18.04.2025

 img

“Як саҳари фасли зимистон чун ҳарвақта аз хона роҳ пеш гирифтам ҷониби мактаб. Моҳи феврал, ҳаво сард буд. Туман он қадар ғафс буд, ки пеши роҳамро базӯр медидам. Аз хона тақрибан 3 километр дуртар рафта будам, ки ногаҳон дар пастхамие дар рӯ ба рӯям се гург пайдо шуд. Нафасам ба дарун афтод, пойҳоям карахт шуда, маҷоли ҳаракат надоштам. Чӣ кор карданамро намедонистам. На роҳи гурехтан буд ва на илоҷи аз гургҳо халос шудан. Ногаҳон яке аз гургон аз ҷояш ҷаҳида, ба ман ҳамла кард ва “ҷанг”-и тан ба тан миёни мо оғоз шуд. Барои раҳоӣ ёфтан аз ҳамлаи ин дарандаи ваҳшӣ кӯшиш мекардам, аммо гург барои маро туъмаи худ сохтан талош дошт. Дар ин ҳолат мадор надоштам, то ин ки даст ба ҷайбам бурда, бо корд корашро тамом кунам. Гург ҳам, то ҷое ки метавонист, ҳамла мекард ва маро раҳо намекард. Дар ҳамин ҳангом дастам ба як чӯби хушк расид ва бо он ба тамоми қувва чанд зарба ба сараш задам. Хушбахтона, яке аз зарбаҳоям ба чашми гург расид ва гург аз шиддати дард маро раҳо кард ва оҳиста-оҳиста фирор намуд. Ду гурги дигар низ аз думболи ҳамҷинсашон роҳ пеш гирифтанд. Ман ба хона баргашта тағйири либос намудам ва боз роҳи мактабро пеш гирифтам”.

 

Ин нақл аз забони нафарест, ки дар яке аз деҳаҳои дурдасти ноҳияи Муъминобод, деҳаи Гулзор, бо ҳамсари меҳ­рубонаш зиндагӣ мекунад. Ӯ 34 сол аст, ки ҳар рӯз 7 километр роҳро пиёда тай намуда, ба маркази Ҷамоати деҳоти Чилдухтарон – деҳаи Шаҳрак ме­расад, то ба мактаббачагон дарс бигӯяд. Ин шахс Эмомалӣ Шарифов буда, омӯзгор аст ва аз фанҳои таърих ва ҳуқуқ дарс медиҳад. Ӯ 2 июли соли 1961 дар ноҳияи Восеъ ба дунё омадааст. Маълумоти миёнаро дар мактаби №20-и ҳамин ноҳия гирифта, баъди хатми мактаб, аниқтараш, соли 1981 ба Институти педагогии шаҳри Кӯлоб (ҳоло ДДК ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ) дохил шуда, онро бомуваффақият хатм мекунад. Баъд ба ноҳияи Муъминобод роҳхат гирифта, фаъолияти худро дар МТМУ №15-и деҳаи Шаҳраки Ҷамоати деҳоти Чилдухтарон ба ҳайси омӯзгори таърих ва ҳуқуқ оғоз мекунад. Инак, 34 сол аст, ки Эмомалӣ Шарифов дар ҳамин таълимгоҳ дарс мегӯяд.

 

Зиндагии Эмомалӣ Шарифов дар оғӯши табиати дилфиреб ва манзараҳои зебои Ватан сипарӣ мешавад. Бо вуҷуди он ки фарзандонаш ҳама дорои маълумоти олӣ ва зиндагии хубу хонаи худ ҳастанд, ӯ бо ҳамсари меҳрубонаш тарки кӯҳ ва оғӯши табиат накард. Дилбастагӣ ба кори омӯзгорӣ, меҳру муҳаббати мардуми деҳот ва шавқи таълим ба фарзандони мардум нагузошт, то ӯ тарки деҳаи Гулзор намояд. Ҳамин тавр, чун солҳои қабл ҳар рӯз 7 километр роҳро пиёда тай намуда, ба деҳаи Шаҳрак меравад, то ба шогирдонаш аз таърихи миллат дарс бигӯяд. Тибқи нақли устод Эмомалӣ Шарифов, фарзандонаш барои ӯ тамоми шароитро муҳайё кардаанд, то тарки кӯҳистон намуда, ба макони обод, назди онҳо баргардад. Аммо ин марди шариф ва омӯзгори пуртаҷрибаро ҳеҷ чиз қонеъ сохта натавонист, то тарки манзилу маконе намояд, ки дар он ҷо ризқу рӯзӣ ёфтаву солиёни дароз умр ба сар бурдааст.

