18.04.2025
Ташаббус ва иқдомҳои маорифмеҳваронаи Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ дар партави сиёсати маорифпарварона ва таваҷҷуҳи бесобиқаву боварии доимии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон нисбат ба ин соҳаи калидии ҷомеа дар татбиқи муосиркунонии низоми маорифи пойтахт шароити мусоид фароҳам оварда, барои ба сатҳи нав баромадани соҳа мусоидат намудааст.
Бояд қайд кард, ки сохтмону азнавсозӣ бо тарҳи муосир ва утоқҳои муҷаҳҳаз бо таҷҳизот ва лавозимоти инноватсонии таълимии ҷавобгӯ ба талаботи замони имрӯза, мустаҳкам намудан ва ба меъёрҳои байналмилалӣ ҷавобгӯ гардонидани пояҳои моддиву техникии муассисаҳои таълимӣ, ҷорӣ намудани низоми муосири иттилоотӣ, рақамикунонӣ ва татбиқи устувори технологияҳои рақамӣ дар муассисаҳои таълимӣ, фароҳам овардани шароит ҷиҳати табодули таҷрибаи кормандони соҳаи маориф дар хориҷи кишвар, дар ҳошияи ташаббусҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул ва амалӣ намудани барномаҳои гуногун дар низоми таҳсилоти томактабӣ ва миёнаи умумӣ, роҳандозӣ намудани озмунҳои зеҳнӣ ва тафаккурро таҳрикдиҳанда ва аз ҳама ҷиҳат дастгириву ҳавасмандгардонии кӯдакону наврасони болаёқат, баланд бардоштани мақоми устодону омӯзгорон ва мураббиён аз ҷониби Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе, хоса Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ иқдомоти беназири шаҳрдорӣ буда, дар чунин сатҳи баланд танҳо дар шаҳри Душанбе амалӣ мегардад, ки ба руҳия ва иродаи мураббиёну кӯдакон, омӯзгорону хонандагон таъсири мусбати худро расонидааст.
Агар таҳлил намоем, дар зарфи 7 соли охир аз ҳисоби ҳамаи сарчашмаҳо дар шаҳри Душанбе 23 адад муассисаи таҳсилоти томактабӣ барои 4379 ҷой ва 53 адад муассисаи таҳсилоти умумӣ барои 48386 нафар хонанда дар як баст пас аз бунёду азнавсозӣ ва таъмири асосӣ мавриди истифода қарор дода шуда, танҳо аз таҷлили Рӯзи пойтахт дар соли сипаришуда то ҷашни имсола 3 адад муассисаи таҳсилоти томактабӣ ва 4 адад муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ ба фаъолият оғоз намудааст.
Ногуфта намонад, ки солҳои охир роҳнамоӣ намудани татбиқи устувори рақамикунонӣ дар низоми маорифи пойтахт аз ҷониби Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ ба ҳукми анъана даромада, хизматрасониҳои давлатӣ дар соҳаи маориф ба шаҳрвандон тавассути барномаҳои электронӣ самаранок истифода гашта истодааст, ки иқдомоти мазкури шаҳрдорӣ дар сатҳи ҷумҳурӣ бори нахуст дар пойтахти кишвар амалӣ гашта, дар байни қишрҳои гуногуни ҷомеа дастгирӣ низ ёфта истодаст.
Зеро дар марҳилаи нави рушди Тоҷикистон нақши илм ва тафаккури илмӣ, рақамигардонӣ дар ҳалли масъалаҳои иқтисодӣ - иҷтимоӣ ва бунёдӣ хеле муҳим буда, омӯзиши амиқи фанҳои дақиқ, табиатшиносӣ ва риёзӣ, бахусус омӯхтани самтҳои техника ва технологияи муосир ва забондонӣ бо дарназардошти вазъи воқеии ҷаҳони имрӯза ва рушду тарақиёти илми муосир нақши калидӣ дорад.
