18.04.2025
Ташаббус ва иқдомҳои маорифмеҳваронаи Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ дар партави сиёсати маорифпарварона ва таваҷҷуҳи бесобиқаву боварии доимии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон нисбат ба ин соҳаи калидии ҷомеа дар татбиқи муосиркунонии низоми маорифи пойтахт шароити мусоид фароҳам оварда, барои ба сатҳи нав баромадани соҳа мусоидат намудааст.
Бояд қайд кард, ки сохтмону азнавсозӣ бо тарҳи муосир ва утоқҳои муҷаҳҳаз бо таҷҳизот ва лавозимоти инноватсонии таълимии ҷавобгӯ ба талаботи замони имрӯза, мустаҳкам намудан ва ба меъёрҳои байналмилалӣ ҷавобгӯ гардонидани пояҳои моддиву техникии муассисаҳои таълимӣ, ҷорӣ намудани низоми муосири иттилоотӣ, рақамикунонӣ ва татбиқи устувори технологияҳои рақамӣ дар муассисаҳои таълимӣ, фароҳам овардани шароит ҷиҳати табодули таҷрибаи кормандони соҳаи маориф дар хориҷи кишвар, дар ҳошияи ташаббусҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул ва амалӣ намудани барномаҳои гуногун дар низоми таҳсилоти томактабӣ ва миёнаи умумӣ, роҳандозӣ намудани озмунҳои зеҳнӣ ва тафаккурро таҳрикдиҳанда ва аз ҳама ҷиҳат дастгириву ҳавасмандгардонии кӯдакону наврасони болаёқат, баланд бардоштани мақоми устодону омӯзгорон ва мураббиён аз ҷониби Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе, хоса Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ иқдомоти беназири шаҳрдорӣ буда, дар чунин сатҳи баланд танҳо дар шаҳри Душанбе амалӣ мегардад, ки ба руҳия ва иродаи мураббиёну кӯдакон, омӯзгорону хонандагон таъсири мусбати худро расонидааст.
Агар таҳлил намоем, дар зарфи 7 соли охир аз ҳисоби ҳамаи сарчашмаҳо дар шаҳри Душанбе 23 адад муассисаи таҳсилоти томактабӣ барои 4379 ҷой ва 53 адад муассисаи таҳсилоти умумӣ барои 48386 нафар хонанда дар як баст пас аз бунёду азнавсозӣ ва таъмири асосӣ мавриди истифода қарор дода шуда, танҳо аз таҷлили Рӯзи пойтахт дар соли сипаришуда то ҷашни имсола 3 адад муассисаи таҳсилоти томактабӣ ва 4 адад муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ ба фаъолият оғоз намудааст.
Ногуфта намонад, ки солҳои охир роҳнамоӣ намудани татбиқи устувори рақамикунонӣ дар низоми маорифи пойтахт аз ҷониби Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ ба ҳукми анъана даромада, хизматрасониҳои давлатӣ дар соҳаи маориф ба шаҳрвандон тавассути барномаҳои электронӣ самаранок истифода гашта истодааст, ки иқдомоти мазкури шаҳрдорӣ дар сатҳи ҷумҳурӣ бори нахуст дар пойтахти кишвар амалӣ гашта, дар байни қишрҳои гуногуни ҷомеа дастгирӣ низ ёфта истодаст.
Зеро дар марҳилаи нави рушди Тоҷикистон нақши илм ва тафаккури илмӣ, рақамигардонӣ дар ҳалли масъалаҳои иқтисодӣ - иҷтимоӣ ва бунёдӣ хеле муҳим буда, омӯзиши амиқи фанҳои дақиқ, табиатшиносӣ ва риёзӣ, бахусус омӯхтани самтҳои техника ва технологияи муосир ва забондонӣ бо дарназардошти вазъи воқеии ҷаҳони имрӯза ва рушду тарақиёти илми муосир нақши калидӣ дорад.
Муҳимияти масоили мазкур аз ҷониби Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамеша таъкид гардида, бо назардошти ин ҳама Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 31.01.2020, №1459 “Дар бораи «Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф» эълон намудани солҳои 2020-2040” ва Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 31.08.2022, № 439 “Дар бораи Консепсияи гузариш ба таҳсилоти рақамӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои то давраи соли 2042”, инчунин Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8.01.2025, №911 “Дар бораи «Солҳои рушди иқтисоди рақамӣ ва инноватсия» эълон намудани солҳои 2025-2030 ба тасвиб расид, ки дар рақамикунонии ҳамаи соҳаҳо алалхусус, соҳаи маориф такони ҷиддие бахшидааст.