 

Шояд аҷиб ва боварнокарданӣ бошад, ки чӣ гуна ӯ 34 сол бо як пайроҳа ба мактаб меояду боз ба хона бармегардад?

 

Мо, аҳли эҷоди рӯзномаи “Хатлон”, барои аз наздик ошно гардидан бо зисту зиндагии ин омӯзгори пуртаҷриба роҳ пеш гирифтем ҷониби ноҳияи Муъминобод. Он рӯз ҳаво офтобӣ буд.

 

Ният доштем, ки субҳи барвақт Эмомалӣ Шарифовро аз хонааш то ба мактаб ҳамроҳӣ намоем. Аммо ҳавои пурбарф, тумани ғафс, хавфу хатари роҳ ва даррандагони гурусна каме моро ваҳшатзада намуданд. Бо Эмомалӣ Шарифов дар тамос шудем ва изҳор доштем, ки дар хонаи ӯ наҳорӣ хоҳем кард. Аз ин пешниҳоди мо ӯ хеле шод гардид ва гуфт, ки моро интизор мешавад.

 

Офтоб ҳанӯз тулӯъ накарда, ба роҳ баромадем. Дар он пайроҳае, ки ҳар рӯз Эмомалӣ Шарифов ба мактаб мерафт, қадам мезадем. Барфи аз ҳад зиёд ва шамоли сард ба роҳ гаштан халал мерасонд. Вале мо ба азобу мушкилиҳо нигоҳ накарда, пеш мерафтем. Барфи зиёд ва тумани ғафс пайроҳаро аз чашм пинҳон мекард ва ин ҳолат барои пайдо кардани роҳи дуруст каме мушкилӣ эҷод менамуд. Танҳо ҳарҷо-ҳарҷо изи пойҳои гургону дигар ҳайвоноти дарранда дида мешуду халос.

 

Пайроҳаи борике, ки аз миёни ҷангали анбӯҳ мегузашт, ба дили касе, ки бори аввал аз ин роҳ гузар менамуд, тарсҷой мекард. Акнун тасаввур кунед, ки омӯзгор Эмомалӣ Шарифов 34 сол боз бо ҳамин роҳ ба мактаб мераваду ба шогирдонаш дарс мегӯяд. Ёдовар бояд шуд, ки фарзандони ӯ ҳам ҳамин роҳро тай кардаву дар ҳамин муассиса таҳсил намудаанд ва имрӯз ҳар яке таҳсилкардаи донишгоҳу донишкадаҳои кишваранду дорои маълумоти олӣ.

 

Офтоб тулӯъ карду билохира манзили зисти Эмомалӣ Шарифов намудор гардид. Интизориҳои устод ва ҳамсараш, чеҳраи кушода ва истиқболи хуби онҳо нишон аз меҳру муҳаббат ва фарҳанги меҳмондӯстиашон буд. Бо даъвати устод мо дар хонаи гарми ӯ, назди оташдон наҳориро бо ҳам дидем. Сари як пиёла чой суҳбати гарм бо ин оилаи хушбахт ва тановул аз анвои хӯрданиҳои рӯйи дастархон хастагиямонро бартараф намуд. Хусусан, чашидани асали тозаи кӯҳистон, ки он ҳам маҳсули дастони ин омӯзгори пуртаҷриба буд, моро ба ваҷд овард. Акнун асрори зиндагии Эмомалӣ Шарифов барои мо аён гашт, ки ӯ чаро тарки ин манзилу макон накарда, бо ҳамсари меҳрубонаш Рӯзигул Абдуллоева дар ин деҳаи дурдаст зиндагии доимиро ихтиёр кардааст.