Муҳимияти масоили мазкур аз ҷониби Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамеша таъкид гардида, бо назардошти ин ҳама Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 31.01.2020, №1459 “Дар бораи «Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф» эълон намудани солҳои 2020-2040” ва Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 31.08.2022, № 439 “Дар бораи Консепсияи гузариш ба таҳсилоти рақамӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои то давраи соли 2042”, инчунин Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8.01.2025, №911 “Дар бораи «Солҳои рушди иқтисоди рақамӣ ва инноватсия» эълон намудани солҳои 2025-2030 ба тасвиб расид, ки дар рақамикунонии ҳамаи соҳаҳо алалхусус, соҳаи маориф такони ҷиддие бахшидааст.
Сарраёсати маорифи шаҳри Душанбе дар ҳошияи иқдомоти беназири маорифпарваронаи Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ пайваста чораҷӯӣ намуда, ҷиҳати тақвият бахшидан ба раванди омӯзиши илмҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ, инчунин вусъати тафаккури техникӣ, ҷаҳонбинии илмии наврасону ҷавонон ва рақамикунонии соҳаи маориф якчанд иқдомотеро рӯи кор овардааст. Зеро истифодаи босамари технологияҳои рақамӣ дар шароити рушди бомароми технологияи рақамиву зеҳни сунъӣ талаботи ҷомеаи ҷаҳонӣ ва амри воқеӣ аст.
Барномаҳои электронии “eDonish” ба тақвияти ҳамкории муассисаҳои таълимӣ бо оила ва аҳли ҷомеа мусоидат намуда, ба баланд бардоштани сатҳу сифати таҳсилот дар пойтахт заминаҳои мусоидат фароҳам овардааст.
Ҷиҳати иҷрои “Барномаи давлатии такмили таълим ва омӯзиши забонҳои русӣ ва англисӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030” корҳои назаррас амалӣ гашта, бо мақсади ҳарчи бештар ҷалб намудани насли наврас ба омӯзиши забони русӣ ҳамчун забони муоширати байни миллатҳо ва забони англисӣ ҳамчун забони хориҷии дар ҷаҳони муосир аз ҳама зиёд паҳншуда, аз худ кардани нутқи намунавӣ бо ин забонҳо озмунҳои шаҳрии “Ҷаҳондонӣ аз забондонист” дар байни тарбиягирандагони муассисаҳои таҳсилоти томактабӣ ва “Забон донӣ – ҷаҳон донӣ” барои донандагони забони тоҷикӣ, русӣ ва англисии муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ ташкил ва баргузор карда мешавад.
Дар 4 соли иҷрои “Барномаи мақсадноки давлатии рушди илмҳои риёзӣ, дақиқ ва табии барои солҳои 2021-2025”, “Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф” эълон шудани солҳои 2020-2040 дар шаҳри Душанбе ҷиҳати ҳавасманд намудани хонандагон барои омӯзиши амиқи фанҳои дақиқ ва риёзӣ, дарёфту рушди қобилиятҳои онҳо, дар байни наврасон тарғиб ва паҳн намудани донишҳои илмӣ - амалӣ аз фанҳои табиӣ риёзӣ, ташвиқи бурдани корҳои илмӣ, таҳқиқотӣ ва ихтироъкорӣ, ташаккули тафаккури илмӣ ва мантиқӣ, бедор намудани завқи кӯдакону наврасон дар ҳалли масъалаҳои ғайриодӣ ва мусоидат намудан дар интихоби бошууронаи касб корҳои назаррас ба сомон расонида шуд.
Ҳамасола ташкил ва баргузории Озмуни ҷумҳуриявии “Илм - фурӯғи маърифат”, озмуни шаҳрии “Тоҷи сари ҷумла ҳунарҳост илм”, Форуми наврасону ҷавонони шаҳри Душанбе оид ба технологияҳои иттилоотӣ ва коммуникатсионӣ, инчунин нахустозмунҳои шаҳрӣ дар байни тарбиятгирандагони муассисаҳои таҳсилоти томактабӣ “Ахтаракони ҳисобдон”, дар байни хонандагони муассисаҳои таълимӣ “Илм ва амал”, дар байни омӯзгорон зери унвони “Омӯзгори муосир” тадбирҳоест, ки ҷиҳати тадбиқи “Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф” андешида шудааст.
