ӯ 2 июли соли 1961 дар ноҳияи Восеъ ба дунё омадааст. Маълумоти миёнаро дар мактаби №20-и ҳамин ноҳия гирифта, баъди хатми мактаб, аниқтараш, соли 1981 ба Институти педагогии шаҳри Кӯлоб (ҳоло ДДК ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ) дохил шуда, онро бомуваффақият хатм мекунад. Баъд ба ноҳияи Муъминобод роҳхат гирифта, фаъолияти худро дар МТМУ №15-и деҳаи Шаҳраки Ҷамоати деҳоти Чилдухтарон ба ҳайси омӯзгори таърих ва ҳуқуқ оғоз мекунад. Инак, 34 сол аст, ки Эмомалӣ Шарифов дар ҳамин таълимгоҳ дарс мегӯяд.
Зиндагии Эмомалӣ Шарифов дар оғӯши табиати дилфиреб ва манзараҳои зебои Ватан сипарӣ мешавад. Бо вуҷуди он ки фарзандонаш ҳама дорои маълумоти олӣ ва зиндагии хубу хонаи худ ҳастанд, ӯ бо ҳамсари меҳрубонаш тарки кӯҳ ва оғӯши табиат накард. Дилбастагӣ ба кори омӯзгорӣ, меҳру муҳаббати мардуми деҳот ва шавқи таълим ба фарзандони мардум нагузошт, то ӯ тарки деҳаи Гулзор намояд. Ҳамин тавр, чун солҳои қабл ҳар рӯз 7 километр роҳро пиёда тай намуда, ба деҳаи Шаҳрак меравад, то ба шогирдонаш аз таърихи миллат дарс бигӯяд. Тибқи нақли устод Эмомалӣ Шарифов, фарзандонаш барои ӯ тамоми шароитро муҳайё кардаанд, то тарки кӯҳистон намуда, ба макони обод, назди онҳо баргардад. Аммо ин марди шариф ва омӯзгори пуртаҷрибаро ҳеҷ чиз қонеъ сохта натавонист, то тарки манзилу маконе намояд, ки дар он ҷо ризқу рӯзӣ ёфтаву солиёни дароз умр ба сар бурдааст.
Шояд аҷиб ва боварнокарданӣ бошад, ки чӣ гуна ӯ 34 сол бо як пайроҳа ба мактаб меояду боз ба хона бармегардад?
Мо, аҳли эҷоди рӯзномаи “Хатлон”, барои аз наздик ошно гардидан бо зисту зиндагии ин омӯзгори пуртаҷриба роҳ пеш гирифтем ҷониби ноҳияи Муъминобод. Он рӯз ҳаво офтобӣ буд.
Ният доштем, ки субҳи барвақт Эмомалӣ Шарифовро аз хонааш то ба мактаб ҳамроҳӣ намоем. Аммо ҳавои пурбарф, тумани ғафс, хавфу хатари роҳ ва даррандагони гурусна каме моро ваҳшатзада намуданд. Бо Эмомалӣ Шарифов дар тамос шудем ва изҳор доштем, ки дар хонаи ӯ наҳорӣ хоҳем кард. Аз ин пешниҳоди мо ӯ хеле шод гардид ва гуфт, ки моро интизор мешавад.
Офтоб ҳанӯз тулӯъ накарда, ба роҳ баромадем. Дар он пайроҳае, ки ҳар рӯз Эмомалӣ Шарифов ба мактаб мерафт, қадам мезадем. Барфи аз ҳад зиёд ва шамоли сард ба роҳ гаштан халал мерасонд. Вале мо ба азобу мушкилиҳо нигоҳ накарда, пеш мерафтем. Барфи зиёд ва тумани ғафс пайроҳаро аз чашм пинҳон мекард ва ин ҳолат барои пайдо кардани роҳи дуруст каме мушкилӣ эҷод менамуд. Танҳо ҳарҷо-ҳарҷо изи пойҳои гургону дигар ҳайвоноти дарранда дида мешуду халос.
Пайроҳаи борике, ки аз миёни ҷангали анбӯҳ мегузашт, ба дили касе, ки бори аввал аз ин роҳ гузар менамуд, тарсҷой мекард. Акнун тасаввур кунед, ки омӯзгор Эмомалӣ Шарифов 34 сол боз бо ҳамин роҳ ба мактаб мераваду ба шогирдонаш дарс мегӯяд. Ёдовар бояд шуд, ки фарзандони ӯ ҳам ҳамин роҳро тай кардаву дар ҳамин муассиса таҳсил намудаанд ва имрӯз ҳар яке таҳсилкардаи донишгоҳу донишкадаҳои кишваранду дорои маълумоти олӣ.
Офтоб тулӯъ карду билохира манзили зисти Эмомалӣ Шарифов намудор гардид. Интизориҳои устод ва ҳамсараш, чеҳраи кушода ва истиқболи хуби онҳо нишон аз меҳру муҳаббат ва фарҳанги меҳмондӯстиашон буд. Бо даъвати устод мо дар хонаи гарми ӯ, назди оташдон наҳориро бо ҳам дидем. Сари як пиёла чой суҳбати гарм бо ин оилаи хушбахт ва тановул аз анвои хӯрданиҳои рӯйи дастархон хастагиямонро бартараф намуд. Хусусан, чашидани асали тозаи кӯҳистон, ки он ҳам маҳсули дастони ин омӯзгори пуртаҷриба буд, моро ба ваҷд овард. Акнун асрори зиндагии Эмомалӣ Шарифов барои мо аён гашт, ки ӯ чаро тарки ин манзилу макон накарда, бо ҳамсари меҳрубонаш Рӯзигул Абдуллоева дар ин деҳаи дурдаст зиндагии доимиро ихтиёр кардааст.