 

Хонаи ӯро аз чор тараф талу теппаҳо ва ҷангалзор иҳота кардааст. Боду ҳавои мусоид, табиати нотакрор ва ҷангалу кӯҳҳо барои ин марди наку манбаи хуби даромад ба ҳисоб мераванд. Зеро Эмомалӣ Шарифов дар баробари касби омӯзгорӣ таҷрибаи 40-солаи занбӯриасалпарварӣ дорад ва аз ин соҳа даромади хубе ба даст меорад.

 

– Ба як мард чил ҳунар кам аст, гуфтани халқ бесабаб нест. Дар баробари омӯзгорӣ мо кӯшиш мекунем, ки боз ба дигар касбҳо шуғл варзем. Занбӯрпарварӣ барои таъмини зиндагӣ манбаи даромади хубе ба ҳисоб меравад. Даромади ин соҳа ба мо кумак намуд, то фарзандон дар донишгоҳу донишкадаҳо таҳсил намоянд ва вазъи зиндагиамон беҳтар гардад, – иброз дошт Эмомалӣ Шарифов.

 

Дар ин радиф ӯ ба чорводорию зироаткорӣ низ машғул аст. Аслан, кишти зироатҳоро дар замини назди ҳавлӣ ҳамсари меҳрубонаш Рӯзигул Абдуллоева анҷом медиҳад. Дар вақтҳои холӣ Эмомалӣ Шарифов низ дар анҷоми ин корҳо ба ҳамсараш кумак мерсонад. Тибқи гуфтаҳои ин зани меҳнатдӯст, онҳо барои харидани сабзавоту мева ёд надоранд, ки кай ба бозор рафтаанд. Зеро маҳсулоти бо меҳнати ҳалол бадастовардаашон барои таъмини зиндагии онҳо басанда аст. Хонаи ӯ дар миёни кӯҳсор қомат афрохта бошад ҳам, аз барқу гармӣ дар зимистон танқисӣ надорад. Равшании хонаи ӯро панелҳои офтобӣ таъмин мекунанд.

 

Сипас мо роҳ пеш гирифтем ҷониби деҳаи Шаҳрак. Роҳи мо сӯйи таълимгоҳе буд, ки Эмомалӣ Шарифов он ҷо дарс мегуфт. Боз ҳамон роҳи пурхатар, ҳамон дашту кӯҳу ҷангал, аз ҳама муҳим, ҳамон пайроҳаи борик. Ин дафъа ин пайроҳаро ҳамроҳи Эмомалӣ Шарифов тай намудем. Дар аснои сафар омӯзгори рӯзгордидаву пуртаҷриба дар хусуси хавфу хатарҳое, ки дар ин роҳ аз сар гузаронида буд, қисса намуд. Ҳамлаи гургон, барфи зиёди зимистону боронҳои баҳорӣ дар тасаввури кас ин омӯзгорро чун қаҳрамони филм ҷилва месозад. Рӯзигул Абдуллоева ҳар рӯз субҳи барвақт ҳамсарашро гусел мекунад, то расидан ба мактаб ва шунидани занги телефону садои шавҳараш ором намегирад.

 

– Айёми зимистон вазъият каме мушкилтар мешавад. Дар сардиҳои зимистон, вақте ки шавҳарам аз хона мебарояд, хеле хавотир мешавам. Борҳо гуфтам, ки ақалан дар фасли зимистон тарки омӯзгорӣ намояд, аммо шавқи таълим ва меҳру муҳаббат ба касб иҷозат намедиҳад, ки шавҳарам тарки касби худ намояд. Аммо аз дигар тараф, хурсандам, ки ин заҳматҳои падари фарзандонам натиҷа додаанд ва то имрӯз даҳҳо шогирдаш дар озмунҳои гуногун иштирок намуда, сазовори ҷойҳои намоён гардидаанд, – нақл мекунад Р. Абдуллоева. Ӯ аз зиндагӣ бо шавҳараш Эмомалӣ Шарифов розӣ буда, шукрона мекунад, ки дар тӯли зиндагии 30-солаашон миёни онҳо ҳамеша якдигарфаҳмӣ вуҷуд дошт. Натиҷаи ҳамин меҳру садоқат аст, ки имрӯз онҳо бо фарзандонашон зиндагии хушбахтона доранд.