Бо мақсади муҳайё намудани шароит барои таълиму тарбия, дарёфт, дастгирӣ ва рушди истеъдоди хонандагон, таъмин намудани шароит барои қонеъгардонии эҳтиёҷоти хонандагони болаёқат, таҳсилоти босифат, муаррифии Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ тавассути иштирок ва ғолибияти хонандагон дар озмуну олимпиадаҳои байналмилалӣ, кашфиётҳои нави илмӣ, дастгирии омӯзгорони навовару эҷодкор, паҳн намудани таҷрибаи корӣ ва усулҳои пешқадами онҳо, дастгирии кӯдакон, наврасон ва ҷавонон, ки қобилияти фавқулода доранд, “Барномаи давлатии дарёфт ва рушди истеъдодҳо барои солҳои 2021-2025” амалӣ гашта истодааст.
Натиҷаи босамари татбиқи барномаи мазкур аст, ки соли сипаришуда новобаста аз ворид намудани маҳдудият дар шумораи довталабон ва зиёд намудани ҳадди ақали холҳои ба дастоварда тибқи Низомнома аз ҳисоби довталабони пойтахт 812 нафар ғолиби даври ҷумҳуриявии олимпиадаи фаннӣ гашта, шаҳри Душанбе аз лиҳози шумораи ғолибон ва ҳам сифатнокӣ дар миқёси ҷумҳурӣ мақоми аввалро нигоҳ дошт.
Дар соли 2024 хонандагони муассисаҳои таълимии пойтахт бо теъдоди 3326 нафар дар олимпиадаҳои байналмилалӣ (фосилавӣ, зеҳнӣ, лоиҳавӣ) ширкат варзида, сазовори 955 ҷойи ифтихорӣ гардиданд.
Ғолибони даври ниҳоии озмуни ҷумҳуриявии “Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст” бо дар назардошти шоҳҷоиза 43 нафар, озмуни ҷумҳуриявии “Илм - фурӯғи маърифат” 76 нафар, озмуни ҷумҳуриявии “Тоҷикистон - Ватани азизи ман” 57 нафаро ташкил дода, дар сатҳи ҷумҳурӣ шаҳри Душанбе бо шумораи ғолибон дар ҷойи аввал қарор дорад.
Омӯзгоре, ки шогирдонашон дар озмунҳои ҷумҳуриявии “Илм - фурӯғи маърифат”, “Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст”, ғолибони даври шаҳрии озмунҳои касбии “Омӯзгори сол”, “Мураббии сол” мегарданд, ҳамасола дар ҳаҷми 10 000 сомонӣ қадрдонӣ мегарданд.
Дар партави татбиқи ҳадафҳои неки Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ дар марҳилаи сифати нави рушди шаҳри Душанбе мо - аҳли маориф кӯшиш мекунем, ки бо ташкили дуруст ва самараноки раванди таълим ва таъмини таълими босифат ба баландшавии сифати таҳсилот ва ҷавобгӯ ба талаботи стандартҳои ҷаҳонӣ ноил гашта, дар баробари ин, барои дар руҳияи худшиносиву худогоҳии миллӣ, ватандӯстиву ифтихори миллӣ тарбия намудани насли ояндасози миллат ва ба онҳо омӯзонидани ҳифз намудан ва пойбарҷо нигоҳ доштану мерос мондани давлати соҳибистиқлол муваффақ гардем.