Сарраёсати маорифи шаҳри Душанбе дар ҳошияи иқдомоти беназири маорифпарваронаи Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ пайваста чораҷӯӣ намуда, ҷиҳати тақвият бахшидан ба раванди омӯзиши илмҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ, инчунин вусъати тафаккури техникӣ, ҷаҳонбинии илмии наврасону ҷавонон ва рақамикунонии соҳаи маориф якчанд иқдомотеро рӯи кор овардааст. Зеро истифодаи босамари технологияҳои рақамӣ дар шароити рушди бомароми технологияи рақамиву зеҳни сунъӣ талаботи ҷомеаи ҷаҳонӣ ва амри воқеӣ аст.
Барномаҳои электронии “eDonish” ба тақвияти ҳамкории муассисаҳои таълимӣ бо оила ва аҳли ҷомеа мусоидат намуда, ба баланд бардоштани сатҳу сифати таҳсилот дар пойтахт заминаҳои мусоидат фароҳам овардааст.
Ҷиҳати иҷрои “Барномаи давлатии такмили таълим ва омӯзиши забонҳои русӣ ва англисӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030” корҳои назаррас амалӣ гашта, бо мақсади ҳарчи бештар ҷалб намудани насли наврас ба омӯзиши забони русӣ ҳамчун забони муоширати байни миллатҳо ва забони англисӣ ҳамчун забони хориҷии дар ҷаҳони муосир аз ҳама зиёд паҳншуда, аз худ кардани нутқи намунавӣ бо ин забонҳо озмунҳои шаҳрии “Ҷаҳондонӣ аз забондонист” дар байни тарбиягирандагони муассисаҳои таҳсилоти томактабӣ ва “Забон донӣ – ҷаҳон донӣ” барои донандагони забони тоҷикӣ, русӣ ва англисии муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ ташкил ва баргузор карда мешавад.
Дар 4 соли иҷрои “Барномаи мақсадноки давлатии рушди илмҳои риёзӣ, дақиқ ва табии барои солҳои 2021-2025”, “Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф” эълон шудани солҳои 2020-2040 дар шаҳри Душанбе ҷиҳати ҳавасманд намудани хонандагон барои омӯзиши амиқи фанҳои дақиқ ва риёзӣ, дарёфту рушди қобилиятҳои онҳо, дар байни наврасон тарғиб ва паҳн намудани донишҳои илмӣ - амалӣ аз фанҳои табиӣ риёзӣ, ташвиқи бурдани корҳои илмӣ, таҳқиқотӣ ва ихтироъкорӣ, ташаккули тафаккури илмӣ ва мантиқӣ, бедор намудани завқи кӯдакону наврасон дар ҳалли масъалаҳои ғайриодӣ ва мусоидат намудан дар интихоби бошууронаи касб корҳои назаррас ба сомон расонида шуд.
Ҳамасола ташкил ва баргузории Озмуни ҷумҳуриявии “Илм - фурӯғи маърифат”, озмуни шаҳрии “Тоҷи сари ҷумла ҳунарҳост илм”, Форуми наврасону ҷавонони шаҳри Душанбе оид ба технологияҳои иттилоотӣ ва коммуникатсионӣ, инчунин нахустозмунҳои шаҳрӣ дар байни тарбиятгирандагони муассисаҳои таҳсилоти томактабӣ “Ахтаракони ҳисобдон”, дар байни хонандагони муассисаҳои таълимӣ “Илм ва амал”, дар байни омӯзгорон зери унвони “Омӯзгори муосир” тадбирҳоест, ки ҷиҳати тадбиқи “Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф” андешида шудааст.
Бо мақсади муҳайё намудани шароит барои таълиму тарбия, дарёфт, дастгирӣ ва рушди истеъдоди хонандагон, таъмин намудани шароит барои қонеъгардонии эҳтиёҷоти хонандагони болаёқат, таҳсилоти босифат, муаррифии Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ тавассути иштирок ва ғолибияти хонандагон дар озмуну олимпиадаҳои байналмилалӣ, кашфиётҳои нави илмӣ, дастгирии омӯзгорони навовару эҷодкор, паҳн намудани таҷрибаи корӣ ва усулҳои пешқадами онҳо, дастгирии кӯдакон, наврасон ва ҷавонон, ки қобилияти фавқулода доранд, “Барномаи давлатии дарёфт ва рушди истеъдодҳо барои солҳои 2021-2025” амалӣ гашта истодааст.