Хонаи ӯро аз чор тараф талу теппаҳо ва ҷангалзор иҳота кардааст. Боду ҳавои мусоид, табиати нотакрор ва ҷангалу кӯҳҳо барои ин марди наку манбаи хуби даромад ба ҳисоб мераванд. Зеро Эмомалӣ Шарифов дар баробари касби омӯзгорӣ таҷрибаи 40-солаи занбӯриасалпарварӣ дорад ва аз ин соҳа даромади хубе ба даст меорад.
– Ба як мард чил ҳунар кам аст, гуфтани халқ бесабаб нест. Дар баробари омӯзгорӣ мо кӯшиш мекунем, ки боз ба дигар касбҳо шуғл варзем. Занбӯрпарварӣ барои таъмини зиндагӣ манбаи даромади хубе ба ҳисоб меравад. Даромади ин соҳа ба мо кумак намуд, то фарзандон дар донишгоҳу донишкадаҳо таҳсил намоянд ва вазъи зиндагиамон беҳтар гардад, – иброз дошт Эмомалӣ Шарифов.
Дар ин радиф ӯ ба чорводорию зироаткорӣ низ машғул аст. Аслан, кишти зироатҳоро дар замини назди ҳавлӣ ҳамсари меҳрубонаш Рӯзигул Абдуллоева анҷом медиҳад. Дар вақтҳои холӣ Эмомалӣ Шарифов низ дар анҷоми ин корҳо ба ҳамсараш кумак мерсонад. Тибқи гуфтаҳои ин зани меҳнатдӯст, онҳо барои харидани сабзавоту мева ёд надоранд, ки кай ба бозор рафтаанд. Зеро маҳсулоти бо меҳнати ҳалол бадастовардаашон барои таъмини зиндагии онҳо басанда аст. Хонаи ӯ дар миёни кӯҳсор қомат афрохта бошад ҳам, аз барқу гармӣ дар зимистон танқисӣ надорад. Равшании хонаи ӯро панелҳои офтобӣ таъмин мекунанд.
Сипас мо роҳ пеш гирифтем ҷониби деҳаи Шаҳрак. Роҳи мо сӯйи таълимгоҳе буд, ки Эмомалӣ Шарифов он ҷо дарс мегуфт. Боз ҳамон роҳи пурхатар, ҳамон дашту кӯҳу ҷангал, аз ҳама муҳим, ҳамон пайроҳаи борик. Ин дафъа ин пайроҳаро ҳамроҳи Эмомалӣ Шарифов тай намудем. Дар аснои сафар омӯзгори рӯзгордидаву пуртаҷриба дар хусуси хавфу хатарҳое, ки дар ин роҳ аз сар гузаронида буд, қисса намуд. Ҳамлаи гургон, барфи зиёди зимистону боронҳои баҳорӣ дар тасаввури кас ин омӯзгорро чун қаҳрамони филм ҷилва месозад. Рӯзигул Абдуллоева ҳар рӯз субҳи барвақт ҳамсарашро гусел мекунад, то расидан ба мактаб ва шунидани занги телефону садои шавҳараш ором намегирад.
– Айёми зимистон вазъият каме мушкилтар мешавад. Дар сардиҳои зимистон, вақте ки шавҳарам аз хона мебарояд, хеле хавотир мешавам. Борҳо гуфтам, ки ақалан дар фасли зимистон тарки омӯзгорӣ намояд, аммо шавқи таълим ва меҳру муҳаббат ба касб иҷозат намедиҳад, ки шавҳарам тарки касби худ намояд. Аммо аз дигар тараф, хурсандам, ки ин заҳматҳои падари фарзандонам натиҷа додаанд ва то имрӯз даҳҳо шогирдаш дар озмунҳои гуногун иштирок намуда, сазовори ҷойҳои намоён гардидаанд, – нақл мекунад Р. Абдуллоева. Ӯ аз зиндагӣ бо шавҳараш Эмомалӣ Шарифов розӣ буда, шукрона мекунад, ки дар тӯли зиндагии 30-солаашон миёни онҳо ҳамеша якдигарфаҳмӣ вуҷуд дошт. Натиҷаи ҳамин меҳру садоқат аст, ки имрӯз онҳо бо фарзандонашон зиндагии хушбахтона доранд.
Баробари ворид шудан ба муассисаи таълимӣ, ҳамкоронаш аз Эмомалӣ Шарифов ҳолпурсӣ намуданд. Зеро онҳо низ медонанд, ки ӯ аз роҳи дур барои дарс гуфтан меояд. Зимни суҳбат бо директори муассисаи мазкур Холмурод Шарифов маълум шуд, ки зиёданд шогирдоне, ки мисли устодашон Эмомалӣ Шарифов аз деҳаҳои дурдаст барои таҳсил ба мактаб меоянд.
– Дар 34 соле, ки Эмомалӣ Шарифовро мешиносам ва бо ҳам кор мекунем, ҳамеша ҳис менамоем, ки нисбат ба касби худ ҷиддӣ муносибат мекунад. Ба дарсҳо сари вақт ҳозир шуда, бо шогирдон муносибати хуб дорад. Натиҷаи ҳамин заҳмату меҳнати устод буд, ки имрӯз шогирдони муассисаи мо дар озмуну олимпиадаҳои ноҳиявӣ, минтақавӣ ва вилоятӣ иштирок намуда, ба озмунҳои ҷумҳуриявӣ роҳхат гирифтаанд, – мегӯяд директори муассиса Х. Шарифов.
Абдулло Қурбонзода яке аз он шогирдонест, ки имсол дар озмунҳои фаннӣ миёни хонандагони муассисаҳои миёна аз фанни таърих дар сатҳи вилоят сазовори ҷойи дуюм ва соҳиби медали нуқра гардид. Зимни суҳбат бо ӯ ва дигар шогирдон маълум гардид, ки муносибати омӯзгор Эмомалӣ Шарифов бо онҳо хуб буда, дарсҳоро бо тамоми нозукиҳояш мефаҳмонад ва ба суолҳои додаи онҳо пурра ҷавоб медиҳад. Метавон гуфт, дарахте, ки 34 сол боз ин омӯзгор парвариш мекунад, самараи хуб ба бор овардааст.