Баҳром ИСМОИЛЗОДА, сардори Сарраёсати маорифи
шаҳри Душанбе
Хабарҳои дигар
-
МАСЪУЛИЯТИ МУШТАРАКИ ОИЛА, МАОРИФ ВА МАҚОМОТИ ДАВЛАТӢ ДАР ТАРБИЯ ТАРБИЯ – ПОЯИ СУБОТИ ҶОМЕА Дар шароити рушди босуръати ҷомеаи муосир масъалаи тарбияи насли наврас ба яке аз масъалаҳои муҳимми сиёсати давлатӣ, рушди устувори ҷомеа ва ҳифзи амнияти миллӣ табдил ёфтааст. Дар чунин шароит вазифаи муассисаи таълимӣ низ дигаргун мегардад. Агар қаблан мактаб бештар вазифаи таълимиро иҷро мекард, имрӯз ба он масъулияти ташаккули фарҳанги шаҳрвандӣ, маърифати ҳуқуқӣ, муқовимат ба таҳдидҳои иттилоотӣ ва тарбияи шахсияти устувор низ вогузор шудааст. Аммо таҷрибаи ҷаҳонӣ ва таҳқиқоти илмии педагогӣ нишон медиҳанд, ки ҳатто муассисаи таълимии пешрафта низ бе дастгирии оила, ҷомеа ва мақомоти давлатӣ ба натиҷаи дилхоҳ ноил шуда наметавонад. Тарбияи кӯдак раванди мураккаби иҷтимоӣ мебошад, ки дар он ҳар як субъекти тарбия вазифаи муайяни худро дорад. Аз ҳамин лиҳоз, масъалаи пешгирии ҳуқуқвайронкунӣ ва ҷинояткорӣ дар байни ноболиғонро наметавон танҳо аз мавқеи ҳуқуқӣ арзёбӣ намуд, балки он, пеш аз ҳама, масъалаи педагогӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ мебошад. Ҳар қадар ҳамкории байни оила, муассисаи таълимӣ, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва ҷомеа ҳамоҳанг бошад, ҳамон андоза имконияти ташаккули муҳити солими тарбиявӣ бештар мегардад. Дар чунин муҳит на танҳо сатҳи ҳуқуқвайронкунӣ коҳиш меёбад, балки эҳсоси масъулият, ватандӯстӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ низ таҳким меёбад. ПЕШГИРИИ ҲУҚУҚВАЙРОНКУНӢ: МАСЪАЛАИ ҲУҚУҚӢ Ё ПЕДАГОГӢ? Дар муҳокимаҳои марбут ба ҳуқуқвайронкунӣ ва ҷинояткорӣ дар байни ноболиғон бештар ба таҳкими назорат, пурзӯр намудани чораҳои ҳуқуқӣ ва татбиқи ҷавобгарӣ таваҷҷуҳ зоҳир мегардад. Бешубҳа, чунин тадбирҳо барои ҳифзи тартиботи ҳуқуқӣ аҳаммияти муҳим доранд, аммо саволи асосӣ ин аст: оё танҳо чораҳои ҳуқуқӣ метавонанд пешгирии устувори ҳуқуқвайронкуниро таъмин намоянд? Ҳуқуқшиносӣ бештар бо оқибати кирдор сари кор дорад, дар ҳоле ки педагогика ба сабабҳои ташаккули он таваҷҷуҳ мекунад. Агар ҳуқуқ муайян созад, ки барои кирдори ғайриқонунӣ чӣ ҷавобгарӣ пешбинӣ шудааст, педагогика мекӯшад, муайян намояд, ки чаро чунин рафтор ба вуҷуд омад ва чӣ гуна метавон онро пеш аз содиршавӣ пешгирӣ кард. Таҳқиқоти педагогӣ ва психологӣ нишон медиҳанд, ки рафтори зиддиҷамъиятии кӯдак дар аксари ҳолат ногаҳон ба вуҷуд намеояд. Он натиҷаи раванди тадриҷӣ мебошад, ки дар он тағйироти ахлоқӣ, иҷтимоӣ ва равонӣ давра ба давра ташаккул меёбанд. Одатан, ин раванд аз коҳиш ёфтани шавқу рағбат ба таҳсил оғоз гардида, баъдан ба вайроншавии интизоми дохилии мактаб, паст шудани эҳтиром ба арзишҳои ахлоқӣ, маҳдуд гардидани муоширати солим, пайдо шудани муҳити номусоиди ҳамсолон ва дар ниҳоят, ба рафторҳои зиддиҳуқуқӣ мерасад. Аз ин нуқтаи назар, ҳуқуқвайронкунӣ бештар натиҷаи раванди нокомии тарбиявӣ мебошад. Аз ҳамин лиҳоз, вазифаи мактаб танҳо омӯзонидани фанҳо нест. Вазифаи он ташаккули