Натиҷаи босамари татбиқи барномаи мазкур аст, ки соли сипаришуда новобаста аз ворид намудани маҳдудият дар шумораи довталабон ва зиёд намудани ҳадди ақали холҳои ба дастоварда тибқи Низомнома аз ҳисоби довталабони пойтахт 812 нафар ғолиби даври ҷумҳуриявии олимпиадаи фаннӣ гашта, шаҳри Душанбе аз лиҳози шумораи ғолибон ва ҳам сифатнокӣ дар миқёси ҷумҳурӣ мақоми аввалро нигоҳ дошт.
Дар соли 2024 хонандагони муассисаҳои таълимии пойтахт бо теъдоди 3326 нафар дар олимпиадаҳои байналмилалӣ (фосилавӣ, зеҳнӣ, лоиҳавӣ) ширкат варзида, сазовори 955 ҷойи ифтихорӣ гардиданд.
Ғолибони даври ниҳоии озмуни ҷумҳуриявии “Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст” бо дар назардошти шоҳҷоиза 43 нафар, озмуни ҷумҳуриявии “Илм - фурӯғи маърифат” 76 нафар, озмуни ҷумҳуриявии “Тоҷикистон - Ватани азизи ман” 57 нафаро ташкил дода, дар сатҳи ҷумҳурӣ шаҳри Душанбе бо шумораи ғолибон дар ҷойи аввал қарор дорад.
Омӯзгоре, ки шогирдонашон дар озмунҳои ҷумҳуриявии “Илм - фурӯғи маърифат”, “Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст”, ғолибони даври шаҳрии озмунҳои касбии “Омӯзгори сол”, “Мураббии сол” мегарданд, ҳамасола дар ҳаҷми 10 000 сомонӣ қадрдонӣ мегарданд.
Дар партави татбиқи ҳадафҳои неки Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ дар марҳилаи сифати нави рушди шаҳри Душанбе мо - аҳли маориф кӯшиш мекунем, ки бо ташкили дуруст ва самараноки раванди таълим ва таъмини таълими босифат ба баландшавии сифати таҳсилот ва ҷавобгӯ ба талаботи стандартҳои ҷаҳонӣ ноил гашта, дар баробари ин, барои дар руҳияи худшиносиву худогоҳии миллӣ, ватандӯстиву ифтихори миллӣ тарбия намудани насли ояндасози миллат ва ба онҳо омӯзонидани ҳифз намудан ва пойбарҷо нигоҳ доштану мерос мондани давлати соҳибистиқлол муваффақ гардем.
Баҳром ИСМОИЛЗОДА, сардори Сарраёсати маорифи
шаҳри Душанбе
Хабарҳои дигар
-
ДИПЛОМАТИЯИ СУЛҲОФАРИНИИ ТОҶИКИСТОН: АЗ ТАҶРИБАИ МИЛЛӢ ТО ТАШАББУСИ ГЛОБАЛӢ Дар сиёсати байналмилалии муосир ва назарияи таҳвили низоъҳои сиёсӣ, таҷрибаи дастёбӣ ба суботи дохилидавлатӣ ва табдили минбаъдаи он ба абзори дипломатияи глобалӣ аз ҷумлаи муҳимтарин ва мубрамтарин самтҳои пажуҳиш эътироф мешавад. Аз ҷониби Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид қабул гардидани қатнома дар бораи «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда, солҳои 2027–2036», ки бо ташаббуси Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод гардид, на танҳо муваффақияти навбатии дипломатӣ, балки гузариши бунёдии давлат аз мақоми қабулкунандаи сулҳи дохилӣ ба нақши донори глобалии он мебошад. Ин пешниҳоди қабулгардидаи ҷониби Тоҷикистон дар Созмони Милали Мутаҳид аз лиҳози сиёсию ҳуқуқӣ дар шароити буҳрони амиқи сохторҳои амнияти дастҷамъӣ эътирофи байналмилалӣ пайдо намуда, ниёзи ҷомеаи ҷаҳониро ба моделҳои комилан нави созиш ва муколамаи фарогир ба таври институтсионалӣ устувор намуд. Таҳлили маърифатии ин раванд нишон медиҳад, ки ин ташаббус натиҷаи мантиқии стратегияи дарозмуддати давлатдорӣ буда, дар маркази он фалсафаи консенсуси миллии аз ҷониби роҳбарияти олии сиёсии мамлакат таҳиягардида қарор дорад. –Барои дарки амиқи аҳамияти байналмилалӣ доштани ин