Аҳадуллои МИРЗОАЛӢ,
Набиҷони САИДАБРОР,
бознашр аз рӯзномаи “Хатлон”, №22, аз 03.04.2025
Хабарҳои дигар
-
НАҚШИ ПАДАРУ МОДАР ДАР ТАШАККУЛИ ШАХСИЯТИ ФАРЗАНД МУҚАДДИМА Инсоният дар тамоми давраҳои таърих ба як ҳақиқати тағйирнопазир шоҳид шудааст: сарнавишти ҷомеа аз тарбияи насли наврас вобаста аст. Ҳар миллате, ки ба тарбияи фарзанд аҳаммияти ҷиддӣ медиҳад, дар оянда соҳиби ҷомеаи пешрафта, иқтисодиёти пуриқтидор ва фарҳанги устувор мегардад. Баръакс, ҳар ҷомеае, ки масъалаи тарбияро нодида мегирад, дер ё зуд ба буҳрони ахлоқӣ, маънавӣ ва иҷтимоӣ рӯ ба рӯ мешавад. Дар ин миён, нақши падару модар аз ҳама муҳим ва ҳалкунанда мебошад. Мактаб, ҷомеа, давлат, воситаҳои ахбори омма ва дигар ниҳодҳои иҷтимоӣ метавонанд дар ташаккули шахсияти инсон саҳм гузоранд, аммо ҳеҷ яке аз онҳо ҷойгоҳи оиларо гирифта наметавонанд. Аввалин дарси зиндагӣ, сухан, андеша, эҳсоси муҳаббат, дарки неку бад ва шиносоӣ бо ҷаҳон маҳз аз оғӯши падару модар оғоз мегардад. Беҳуда нест, ки мутафаккирони бузурги ҷаҳон оиларо «аввалин мактаб» ва падару модарро «аввалин омӯзгорон» номидаанд. Воқеан, шахсияти инсон, пеш аз он ки вориди муассисаи таълимӣ шавад, дар муҳити хона шакл мегирад. Агар ин муҳит солим бошад, ҷомеа низ солим хоҳад буд. Агар оила рисолати худро дуруст иҷро намояд, бисёре аз мушкилоте, ки имрӯз ҷомеаро ба ташвиш овардаанд, аз байн хоҳанд рафт. Дар шароити муосир, ки ҷаҳон бо таҳдидҳои гуногуни маънавӣ, фарҳангӣ ва идеологӣ рӯ ба рӯ шудааст, масъулияти падару модар боз ҳам бештар гардидааст. Имрӯз волидон вазифадоранд фарзанди худро донишманд, худогоҳ, ватандӯст, масъулиятшинос, соҳибкасб ва дорои ҷаҳонбинии солим ба камол расонанд. ОИЛА-АВВАЛИН МУҲИТИ ТАШАККУЛИ ИНСОН Ҳар кӯдак дар зиндагӣ шабеҳи саҳифаи сафед аст. Ин саҳифа дар солҳои аввал бо қалами падару модар пур мешавад. Пеш аз он ки кӯдак ба ҷомеа ворид гардад, ӯ муҳити хонаводаро мешиносад ва ҷаҳонро тавассути чашмони волидони худ мебинад. Боз ҳам таъкид мекунем, ки оила нахустин муассисаи иҷтимоӣ мебошад, ки дар он асосҳои шахсияти инсон гузошта мешаванд. Дар ҳамин муҳит кӯдак сухан гуфтанро меомӯзад, муносибат бо дигаронро дарк мекунад, ҳисси муҳаббатро эҳсос менамояд ва мефаҳмад, ки кадом рафтор дуруст ва кадомаш нодуруст аст. Пажуҳишҳои равоншиносӣ нишон медиҳанд, ки қисми зиёди хусусиятҳои ахлоқӣ ва иҷтимоии инсон дар солҳои аввали ҳаёт ташаккул меёбанд. Агар кӯдак дар муҳити ором, меҳрубон ва солим ба воя расад, эҳтимоли он ки дар оянда шахси муваффақ гардад, хеле зиёд аст. Аммо агар муҳити оилавӣ пур аз низоъ, беэътиноӣ ва бепарвоӣ бошад, ин ҳолат метавонад ба тамоми зиндагии инсон таъсири манфӣ расонад. Маҳз дар оила эҳтиром ба калонсолон, муносибат ба меҳнат, эҳсоси масъулият, ростқавлӣ ва дигар арзишҳои муҳим ташаккул меёбанд. Кӯдак бештар аз сухан ба амал назар мекунад. Ӯ ончиро, ки мебинад, аз худ мекунад. Агар падар ростқавл бошад, фарзанд низ ростқавл мешавад. Агар модар меҳнатдӯст бошад, фарзанд низ ранҷу заҳматро қадр мекунад. Аз ҳамин рӯ, дилхоҳ рафтори волидон дар назди фарзанд аҳаммияти тарбиявӣ дорад. Падару модар хоҳанд ё нахоҳанд, дар назди фарзанд ҳамеша дар нақши омӯзгор қарор доранд. ТАРБИЯИ КӮДАК АЗ РӮЗҲОИ НАХУСТИНИ ЗИНДАГӢ Бисёре аз одамон гумон мекунанд, ки тарбия аз синни мактабӣ оғоз мешавад. Дар асл, тарбия аз лаҳзаҳои аввалини ҳаёти инсон оғоз мегардад. Кӯдак ҳанӯз дар синни хурдсолӣ суханони волидонро пурра намефаҳмад, аммо муносибат, меҳрубонӣ, муҳаббат ва рафтори онҳоро эҳсос мекунад. Муҳити равонии хона барои ташаккули шахсияти ӯ нақши муҳим мебозад. Муҳаббат асоси тарбия мебошад. Кӯдаке, ки муҳаббати воқеии падару модарро эҳсос мекунад, одатан эътимоди бештар ба худ дорад ва дар ҷомеа фаъолтар мешавад. Аммо муҳаббат набояд бо аз ҳад зиёд нозпарвару эрка кардан омехта шавад. Тарбияи дуруст ҳам меҳрубонӣ ва ҳам талаботро дар бар мегирад. Баъзе волидон тамоми шароити моддиро барои фарзанд фароҳам меоранд, вале барои суҳбат кардан, гӯш додан ва ҳамроҳӣ намудан вақт намеёбанд. Дар ҳоле ки кӯдак, пеш аз ҳама, ба муҳаббат, таваҷҷуҳ ва ҳузури волидон ниёз дорад. Тарбияи воқеӣ аз сухан камтар ва аз намуна (улгу) бештар таъсир мегирад. Агар падар ба фарзанд ростқавлӣ омӯзонад, вале худ дурӯғ гӯяд, фарзанд ба сухан не, ба амали ӯ пайравӣ мекунад. Агар модар фарзандро ба китобхонӣ даъват кунад, вале худ ҳеҷ китоб нахонад, таъсири тарбия маҳдуд хоҳад буд. Аз ин рӯ, беҳтарин усули тарбия он аст, ки шахсан падару модар худ намуна бошанд. ВАЗИФАИ ВОЛИДОН ДАР ТАЪЛИМУ ДОНИШОМӮЗИИ ФАРЗАНД Имрӯз ҷомеаи ҷаҳонӣ ба ҷомеаи донишбунёд табдил ёфтааст. Дар чунин шароит муваффақияти инсон, пеш аз ҳама, ба сатҳи дониш ва малакаҳои ӯ вобаста мебошад. Аз ҳамин сабаб, яке аз муҳимтарин вазифаҳои падару модар фароҳам овардани шароити мусоид барои донишомӯзии фарзанд аст. Волидон набояд дар рӯзи аввал фарзандро ба мактаб равон карда, масъулияти худро анҷомёфта ҳисоб намоянд. Таълим раванди муштарак байни оила ва мактаб мебошад. Агар яке аз ин ду ҷониб бетараф бошад, натиҷаи дилхоҳ ба даст намеояд. Падару модар бояд пайваста аз раванди таҳсили фарзанд огоҳ бошанд, бо омӯзгорон ҳамкорӣ намоянд, мушкилоти таҳсилро баррасӣ кунанд ва ӯро ба омӯзиш ҳавасманд созанд. Хусусан, дар замони муосир фарҳанги китобхонӣ аҳаммияти махсус пайдо кардааст. Телефонҳои ҳушманд, шабакаҳои иҷтимоӣ ва бозиҳои онлайнӣ қисми зиёди вақти наврасонро ишғол менамоянд. Агар волидон ин равандро идора накунанд, кӯдак метавонад аз мутолиа ва дониш дур шавад. Дар ҳар хона бояд китоб ҷойгоҳи махсус дошта бошад. Фарзанд бояд бубинад, ки падару модараш китоб мехонанд, ба омӯзиш эҳтиром мегузоранд ва донишро арзиши олӣ мешуморанд. ТАРБИЯИ АХЛОҚӢ ВА МАЪНАВИИ ФАРЗАНД Агар дониш инсонро неруманд созад, ахлоқ ӯро арзишманд мегардонад. Таърих борҳо исбот кардааст, ки ҷомеа на аз норасоии дониш, балки бештар аз камбуди ахлоқ зарар мебинад. Аз ҳамин сабаб, дар баробари таълим, масъалаи тарбияи ахлоқии фарзанд яке аз муҳимтарин вазифаҳои падару модар ба ҳисоб меравад. Дар фарҳанги миллии тоҷикон ҳамеша ахлоқ бар дониш муқаддам дониста шудааст. Бузургони мо пеш аз он ки фарзандро ба донишомӯзӣ даъват кунанд, ӯро дар рӯҳияи ростқавлӣ, инсондӯстӣ, хоксорӣ ва эҳтироми дигарон тарбия менамуданд. Беҳуда нест, ки дар осори классикони тоҷик мафҳуми «одамият» аз мафҳуми «донишмандӣ» ҷудо нест. Инсон метавонад донишманд бошад, аммо агар дорои виҷдон, инсоф ва ахлоқи ҳамида набошад, донишаш метавонад ба зарари ҷомеа хидмат кунад. Нақши падару модар дар ташаккули ахлоқи фарзанд хеле бузург аст. Маҳз онҳо нахустин бор ба кӯдак меомӯзонанд, ки ба калонсолон эҳтиром гузорад, ба хурдсолон меҳрубон бошад, ҳаққи дигаронро поймол накунад, ба ваъдаи худ вафо намояд ва дар ҳама ҳолат ростқавл бошад. Яке аз мушкилоти ҷомеаи муосир он аст, ки баъзе волидон бештар ба дастовардҳои таълимии фарзанд аҳаммият медиҳанд, аммо масъалаи ахлоқро дар ҷойи дуюм мегузоранд. Барои онҳо муҳим аст, ки фарзанд баҳои аъло дошта бошад, вале камтар меандешанд, ки оё ӯ инсони боодоб, масъулиятшинос ва дорои виҷдони солим ҳаст ё не. Дар ҳоле ки шахсияти комил аз ҳамоҳангии дониш ва ахлоқ ба вуҷуд меояд. Дониш бе ахлоқ метавонад инсонро мағрур, худхоҳ ва ҳатто хатарнок гардонад. Ахлоқ бошад, донишро ба манфиати ҷомеа равона месозад. Муҳимтар аз ҳама, волидон бояд фарҳанги масъулиятшиносиро дар ниҳоди фарзанд тарбия кунанд. Фарзанд бояд аз хурдӣ дарк намояд, ки ҳар амал натиҷа дорад ва ҳар инсон барои рафтори худ ҷавобгар аст. Мутаассифона, баъзе падару модарон хатои фарзандро пай бурда, ҳамеша ӯро сафед мекунанд ва аз масъулият дур нигоҳ медоранд. Дар натиҷа кӯдак ба чунин