 

Баробари ворид шудан ба муассисаи таълимӣ, ҳамкоронаш аз Эмомалӣ Шарифов ҳолпурсӣ намуданд. Зеро онҳо низ медонанд, ки ӯ аз роҳи дур барои дарс гуфтан меояд. Зимни суҳбат бо директори муассисаи мазкур Холмурод Шарифов маълум шуд, ки зиёданд шогирдоне, ки мисли устодашон Эмомалӣ Шарифов аз деҳаҳои дурдаст барои таҳсил ба мактаб меоянд.

 

– Дар 34 соле, ки Эмомалӣ Шарифовро мешиносам ва бо ҳам кор мекунем, ҳамеша ҳис менамоем, ки нисбат ба касби худ ҷиддӣ муносибат мекунад. Ба дарсҳо сари вақт ҳозир шуда, бо шогирдон муносибати хуб дорад. Натиҷаи ҳамин заҳмату меҳнати устод буд, ки имрӯз шогирдони муассисаи мо дар озмуну олимпиадаҳои ноҳиявӣ, минтақавӣ ва вилоятӣ иштирок намуда, ба озмунҳои ҷумҳуриявӣ роҳхат гирифтаанд, – мегӯяд директори муассиса Х. Шарифов.

 

Абдулло Қурбонзода яке аз он шогирдонест, ки имсол дар озмунҳои фаннӣ миёни хонандагони муассисаҳои миёна аз фанни таърих дар сатҳи вилоят сазовори ҷойи дуюм ва соҳиби медали нуқра гардид. Зимни суҳбат бо ӯ ва дигар шогирдон маълум гардид, ки муносибати омӯзгор Эмомалӣ Шарифов бо онҳо хуб буда, дарсҳоро бо тамоми нозукиҳояш мефаҳмонад ва ба суолҳои додаи онҳо пурра ҷавоб медиҳад. Метавон гуфт, дарахте, ки 34 сол боз ин омӯзгор парвариш мекунад, самараи хуб ба бор овардааст.

 