қатънома пайгирии гузаштаи таърихии буҳрони сохтории Тоҷикистон зарур аст. Дар охири асри XX, дар заминаи пошхӯрии сохтори дуқутбӣ, ҷумҳурӣ ба гирдоби зиддиятҳои дохилӣ ва геополитикии аз берун таҳмилгардида кашида шуд, ки ин хатари воқеии парокандагии давлатдориро ба вуҷуд овард. Маҷмуи омилҳои дохилӣ ва берунӣ, аз ҷумла фалаҷ шудани сохторҳои қудратӣ, суқути амиқи иқтисодӣ ва дахолати харобкоронаи омилҳои берунӣ ҷумҳуриро дар остонаи фалокати башарӣ қарор доданд. Беш аз як миллион шаҳрванд мақоми гуреза ва муҳоҷири иҷбориро гирифт. Маҳз дар заминаи сиёсати авфи кулли мухолифини ҳукумат ва консенсус раванди бесобиқаи ба Ватан баргардонидани зиёда аз як миллион гуреза ва муҳоҷири иҷбории ин ҷанг ва реинтегратсияи комили онҳо ба ҳаёти осоишта муваффақона амалӣ гардид, ки дар таърихи низоъҳои муосири ҷаҳонӣ падидаи камназир аст. Самараи ин сулҳу ваҳдати миллӣ заминаҳои устувори иқтисодиро низ фароҳам овард. Чунончи, дар натиҷаи татбиқи барномаҳои мақсадноки давлатӣ сатҳи зиндагии аҳолӣ давра ба давра боло бурда шуда, нишондиҳандаи камбизоатӣ аз беш аз 80 фоиз дар аввали солҳои соҳибистиқлолӣ ба зери 20 фоиз коҳиш дода шуд ва Маҷмуи маҳсулоти дохилии ҷумҳурӣ афзоиши устувори чандбаробариро касб намуд. Иҷлосияи XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба нуқтаи гардиши таърихӣ табдил ёфта, ба майдон Роҳбари наверо баровард, ки дар асоси барномаи стратегии худ сиёсати шартҳои отифии миллӣ ва авфи умумиро ба роҳ монданд. Аз нигоҳи илмӣ стратегияе, ки аз ҷониби Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар он давраи ҳассос амалӣ карда шуд, ҳамчун модели инноватсионии муттаҳидшавии сиёсӣ тасниф мешавад. Аз ҳамон солҳои пурошӯб то кунун изҳороти таърихии Пешвои миллат дар бораи омодагӣ ба қурбон кардани ҷон ба хотири волоияти сулҳ на танҳо як манифести эҳсосӣ, балки ядрои доктринаи мукаммале маҳсуб мешавад, ки ба барқарории мутақобили эътимод байни ҷонибҳои даргир нигаронида шуда буд. Раванди мураккаби бисёрсолаи музокироти байни тоҷикон (солҳои 1994–1997), ки бо имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ ба анҷом расид, исбот кард, ки рахнаҳои амиқи иҷтимоию сиёсӣ танҳо тавассути призмаи муколамаи сиёсӣ ва созишҳои дуҷониба ба иҷро расида метавонанд. Ин формулаи сулҳ, ки тақсимоти квотавии ваколатҳои давлатӣ ва реинтегратсияи мухолифинро ба сохторҳои давлатӣ фарогир буд, аз лиҳози илмӣ дар доираи конфликтологияи ҷаҳонӣ ҳамчун самти беназири сулҳоварӣ эътироф гардида, имрӯз дар марказҳои пешрафтаи илмию таҳқиқотии ҷаҳон ба таври муфассал омӯхта мешавад. Арзиши феноменологии таҷрибаи Тоҷикистон дар он зоҳир мегардад, ки равишҳои сунатии мактабҳои конфликтологияи ғарбиро, ки усулҳои фишори беруна ва демаркатсияи иҷбориро аз ҳад зиёд бузург нишон медиҳанд, зери савол мегузорад. Зеро аксар созишномаҳои сулҳе, ки дар минтақаҳои гуногуни сайёра таҳти васояти созмонҳои байналмилалӣ ба имзо расидаанд, ба далели набудани пайвандҳои мустаҳками дохилии иҷтимоию равонӣ ва ҳамдилӣ суботи дарозмуддатро ба даст наоварданд. Модели сулҳоварии Сарвари давлати тоҷикон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон нишон дод, ки самаранокии сулҳофарӣ бо сатҳи қонунияти (легитимияти) дохилии равандҳо муайян карда мешавад. Ин равиш, ки дар ҳуқуқи байналмилалӣ ҳамчун заминаи илмии «сулҳи соҳибихтиёр» сабт шудааст, чунин тавсиф мешавад: субот наметавонад аз берун ворид ё таҳмил карда шавад, он бояд ҳамчун маҳсули дарки миллат аз масъулияти таърихии худ тавлид ёбад ва пухта гардад. Имрӯз, ки сайёраро мавҷҳои нави носуботӣ дар Шарқи Наздик, Аврупои Шарқӣ ва минтақаҳои гуногуни Африқо фаро гирифтаанд, аҳамият ва зарурати модели сулҳи Тоҷикистон аёнтар мегардад. Таҳлили омории ҷангҳои муосир аз афзоиши бесобиқаи қурбониён дар байни аҳолии мулкию осоишта ва харобшавии куллии инфрасохтори ҳаётӣ гувоҳӣ медиҳад. Бо таваҷҷуҳ ба ин таҳдидҳо ташаббуси Тоҷикистон дар Созмони Милали Муттаҳид оид ба эълони Даҳсолаи мустаҳкам кардани сулҳ ҳамчун платформаи глобалӣ барои пешбурди дипломатияи пешгирикунанда маҳсуб мешавад. Яъне давлати Тоҷикистон таҷрибаи таърихии худро дар сатҳи глобалӣ тарҳрезӣ намуда, ба ҷомеаи ҷаҳонӣ механизмҳои қобили ҳаёти гузариш аз «фарҳанги ҷанг» ба «фарҳанги сулҳ»-ро пешниҳод менамояд ва таваҷҷуҳро аз вокуниши реактивӣ ба пешгирии стратегии дарозмуддати буҳронҳо равона месозад. Дар ин замина, Тоҷикистон ҳамчун давлати пешоҳанги амнияти минтақавӣ борҳо аз минбарҳои бонуфузи ҷаҳонӣ, аз ҷумла Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид роҷеъ ба устувории сиёсӣ ва эҷоди фазои осоишта дар Афғонистон қатъӣ баромад карда, таъсиси ҳукумати фарогир ва рушди иқтисодии ин мамлакатро кафолати амнияти умумии геополитикӣ арзёбӣ намудааст. Хусусияти институтсионалии қатъномаи мазкури Созмони Милали Муттаҳид дар раванди дарозмуддати даҳсолаи он ва нигариши мақсаднок ба «наслҳои оянда» зоҳир мегардад. Дар чаҳорчӯби ин қатънома категорияи сулҳ аз таърифи танги манфӣ («дурӣ аз ҷанг») ба дарки мусбати сулҳ ҳамчун экосистемаи устувори рушди инсонӣ таҳаввул меёбад. Қатънома дар сатҳи ҳуқуқӣ ба ҳар давлати аъзои Созмони Милали Муттаҳид имкон медиҳад, ки барномаҳои миллии худро дар самти пешгирии радикализм ва тарбияи таҳаммулпазирӣ бо трендҳои умумиҷаҳонӣ ҳамоҳанг созанд. Дар асл, сухан дар бораи шаклгирии меъмории нави амнияти маънавӣ меравад, ки дар он ҳифзи ҷавонон аз таъсири харобкоронаи иттилоотию идеологӣ дар мадди аввал гузошта шудааст. Мактаби сулҳоварии Эмомалӣ Раҳмон аён исбот кард, ки сипари асосӣ дар баробари экстремизм на танҳо монеаҳои маъмурию ҳуқуқӣ, балки эҷоди шабакаҳои васеъ барои таҳсил, рушди зеҳнӣ ва воридшавии ҷавонон ба равандҳои созандаи давлатӣ мебошад. Самти муҳими геосиёсии ин доктрина пайванди ногусастании он бо суботи экологӣ ва заминаи «сулҳи экологӣ» мебошад. Ташаббусҳои глобалии Тоҷикистон дар соҳаи дипломатияи об, аз ҷумла эълон шудани Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо мустақиман ҷангҳои эҳтимолии ояндаро барои захираҳои табиӣ пешгирӣ мекунанд. Дар давраи соҳибистиқлолӣ панҷ маротиба аз тарафи Созмони Милали Муттаҳид қабул гардидани пешниҳодҳои глобалии Тоҷикистон оид ба обу иқлим, аз ҷумла «Соли байналмилалии оби тоза, 2003», Даҳсолаи амалиёти «Об барои ҳаёт, 2005-2015», Даҳсолаи амалиёти «Об барои рушди устувор, 2018-2028» ва эълони соли 2025 ҳамчун «Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо» шаҳодати он аст, ки ин ташаббусҳо ба фоидаи миллиардҳо мардуми кураи Замин нигаронида шудаанд. Масалан, ин пешниҳодҳо заминаи институтсионалиро барои дастрасии аҳолии ҷаҳон ба оби ошомиданӣ ва муборизаи муштарак бо обшавии пиряхҳо устувор намуданд. Таъсири амалии ин дипломатия ба сулҳи ҷаҳонӣ дар се ҷанбаи муҳим зоҳир мегардад: Пешгирии низоъҳои фаромарзӣ дар Осиёи Марказӣ: Ташаббусҳои Тоҷикистон платформаи ягонаи муколамаро барои кишварҳои ҳавзаи Ому ва Сир (Тоҷикистон, Узбекистон, Туркманистон, Қирғизистон ва Қазоқистон) ба вуҷуд оварданд. Ин равиш амнияти обиро аз манбаи ихтилоф ба омили ҳамкорӣ ва устувории минтақавӣ табдил дод. Татбиқи модели «Об барои сулҳ» дар минтақаҳои буҳронии ҷаҳон: Ин қатъномаҳо ҳамчун харитаи роҳ барои ҳалли баҳсҳои обӣ дар ҳавзаҳои бузурги фаромарзии ҷаҳон, аз ҷумла дар ҳавзаи дарёи Нил (барои Миср, Судон ва Эфиопия) ва дарёҳои Даҷлаву Фуроти Шарқи Наздик истифода мешаванд, ки дар он ҷо танқисии об метавонад ба ҷангҳои хунин оварда расонад. Кам кардани шумораи «муҳоҷирони экологӣ»: мувофиқи омори байналмилалӣ, ташаббусҳои глобалии Тоҷикистон ба сафарбаркунии миллиардҳо доллар сармояи ҷаҳонӣ барои таъмини об дар мамлакатҳои ҳавзаи Африқо ва Осиёи Ҷанубӣ мусоидат намуданд. Ин қадами ҷиддӣ пеши роҳи кӯчиши иҷбории миллионҳо нафарро, ки барои манобеи об ба низоъҳои дохилӣ ворид мешуданд, гирифта тавонист ва ҳамзамон суботи иҷтимоиро низ таъмин намуд. Дар шароити тағйирёбии иқлим ва торафт кам шудани оби тозаи ошомиданӣ мудирияти самараноки ҳавзаҳои обии фаромарзӣ ба унсури заминавии амнияти пешгирикунанда табдил меёбад. Роҳбари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дипломатияи обро бо меъмории сулҳи умумӣ пайваст намуда, ба амалияи ҷаҳонӣ ин даркро ворид карданд, ки маҳфузияти инсоният на аз мусобиқаи яроқнокшавӣ, балки аз тақсимоти одилонаи неъматҳои табиӣ ва ҳамбастагии иқлимӣ вобаста аст. Ҷанбаи дигари амалии ин доктрина дар сиёсати ҳавзавии Тоҷикистон барои кушодани сарҳадҳо ва таҳкими муносибатҳои ҳусни ҳамҷаворӣ бо давлатҳои ҳамсоя, аз ҷумла Узбекистон ва Қирғизистон зоҳир мегардад. Сарфи назар аз мушкилоти мураккаби марзӣ таҳаммулпазирии стратегӣ ва хирадмандии роҳбарияти Тоҷикистон имкон дод, ки абзорҳои дипломатӣ бар низоъҳо ғолиб оянд. Нуқтаи авҷи ин талошҳо вохӯрии сеҷонибаи таърихии сарони давлатҳои Тоҷикистон, Узбекистон ва Қирғизистон дар шаҳри Хуҷанд (31 марти соли 2025) маҳсуб мешавад. Дар ин нишасти сарнавиштсоз, ҷонибҳо «Шартнома дар бораи нуқтаи пайвастшавии сарҳадҳои давлатии се ҷумҳурӣ» ва «Эъломияи Хуҷанд доир ба дӯстии абадӣ»-ро ба имзо расонида, сутуни рамзии нуқтаи пайванди сарҳадҳоро ифтитоҳ намуданд, ки ин қадами ҷиддӣ ва устувору бузурге дар меъмории амнияти Осиёи Марказӣ гардид. Таҳлили фарҳанги сулҳоварӣ ва ваҳдатсозӣ дар сатҳи мамлакат, минтақа ва ҷаҳон собит менамояд, ки аз ҷониби ҷомеаи илмию академӣ ва сохторҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ пешниҳод шудани номзадии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Мукофоти Нобелии сулҳ инъикоскунандаи хости воқеии на танҳо миллати тоҷик, балки тамоми ҳавзаи васеи