андеша одат мекунад, ки ҳамеша шахсе иштибоҳҳои ӯро ислоҳ мекунад. Тарбияи дуруст инсонеро ба камол мерасонад, ки барои гуфтор, рафтор ва қарорҳои худ масъулият эҳсос менамояд. ТАРБИЯИ МИЛЛӢ ВА ХУДШИНОСИИ ФАРЗАНД Дар ҷаҳони имрӯз, ки равандҳои ҷаҳонишавӣ босуръат идома доранд, масъалаи ҳифзи ҳувияти миллӣ аҳаммияти махсус касб кардааст. Ҳар миллате, ки таърих, фарҳанг ва арзишҳои худро ҳифз карда наметавонад, тадриҷан симои миллии худро аз даст медиҳад. Аз ҳамин сабаб, яке аз вазифаҳои муҳимми падару модар тарбияи худшиносии миллӣ дар фарзанд мебошад. Худшиносӣ аз шинохти забон оғоз меёбад. Забони модарӣ оинаи таърих, фарҳанг, ҷаҳонбинӣ ва тафаккури миллат мебошад. Фарзанде, ки забони модарии худро дӯст намедорад ва онро дуруст намедонад, тадриҷан аз решаҳои фарҳангиаш дур мешавад. Волидон бояд фарзандро аз хурдӣ бо забони ноби тоҷикӣ сухан гуфтан омӯзонанд, ӯро ба мутолиаи адабиёти миллӣ ҷалб намоянд ва муҳаббат ба сухани нобро дар қалбаш ҷой диҳанд. Дар баробари забон, шинохти таърихи миллат низ аҳаммияти бузург дорад. Кӯдак бояд бидонад, ки ба кадом миллат тааллуқ дорад, гузаштагонаш киҳо буданд, барои ҳифзи давлат ва фарҳанг чӣ хидматҳо кардаанд ва имрӯз ӯ чӣ масъулияте дар назди Ватан дорад. Маҳз аз ҳамин шинохт ҳисси ифтихори миллӣ пайдо мешавад. Фарзанде, ки аз Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Сино, Носири Хусрав, Ҷомӣ, Айнӣ, Б. Ғафуров ва дигар шахсиятҳои бузурги миллат огоҳ аст, эҳсоси мансубият ба тамаддуни бузургро дарк мекунад. Ин эҳсос ӯро аз бегонапарастӣ ва худбохтагӣ муҳофизат менамояд. Дар ин раванд, оила нақши аввалиндараҷа дорад. Вақте ки падар аз таърихи миллат ифтихор мекунаду модар фарзандро бо анъанаҳои миллӣ ошно месозад, дар хона сухан аз арзишҳои миллӣ меравад, фарзанд низ тадриҷан соҳиби худшиносии миллӣ мегардад. Дар маҷмуъ, шахси худшиносу худогоҳ аст, зери таъсири ғояҳои бегона қарор намегирад. ПЕШГИРИИ ШОМИЛШАВИИ НАВРАСОНУ ҶАВОНОН БА ГУРӮҲҲОИ ИФРОТӢ Яке аз мушкилоти ҷиддии асри XXI густариши ғояҳои ифротгароӣ ва кӯшиши гурӯҳҳои гуногун барои ҷалби ҷавонон ба ҳаракатҳои харобиовар мебошад. Таҷрибаи кишварҳои гуногун нишон медиҳад, аксари ҷавонони ба чунин гурӯҳҳо шомил шуда, аз оилаҳое баромадаанд, ки дар онҳо камбуди назорат, тарбия ё муҳаббати оилавӣ вуҷуд доштааст. Албатта, танҳо оила масъули ҳамаи мушкилот нест, аммо нақши он дар пешгирии ин падида ҳалкунанда мебошад. Ҷавоне, ки аз хурдӣ муҳаббати падару модарро эҳсос кардааст, дониш гирифтааст, ҷаҳонбинии солим дорад ва мақсаду мароми хубро дар зиндагӣ интихоб намудааст, камтар ба таблиғоти гурӯҳҳои ифротӣ дода мешавад. Баръакс, вақте ҷавон худро танҳо эҳсос мекунад, аз ҷомеа ранҷидааст, дониш ва ҷаҳонбинии кофӣ надорад, эҳтимоли таъсирпазирии ӯ бештар мегардад. Имрӯз хатари асосӣ на танҳо дар кӯча, балки дар фазои маҷозӣ вуҷуд дорад. Шабакаҳои иҷтимоӣ ба яке аз воситаҳои асосии паҳн намудани ғояҳои ифротӣ табдил ёфтаанд. Аз ҳамин сабаб, волидон бояд ба фаъолияти интернетии фарзандони худ таваҷҷуҳ намоянд. Ин маънои маҳдуд кардани озодии фарзандро надорад. Баръакс, сухан дар бораи ҳамроҳӣ ва роҳнамоӣ меравад. Волидон бояд донанд, ки фарзандашон ба чӣ амалҳо машғул аст, кадом саҳифаҳоро мутолиа мекунад, ба кадом шахсон пайравӣ менамояд ва ҷаҳонбинии ӯ чӣ гуна шакл мегирад. Беҳтарин роҳи мубориза бо ифротгароӣ андӯхтани илму дониш мебошад. Ҷавоне, ки дониш дорад, метавонад ҳақиқатро аз дурӯғ, илмро аз хурофот ва динро аз ифротгароӣ фарқ кунад. Дар ҳамин замина, масъалаи пешгирии таҳсили ғайриқонунии динӣ низ аҳаммияти калон дорад. Таҷрибаи солҳои гузашта нишон дод, ки баъзе ҷавонон зери таъсири афроде қарор гирифтаанд, ки ба ҷойи таълими донишҳои воқеии динӣ, андешаҳои тундравонаро тарғиб мекарданд. Аз ин рӯ, волидон вазифадоранд, ки дар масъалаи таҳсил ва тарбияи