Аҳадуллои МИРЗОАЛӢ,

Набиҷони САИДАБРОР,

бознашр аз рӯзномаи “Хатлон”, №22, аз 03.04.2025

  • 34 СОЛ БО ЯК ПАЙРОҲА. Қиссае аз рӯзгори як омӯзгори кӯҳистон img

Хабарҳои дигар

  •  img
    ВОХӮРИИ ВАЗИРИ МАОРИФ ВА ИЛМ БО НАМОЯНДАИ ШИРКАТИ «ЭФЕКТА»-И БРИТАНИЯИ КАБИР 25 феврали соли 2026 дар Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон вохӯрии вазири маориф ва илм Раҳим Саидзода бо намояндаи ширкати «Эфекта»-и Британияи Кабир ҷаноби Петер Бургман баргузор гардид. Зимни мулоқот масъалаҳои татбиқи Ёддошти тафоҳум, ки 24 феврали соли ҷорӣ миёни Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ширкати «Эфекта» ба имзо расида буд, мавриди баррасии муфассал қарор гирифт. Вазири маориф ва илм таъкид намуд, ки аҳаммияти ин санад пеш аз ҳама дар таҳкими иқтидори кадрии соҳа, густариши имкониятҳои рушди касбии омӯзгорон ва фароҳам овардани дастрасӣ ба захираҳои муосири рақамии таълимӣ ифода меёбад. Қайд гардид, ки татбиқи платформаи рақамии ширкати «Эфекта», ки дорои муҳтавои фарогири интерактивӣ, маводи гуногуни видеоиву аудиоӣ ва маҷмуи васеи машқҳои таълимӣ мебошад, метавонад ба болоравии сатҳи касбии омӯзгорон ва беҳтар гардидани сифати таълими забони англисӣ дар муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ мусоидат намояд. Тибқи муқаррароти Ёддошти тафоҳум, лоиҳаи пилотӣ дар 30 рӯзи аввал бақайдгирии 1 000 донишҷӯ ва ҷалби 200 омӯзгорро пешбинӣ менамояд. Зикр шуд, ки иштироки фаъоли омӯзгорон дар раванди санҷишии платформа имконият фароҳам меорад, то самаранокии истифодаи абзорҳои зеҳни сунъӣ дар омӯзиши забони англисӣ ба таври амалӣ санҷида шуда, дар асоси натиҷаҳои бадастомада қарорҳои минбаъда қабул гарданд. Ҳамзамон, таъкид гардид, ки платформаи мазкур зиёда аз 3 000 соати муҳтавои интерактивӣ, беш аз 20 навъи машқҳо, зиёда аз 500 видеоматериали истисноӣ ва беш аз 10 000 намунаи аудиоиро дар бар мегирад. Чунин иқтидори захиравӣ барои омӯзгорон ва донишҷӯён имкониятҳои нав фароҳам оварда, ба мутобиқсозии низоми таълим ба талаботи муосири ҷаҳонӣ мусоидат менамояд. Вазири маориф ва илм лоиҳаи мазкурро ҳамчун қадами муҳим дар самти рақамикунонии соҳа ва ҷорӣ намудани технологияҳои инноватсионӣ арзёбӣ намуда, изҳор дошт, ки татбиқи бомуваффақияти марҳилаи пилотӣ метавонад заминаи устувор барои густариши минбаъдаи ҳамкорӣ ва ҷорӣ намудани васеътари платформа дар муассисаҳои таҳсилоти миёна ва олии касбии кишвар гардад. Дар рафти мулоқот ҷонибҳо самтҳои афзалиятноки рушди минбаъдаи ҳамкориро муайян намуда, аз ҷумла, ба тадриҷан тавсеа додани доираи фарогирии лоиҳа, ташкили семинару омӯзишҳои муштарак ҷиҳати баланд бардоштани маҳорати истифодаи платформа, ҳамгироии унсурҳои он ба барномаҳои таълимии миллӣ, ташаккули модели устувори маблағгузории дарозмуддат, инчунин роҳандозии механизми мунтазами ҳисоботдиҳӣ ва гузаронидани таҳқиқоти муштарак вобаста ба натиҷаҳои татбиқи технологияҳои зеҳни сунъӣ дар раванди таълим таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуданд. Ҷонибҳо изҳори боварӣ намуданд, ки ҳамкории судманд бо ширкати «Эфекта» ба баланд бардоштани сифати таълими забони англисӣ, рушди иқтидори зеҳнии омӯзгорон ва таҳкими мавқеи байналмилалии низоми маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон мусоидат хоҳад кард. Маркази матбуоти Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон  