мардумони сайёра ва халқҳои аз ҷангҳо зарардидаи ҷаҳон мебошад. Тамаддуни тоҷикон таърихан дар заминаи ақидаву пешниҳодҳои инсонпарварона, дӯстдории кулли мавҷудоти даҳр, некандешӣ ва фалсафаи таҳаммулпазирӣ, ки дар осори бузургоне, чун Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Мавлоно Балхӣ, Саъдӣ, Ҳофиз, Ҷомӣ ва дигарон инъикос ёфтаанд, устувор буд. Дар асри XXI муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ин императивҳои классикиро аз сатҳи фалсафаи абстрактӣ ба соҳаи сиёсати воқеӣ интиқол дода тавонистанд. Барои Кумитаи байналмилалии Нобел эътирофи Роҳбаре, ки воқеан аз нестшавии як давлати соҳибихтиёр пешгирӣ карда, онро ба давлати пешниҳодкунандаи ташаббусҳои глобалӣ табдил дод, санади барқарории адолати таърихӣ ва тасдиқи вафодорӣ ба васияти Алфред Нобел мувофиқ хоҳад буд. Натиҷаҳои ин пажуҳишро ҷамъбаст намуда, метавон хулоса кард, ки дипломатияи сулҳофаринии Тоҷикистон ҳамчун парадигмаи универсалии сиёсӣ шакл гирифта, дар ин замина қатъномаи Созмони Милали Муттаҳид барои давраи солҳои 2027–2036 ҳамчун харитаи роҳи стратегӣ барои эҷоди эътимоди бисёрқутбӣ хидмат мекунад. Эътирофи ин хизматҳо дар сатҳи олии байналмилалӣ ва пешниҳоди сарфароз гардонидани Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо мақоми Лауреати Мукофоти Нобелии сулҳ як амри аз қалби миллиардҳо буруномадаи қавӣ барои мамлакатҳое хоҳад буд, ки дар маркази ҷангҳои муосир қарор доранд. Ин қадам исбот карда метавонад, ки дар мавриди мавҷудияти иродаи устувори сиёсӣ, ҷасорат ва гуманизми асил ҳатто амиқтарин рахнаҳои геосиёсӣ метавонанд ба сулҳи пойдор ва рушди устувор табдил ёбанд. Саидмаҳмуд САИДЗОДА, Ректори Донишкадаи байналмилалии Леваканти Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
22
27.07.2026 -
ВАБОИ АСР Таҳлилгарон ва олимон омилҳои гуногунро дар пайдоиш ва паҳншавии ифротгароӣ муайян кардаанд. Ин омилҳо ба якдигар алоқамандӣ дошта, маҷмуи онҳо заминаҳоеро барои радикалшавии мафкуравии шахс фароҳам меоварад. Аз ҷумла, омилҳои иқтисодиву иҷтимоӣ, пеш аз ҳама, бекорӣ, камбизоатӣ ва нобаробарии иҷтимоӣ ба назар мерасанд. Дар баробари ин, манфиатҳои сиёсии давлатҳои абарқудрат асосан бо ҷалби ташкилотҳои ифротиву тундрав зери шиори ҳифзу эҳёи дин тарғиб гардида, боиси нооромиву низоъ дар кишварҳои гуногун мегарданд. Буҳронҳои сиёсӣ, низоъҳои мусаллаҳона ва ноустувории давлатдорӣ замина барои паҳншавии терроризм мебошанд. Яке аз омилҳои паҳншавии ифротгароӣ дар замони муосир, истифодаи васеи шабакаи ҷаҳонии Интернет ва расонаҳои иҷтимоӣ мебошад. Ташкилотҳои тундрав аз ин имконот барои ҷалби аъзои нав, алалхусус, ҷавонон, ба таври васеъ истифода мебаранд. Дар шароити кунунӣ зарурати таҳияи равишҳои нави инноватсионии муборизаи муштарак бар зидди паҳншавии идеологияи ифротгароӣ, аз ҷумла, бо истифода аз технологияҳои муосир ба миён омадааст. Мубориза бар зидди терроризми байналмилалӣ ва ифротгароӣ ба хотири ҳифзи манфиатҳои миллӣ, сохти конститутсионӣ ва истиқлоли кишвар вазифаи муқаддастарини тамоми мақомоти давлатӣ ва ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон мебошад. Кишвари мо барои мубориза бо терроризм ва ифротгароӣ низоми мукаммали