динӣ низ масъулиятшинос бошанд. Дониши динӣ бояд дар асоси қонунгузорӣ, арзишҳои миллӣ ва таҳаммулгароӣ ба фарзанд омӯзонида шавад. Дар ниҳоят, бояд гуфт, ки муҳофизати фарзанд аз ғояҳои харобиовар танҳо бо назорат имконнопазир аст. Муҳаббат, эътимод, дониш ва тарбияи дуруст муҳимтарин сипари ҷавонон дар муқобили ҳар гуна таҳдидҳои идеологӣ мебошанд. ҲАМКОРИИ ВОЛИДОН БО МУАССИСАИ ТАЪЛИМӢ Таълиму тарбияи фарзанд раванди бисёрҷанба ва мураккаб аст, ки танҳо бо талоши як ҷониб натиҷаи дилхоҳ намедиҳад. Ҳатто беҳтарин муассисаи таълимӣ наметавонад камбудиҳои ҷиддии тарбияи оилавиро пурра ҷуброн намояд. Ҳамзамон, оила низ бе пуштибонӣ ва фаъолияти касбии омӯзгорон наметавонад ҳамаи талаботи таълиму тарбияи муосирро таъмин кунад. Аз ҳамин сабаб, дар тамоми низомҳои пешрафтаи маорифи ҷаҳон ҳамкории оила ва мактаб яке аз омилҳои асосии муваффақияти таҳсил ба ҳисоб меравад. Мутаассифона, дар баъзе ҳолатҳо муносибати волидон бо муассисаи таълимӣ ба иштирок дар маҷлисҳои падару модарон ё гирифтани дафтарчаи баҳогузории фарзанд маҳдуд мешавад. Баъзеҳо ҳатто чунин мепиндоранд, ки пас аз ворид шудани фарзанд ба мактаб тамоми масъулияти таълиму тарбия ба зиммаи омӯзгор мегузарад. Ин андеша аз нигоҳи педагогӣ комилан нодуруст аст. Омӯзгор метавонад дониш диҳад, роҳнамоӣ кунад, қобилиятҳоро ошкор намояд ва дар ташаккули ҷаҳонбинии хонанда саҳм гузорад, аммо ӯ ҷойи падару модарро гирифта наметавонад. Фарзанд қисми зиёди вақти худро дар оила сипарӣ мекунад ва маҳз муҳити хонаводагӣ ба таҳким ё заиф гардидани таъсири тарбиявии мактаб мусоидат менамояд. Дар шароити муосир, ки наврасон зери таъсири манбаъҳои гуногуни иттилоотӣ қарор доранд, робитаи доимии омӯзгор ва волидон аҳаммияти махсус пайдо мекунад. Волидон бояд аз натиҷаҳои таҳсил, рафтор, муносибат бо ҳамсинфон, иштирок дар корҳои ҷамъиятӣ ва вазъи равонии фарзанд пайваста огоҳ бошанд. Бисёр вақт омӯзгор аввалин шахсе мегардад, ки тағйироти рафторӣ ё мушкилоти муайяни хонандаро мушоҳида мекунад. Дар чунин ҳолат ҳамкории саривақтии мактаб ва оила метавонад аз пайдоиши мушкилоти ҷиддӣ пешгирӣ намояд. Яке аз масъалаҳои муҳиме, ки имрӯз диққати махсусро талаб мекунад, баланд бардоштани нуфузи омӯзгор дар назари фарзандон мебошад. Вақте ки кӯдак мебинад, падару модараш ба омӯзгор эҳтиром мегузоранд, суханони ӯро қадр мекунанд ва бо муассисаи таълимӣ муносибати созанда доранд, худи ӯ низ ба таҳсил ҷиддӣ муносибат мекунад. Аммо агар волидон дар назди фарзанд пайваста омӯзгорро танқид кунанд ё нуфузи мактабро паст зананд, ин ҳолат ба муносибати кӯдак нисбат ба омӯзиш таъсири манфӣ мерасонад. Дар воқеъ, муваффақияти ҳар як хонанда натиҷаи ҳамкории се неру мебошад: оила, мактаб ва худи хонанда. Ҳар қадар ин ҳамкорӣ мустаҳкам бошад, ҳамон андоза имконияти ташаккули шахсияти комил бештар мегардад. ТАРБИЯИ МЕҲНАТДӮСТӢ ВА МУСТАҚИЛИЯТ Яке аз вазифаҳои муҳимми падару модар, омода намудани фарзанд ба зиндагии мустақил мебошад. Мутаассифона, баъзе волидон муҳаббатро бо ҳимояи аз ҳад зиёди фарзанд омехта мекунанд. Онҳо мекӯшанд, тамоми мушкилашро ҳал кунанд, ҳамаи корҳои рӯзгорро ба ҷойяш анҷом диҳанд ва ӯро аз ҳар гуна душворӣ дур нигоҳ доранд. Дар назари аввал чунин муносибат аз муҳаббат сарчашма мегирад, аммо дар асл, метавонад ба ташаккули шахсияти вобаста ва нотавон сабаб гардад. Зиндагӣ аз инсон дониш, масъулият, ирода ва қобилияти мустақилона ҳал намудани мушкилотро талаб мекунад. Аз ҳамин рӯ, кӯдак бояд аз синни хурдӣ ба меҳнат одат кунад. Ин маънои истифодаи меҳнати кӯдакро надорад, балки сухан дар бораи ташаккули фарҳанги меҳнат меравад. Фарзанд бояд дарк намояд, ки ҳар неъмат бо заҳмат ба даст меояд. Ӯ бояд қадри нон, либос, китоб ва дигар арзишҳои зиндагиро донад. Кӯдаке, ки меҳнатро эҳтиром мекунад, дар оянда низ барои расидан ба ҳадафҳои