    43

    25.02.2026
  •  img
    ИМЗОИ ЁДДОШТИ ТАФОҲУМ МИЁНИ ВАЗОРАТИ МАОРИФ ВА ИЛМ ВА ШИРКАТИ «ЭФЕКТА»-И БРИТАНИЯИ КАБИР Бо ибтикор ва мусоидати Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон 24 феврали соли 2026 Донишгоҳи байналмилалии забонҳои хориҷии Тоҷикистон ба номи Сотим Улуғзода мизбони намояндагони ширкати «Эфекта»-и Британияи Кабир гардид. Ҳайати меҳмононро ҷаноби Петер Бургман роҳбарӣ мекард. Мулоқоти расмӣ бо иштироки муовини вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон Лутфия Абдухолиқзода, ректори Донишгоҳ Ж. Гулназарзода, сардори раёсати муносибатҳои байналмилалии Вазорати маориф ва илм Н. Ғафуриён ва роҳбарони як қатор муассисаҳои таҳсилоти олии кишвар дар фазои ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамкории созанда баргузор гардид. Зимни суханронӣ муовини вазири маориф ва илм меҳмононро хайрамақдам гуфта, аз дастовардҳои назарраси даврони Истиқлолияти давлатӣ ва сиёсати маорифпарваронаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ёдовар шуд. Таъкид гардид, ки омӯзиши забонҳои хориҷӣ, бахусус, забони англисӣ, яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ ба шумор рафта, барои татбиқи барномаҳои навин ва баланд бардоштани сатҳи забондонӣ пайваста тадбирҳои муассир амалӣ мешаванд. Ҷаноби Петер Бургман дар навбати худ аз меҳмоннавозии мардуми тоҷик, зебоии шаҳри Душанбе ва имкониятҳои мусоиди муассисаҳои таҳсилоти олии кишвар ибрози қаноатмандӣ намуда, таъкид кард, ки ширкати «Эфекта» омода аст барои омӯзгорон ва донишҷӯёни Тоҷикистон семинарҳои илмӣ ва дарсҳои назариявию амалӣ ба таври ройгон роҳандозӣ намояд. Дар анҷоми ҳамоиш миёни Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ширкати «Эфекта»-и Британияи Кабир Ёддошти тафоҳум ба имзо расид. Ҳадафи санади мазкур роҳандозии платформаи муосири омӯзиши забони англисӣ барои беш аз 300 нафар омӯзгори муассисаҳои таҳсилоти олии кишвар ба таври ройгон мебошад. Боиси ифтихор аст, ки зиёда аз 100 нафар омӯзгорони Донишгоҳи байналмилалии забонҳои хориҷии Тоҷикистон ба номи Сотим Улуғзода аллакай ба ин барнома номнавис шудаанд. Дар поёни маросим бо нишони эҳтиром ба суннатҳои дерини меҳмоннавозии тоҷикон ба ҷаноби Петер Бургман туҳфаи хотиравӣ тақдим гардид. Иқдоми мазкур қадами муҳим дар таҳкими ҳамкориҳои байналмилалӣ ва рушди босифати забономӯзӣ дар низоми таҳсилоти олии кишвар арзёбӣ мешавад. Маркази матбуоти  Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон  

    38

    24.02.2026
  •  img
    ТАҚВИЯТИ ҲАМКОРИҲО ҶИҲАТИ ПАЙВАСТ НАМУДАНИ МУАССИСАҲОИ ТАЪЛИМӢ БА ИНТЕРНЕТ ДАР ДОИРАИ ТАШАББУСИ GIGA 24 феврали соли 2026 дар Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон муовини якуми вазири маориф ва илм Ҳомид Ҳошимзода бо  ҳайати ташаббуси Giga ва намояндагони ЮНИСЕФ вохӯрӣ баргузор намуд. Вохӯрӣ бо ҳадафи муаррифии расмии ташаббуси Giga ва баррасии имкониятҳои ҳамкорӣ ҷиҳати пайваст намудани муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумии кишвар ба интернет доир шуд. Зимни мулоқот нақшаи кории хароҷотнокшуда вобаста ба пайвастшавии мактабҳо ба интернет пешниҳод гардида, масъалаҳои харитасозии муассисаҳои таълимӣ, муайян намудани вазъи мавҷудаи пайвастшавӣ ва қадамҳои минбаъдаи татбиқи лоиҳа мавриди муҳокима қарор гирифтанд. Ҷонибҳо таъкид намуданд, ки таъмини муассисаҳои таълимӣ бо интернети босуръат заминаи муҳимми рушди маорифи рақамӣ ва баланд бардоштани сифати таълим ба шумор меравад. Муовини якуми вазир аҳаммияти муҳим доштани масъалаи дастрасии мактабҳо ба интернетро зикр намуда, иброз дошт, ки Вазорати маориф ва илм омода аст ҳамкориҳоро бо шарикони байналмилалӣ, аз ҷумла бо ЮНИСЕФ, дар самти рақамикунонии соҳаи маориф ва фароҳам овардани имкониятҳои баробари таълим барои хонандагон густариш диҳад. Дар анҷоми вохӯрӣ ҷонибҳо ба мувофиқа расиданд, ки ҳамкорӣ дар доираи ташаббуси Giga минбаъд низ идома ёфта, тадбирҳои мушаххас барои пайваст намудани муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ ба интернети босуръат марҳила ба марҳила амалӣ карда мешаванд.   Маркази матбуоти Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон  

    66

    24.02.2026