ҳуқуқиро эҷод кардааст. Аз ҷумла, дар Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мубориза бар зидди терроризм» (1999), Консепсияи ягонаи Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба мубориза бар зидди терроризм ва ифротгароӣ (2006), Конвенсияи Созмони Ҳамкории Шанхай бар зидди терроризм ва Стратегияи муқовимат ба экстремизм ва терроризм дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2021-2025 зикр шудааст. Мактаб ва маориф заминаи аввалиндараҷаи тарбияи насли солим ва ватандӯст мебошанд. Барномаҳои тарбияи шаҳрвандӣ дар муассисаҳои таълимӣ дар чанд соли охир тавсеа ёфтааст. Ба ин хотир, дар мактабҳои олӣ конференсияҳо ва мизҳои мудаввар дар хусуси Стратегияи муқовимат ба ифротгароӣ ва терроризм баргузор мешаванд. Ба донишҷӯён фаҳмонда мешавад, ки бо тақлидҳои кӯркӯрона дунболи гурӯҳҳои ифротӣ нараванд. Ақидаҳо, андешаҳо ва пешниҳодҳое, ки тавассути расонаҳо, вохӯрӣ бо намояндагони мақомот ва дарсҳои тарбиявии устодон оид ба мубориза алайҳи терроризм ва ифротгароӣ пешниҳод мешаванд, дар ин самт нақши ҳалкунанда доранд. Вазифаи ҳар фарди ватанпарвару миллатдӯст, алалхусус, ҷавонон, ки неруи асосии пешбарандаи ҷомеа маҳсуб меёбанд, аз он иборат аст, ки барои ҳифзи сулҳу ваҳдати миллӣ, субот, осоиши зиндагӣ ва тараққиёти Ватани азиз ҳамвора талош намоянд. Сино САФАРЗОДА, магистри соли якуми ДМТ
32
27.07.2026 -
БОЗДИД АЗ РАФТИ СОХТМОНИ МУАССИСАҲОИ ТАЪЛИМӢ ДАР НОҲИЯИ ДАНҒАРА Муовини вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон Бадриддин Музафарзода аз рафти сохтмони муассисаҳои таълимӣ дар ноҳияи Данғара боздид намуда, бо ҷараёни корҳои бунёдкорӣ ва сатҳи иҷрои лоиҳаҳо шинос гардид. Зимни сафари корӣ муовини вазир аз сохтмони мактаби нав дар деҳаи Меҳтари Ҷамоати деҳоти Сафобахш, инчунин корҳои сохтмонӣ дар муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумии №4 ва №26-и ноҳия боздид ба амал овард. Мактаби нав дар деҳаи Меҳтар барои 640 хонанда дар як баст пешбинӣ гардидааст. Дар муассиса бунёди синфхонаҳои замонавӣ, ҳуҷраҳои фаннӣ, озмоишгоҳҳо, китобхона, толорҳои варзишию маҷлисгоҳ, ошхона ва дигар иншооти зарурӣ пешбинӣ гардидааст. Дар идомаи сафари корӣ рафти сохтмон дар Муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №26 мавриди шиносоӣ қарор гирифт. Иттилоъ дода шуд, ки баъди анҷоми корҳои сохтмонӣ дар муассиса барои хонандагону омӯзгорон шароити муносиб ва ҷавобгӯ ба талаботи муосири таълим фароҳам оварда мешавад. Ҳамчунин, масъалаҳои муҷаҳҳаз намудани муассисаҳо бо таҷҳизоти муосири таълимӣ, мизу курсӣ, лавозимоти озмоишгоҳӣ, технологияҳои иттилоотӣ ва дигар воситаҳои зарурии таълимӣ мавриди баррасӣ қарор гирифтанд. Таъкид шуд, ки дар баробари бунёди биноҳои таълимӣ, таъмини онҳо бо инфрасохтор ва шароити зарурӣ аҳаммияти аввалиндараҷа дорад. Ба масъулони соҳаи маорифи ноҳия, намояндагони ташкилотҳои сохтмонӣ ва дигар шахсони мутасаддӣ ҷиҳати тақвият бахшидани корҳои сохтмонӣ, бартараф намудани камбудиҳои ҷойдошта, риояи муҳлатҳои муайянгардида ва бо сифати баланд анҷом додани корҳо дастуру тавсияҳои мушаххас дода шуданд. Маркази матбуоти Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон
32
27.07.2026