худ талош хоҳад кард. Дар ҷомеаи имрӯз гоҳе чунин ҳолат мушоҳида мешавад, ки баъзе ҷавонон мехоҳанд бе заҳмат ба муваффақият ноил гарданд. Таъсири шабакаҳои иҷтимоӣ ва таблиғи зиндагии осону пурҳашамат дар баъзе ҳолатҳо чунин тасаввуротро ба вуҷуд овардааст, ки муваффақиятро метавон бе меҳнат ба даст овард. Аммо таҷрибаи зиндагӣ нишон медиҳад, ки ҳамаи дастовардҳои воқеӣ натиҷаи дониш, меҳнат ва сабр мебошанд. Аз ин рӯ, волидон бояд фарзандро ба меҳнати ҷисмонӣ ва зеҳнӣ одат кунонанд. Вай бояд дар корҳои хона саҳм гузорад, масъулиятҳои муайян дошта бошад ва тадриҷан ба мустақилона қабул кардани қарорҳо таҷриба ҳосил кунад. Меҳнатдӯстӣ воситаи таъмини рӯзгор ва яке аз муҳимтарин сифатҳои ахлоқии инсон мебошад. Меҳнат инсонро масъулиятшинос, босабр, қавиирода ва худбовар мегардонад. Беҳуда нест, ки дар фарҳанги тоҷикӣ меҳнат ҳамеша ҳамчун яке аз арзишҳои олии инсонӣ ситоиш шудааст. Ҳамзамон, волидон бояд ба фарзанд интихоби дурусти касбро омӯзонанд. Дар ҷаҳони муосир касб воситаи худшиносӣ ва хидмат ба ҷомеа мебошад. Аз ҳамин сабаб, ҳангоми интихоби касб бояд манфиатҳои моддӣ, қобилият, шавқу рағбат ва эҳтиёҷоти ҷомеа низ ба назар гирифта шаванд. Фарзанде, ки ба меҳнат эҳтиром дорад ва мустақилона зиндагӣ карданро омӯхтааст, дар ҳар шароит роҳи худро пайдо хоҳад кард. МАСЪУЛИЯТИ ПАДАРУ МОДАР ДАР НАЗДИ ҶОМЕА ВА ДАВЛАТ Тарбияи фарзанд дар назари аввал масъалаи шахсии ҳар як оила менамояд. Вале дар асл, натиҷаи тарбия аз доираи як хонаводае фаротар аст. Кӯдаке, ки имрӯз дар оғӯши оила ба воя мерасад, фардо узви фаъоли ҷомеа, корманди соҳаҳои гуногун: омӯзгор, табиб, муҳандис, олим, соҳибкор ё роҳбари ниҳоде хоҳад шуд. Аз ҳамин ҷост, ки тарбияи фарзандро метавон сармоягузории муҳимтарин ба ояндаи миллат номид. Давлат метавонад беҳтарин қонунҳо, барномаҳо ва стратегияҳоро қабул, муассисаҳои таълимии нав ва барои рушди соҳаи маориф маблағҳои зиёд ҷудо кунад, аммо агар оила дар иҷрои рисолати худ саҳлангорӣ намояд, ба даст овардани натиҷаҳои дилхоҳ душвор мегардад. Дар воқеъ, бисёре аз мушкилоти иҷтимоӣ реша дар камбудиҳои тарбияи оилавӣ доранд. Ҷинояткорӣ, нашъамандӣ, ифротгароӣ, беэҳтиромӣ нисбат ба қонун ва дигар падидаҳои номатлуб аксаран дар муҳите шакл мегиранд, ки дар он ба тарбия аҳаммияти кофӣ дода нашудааст. Баръакс, ҳар як ҷавони донишманд, соҳибахлоқ ва ватандӯст натиҷаи заҳмати чандинсолаи падару модар мебошад. Аз ин рӯ, ҳар як падару модар бояд дарк намояд, ки ӯ барои тарбияи фарзанди худ не, балки барои ояндаи ҷомеа низ масъул аст. Ҳар амале, ки имрӯз дар муҳити оила анҷом дода мешавад, фардо метавонад ба рушди давлат ё ба пайдоиши мушкилоти иҷтимоӣ таъсир расонад. Махсусан, дар шароити Тоҷикистон, ки қисми зиёди аҳолиро ҷавонон ташкил медиҳанд, масъалаи тарбияи дурусти насли наврас аҳаммияти стратегӣ дорад. Пешрафти иқтисодӣ, рушди илм, таҳкими давлатдорӣ, ҳифзи арзишҳои миллӣ ва таъмини амнияти кишвар, пеш аз ҳама, аз сатҳи дониш, маърифат ва ахлоқи ҷавонон вобаста мебошад. Дар ин раванд нақши падару модарро ҳеҷ ниҳоди дигар иваз карда наметавонад. ХУЛОСА Тавре ки гуфтем, ҳақиқати бузурги зиндагӣ он аст, ки ояндаи ҳар миллат дар оғӯши оилаҳо шакл мегирад. Мактаб метавонад дониш диҳад, ҷомеа таҷриба омӯзонад ва давлат шароити рушдро фароҳам созад, аммо асосҳои шахсияти инсон дар муҳити оила гузошта мешаванд. Падару модар аввалин омӯзгорон, мураббиён ва роҳнамоёни фарзанд мебошанд. Аз лаҳзаи таваллуд то расидан ба камолот фарзанд аз онҳо зиндагӣ кардан, дӯст доштан, меҳнат намудан, эҳтиром гузоштан, дониш омӯхтан ва дар хидмати ҷомеа буданро меомӯзад. Ҳар як сухан, рафтор ва амали волидон ба ташаккули ҷаҳонбинии фарзанд таъсир мерасонад. Тарбияи фарзанд раванди мураккаби ташаккули шахсият мебошад, ки тарбияи ахлоқӣ, маънавӣ, миллӣ, шаҳрвандӣ, меҳнатӣ ва зеҳниро дар бар мегирад. Волидон вазифадоранд, дар ниҳоди фарзанд муҳаббат ба дониш, эҳтиром ба қонун, садоқат ба Ватан, худшиносии миллӣ, фарҳанги муошират ва масъулиятшиносиро тарбия намоянд. Имрӯз, дар замоне ки ҷаҳон бо таҳдидҳои гуногуни маънавӣ, фарҳангӣ ва идеологӣ рӯ ба рӯ гардидааст, нақши падару модар боз ҳам муҳимтар шудааст. Танҳо оилае метавонад фарзанди худро аз таъсири ғояҳои бегона ва падидаҳои номатлуб муҳофизат намояд, ки худ соҳиби ҷаҳонбинии солим, фарҳанги баланд ва эҳсоси масъулияти волои шаҳрвандӣ бошад. Дар ниҳоят, бояд гуфт, ки фарзанди боодобу донишманд, ватандӯсту худшинос ва заҳматқарин ифтихори падару модар, сарвати миллат ва такягоҳи давлат мебошад. Агар мо хоҳони ҷомеаи пешрафта, давлати неруманд ва ояндаи дурахшон бошем, бояд, пеш аз ҳама, ба таҳкими оила ва баланд бардоштани масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд таваҷҷуҳи доимӣ зоҳир намоем. Эҳсон САФАРЗОДА, номзади илми филология
32
13.08.2026 -
ЧОРАБИНИИ ИДОНАИ МАҲФИЛИ "ҶАВОНОНИ ДАР ХОРИҶИ КИШВАР ТАҲСИЛДОШТА" БАХШИДА БА РӮЗИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ ҶАВОНОН ВА 35-СОЛАГИИ ИСТИҚЛОЛИ ДАВЛАТИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН 12 августи соли 2026 дар толори IT Park-и шаҳри Душанбе чорабинии идонаи маҳфили «Ҷавонони дар хориҷи кишвар таҳсилдошта» бахшида ба Рӯзи байналмилалии ҷавонон ва 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид. Дар чорабинӣ ҷавонони тоҷик, ки дар муассисаҳои таҳсилоти олии кишварҳои хориҷӣ таҳсил менамоянд, намояндагони вазорату идораҳои давлатӣ ва дигар сохторҳои дахлдор иштирок намуданд. Дар маросими ифтитоҳи чорабинӣ муовини вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон Илҳомуддин Иброҳимзода иштирок ва суханронӣ намуд. Зимни суханронӣ таъкид гардид, ки ҷавонони тоҷик, ки дар хориҷи кишвар таҳсил мекунанд, ҳамчун неруи созанда ва дорои иқтидори баланди зеҳнӣ дар рушди илму маориф, иқтисодиёт ва дигар соҳаҳои кишвар нақши муҳим дошта метавонанд. Аз ин рӯ, таҳкими робитаи онҳо бо Ватан, мубодилаи дониш ва таҷрибаи пешқадам ва фароҳам овардани шароити мусоид барои истифодаи иқтидори онҳо аз ҷумлаи самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ ба ҳисоб меравад. Ҳамзамон, зикр гардид, ки ҷавонони соҳибистеъдод бояд дониш ва таҷрибаи андӯхтаи худро дар роҳи рушди устувор, пешрафти илму технология ва ободии Тоҷикистони соҳибистиқлол самаранок истифода намоянд. Маҳфили «Ҷавонони дар хориҷи кишвар таҳсилдошта» ҳамчун майдони муҳим барои таҳкими робита, табодули таҷриба ва ҳамгироии ҷавонони тоҷик, инчунин ҷалби онҳо ба равандҳои рушди иҷтимоию иқтисодӣ ва илмию инноватсионии кишвар арзёбӣ мегардад.
59
13.08.2026 -
ТРЕНИНГҲОИ ОМӮЗИШӢ БАРОИ ОМӮЗГОРОН ДАР МАВЗУИ ЗЕҲНИ СУНЪӢ ВА ТАҒЙИРЁБИИ ИҚЛИМ Аз 10 то 12 августи соли 2026 дар Маркази ҷумҳуриявии муассисаҳои таҳсилоти иловагӣ барои омӯзгорон тренингҳои омӯзишӣ баргузор гардид. Тренингҳо дар доираи лоиҳаи «Ҳамкорӣ ҷиҳати фароҳам овардани имкониятҳо барои наврасон тавассути омӯзиши малакаҳои сабз ва масъулияти экологӣ тавассути экоклубҳо, малакаҳои шуғли корӣ, инчунин мусоидат ба омӯзиши зеҳни сунъӣ барои таълим» ташкил шуда, ба масъалаҳои истифодаи зеҳни сунъӣ дар раванди таълим ва баланд бардоштани сатҳи огоҳии наврасон оид ба тағйирёбии иқлим бахшида шуданд. Дар чорабинии омӯзишӣ омӯзгорон аз муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумии шаҳрҳои Ҳисор ва Ваҳдат ва ноҳияи Рашт иштирок намуданд. Зимни машғулиятҳо иштирокчиён доир ба имкониятҳои истифодаи технологияҳои зеҳни сунъӣ дар фаъолияти омӯзгорӣ, роҳҳои татбиқи онҳо дар раванди таълиму тарбия, инчунин масъалаҳои марбут ба тағйирёбии иқлим, ҳифзи муҳити зист ва ташаккули масъулияти экологӣ миёни наврасон маълумоту таҷрибаи муфид ба даст оварданд.
37
13.08.2026