инсонест, ки дониши худро дар роҳи ободии ҷомеа истифода мебарад. Ба ҳамин хотир, ҳамкории мунтазами омӯзгор, равоншинос, падару модар, нозири корҳои ноболиғон, прокурор ва дигар сохторҳои дахлдор бояд ба низоми доимии фаъолияти тарбиявӣ табдил дода шавад. ОМИЛҲОИ ИҶТИМОӢ ВА ПЕДАГОГИИ ҲУҚУҚВАЙРОНКУНИИ НОБОЛИҒОН Дар шароити муосир ҷомеаи Тоҷикистон мисли бисёр кишварҳои ҷаҳон бо тағйироти ҷиддии иҷтимоӣ рӯ ба рӯ мебошад. Рушди босуръати технологияҳои иттилоотӣ, густариши шабакаҳои иҷтимоӣ, муҳоҷирати меҳнатӣ, тағйирёбии муносибатҳои оилавӣ ва таъсири фарҳангҳои гуногун ба тарзи зиндагии наврасон бетаъсир намемонанд. Оила – нахустин мактаби тарбия Дар ҳама давру замон оила нахустин муҳити ташаккули шахсияти инсон маҳсуб ёфтааст. Кӯдак пеш аз он ки ба мактаб ворид шавад, тарзи муносибат бо одамон, меъёрҳои ахлоқӣ, эҳтиром ба калонсолон, масъулиятшиносӣ ва ҳисси адолатро маҳз дар муҳити оила меомӯзад. Мутаассифона, бар асари муҳоҷирати меҳнатӣ, машғулияти доимии волидон ва баъзан коҳиши фарҳанги муоширати оилавӣ, вақти муоширати мустақими падару модар бо фарзанд кам гардидааст. Дар бисёр ҳолат фарзандон аз нигоҳи моддӣ таъмин мебошанд, аммо аз нигоҳи маънавӣ ба дастгирӣ ниёз доранд. Педагогикаи муосир исбот кардааст, ки камбуди таваҷҷуҳи тарбиявиро бо фароҳам овардани шароити моддӣ пурра ҷуброн кардан имконнопазир аст. Кӯдак, пеш аз ҳама, ба меҳрубонӣ, муошират, шунида шудан ва намунаи шахсии рафтори падару модар ниёз дорад. МАКТАБ – МУҲИТИ ТАШАККУЛИ ШАХСИЯТ Муассисаи таълимӣ ягона ниҳодест, ки метавонад фаъолияти тарбиявиро ба таври касбӣ ва пайваста ба роҳ монад. Имрӯз омӯзгор дар муҳити комилан дигар фаъолият мекунад. Агар ду-се даҳсола пеш манбаи асосии иттилооти кӯдак китоб, омӯзгор ва оила буданд, имрӯз наврас дар як шабонарӯз аз даҳҳо манбаи рақамӣ иттилоот мегирад. Баъзе аз ин иттилоот хусусияти созанда доранд, аммо қисми дигар метавонад ғояҳои зӯроварӣ, бепарвоӣ, бегонапарастӣ ва беэҳтиромиро нисбат ба арзишҳои миллӣ тарғиб намояд. Таъсири фазои рақамӣ Яке аз хусусиятҳои ҷомеаи имрӯзӣ он аст, ки қисми зиёди зиндагии наврасон ба фазои маҷозӣ интиқол ёфтааст. Шабакаҳои иҷтимоӣ, платформаҳои видеоӣ ва бозиҳои онлайнӣ ба қисми ҷудонашавандаи ҳаёти онҳо мубаддал гардидааст. Ин раванд дар баробари имкониятҳои васеи омӯзишӣ таҳдидҳои навро низ ба миён овардааст. Паҳн гардидани муҳтавои дорои унсурҳои зӯроварӣ, тарғиби тарзи ҳаёти носолим, суханҳои нафратангез, фиребҳои интернетӣ ва таъсири гурӯҳҳои ифротӣ метавонанд ба ҷаҳонбинии кӯдак таъсири манфӣ расонанд. Аз ин рӯ, имрӯз саводи рақамӣ бояд ҳамчун ҷузъи тарбияи шаҳрвандӣ баррасӣ гардад. Кӯдак бояд на танҳо истифодаи технологияро омӯзад, балки тарзи бехатар ва масъулонаи истифодаи онро низ аз худ намояд. НИГОҲЕ БА МОДЕЛИ «ПАНҶ ҲАЛҚАИ ТАРБИЯ» Таҳлили таҷрибаи фаъолияти муассисаҳои таълимӣ, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва омӯзиши адабиёти илмӣ нишон медиҳад, ки самаранокии корҳои пешгирикунанда, пеш аз ҳама, аз сатҳи ҳамоҳангии субъектҳои тарбия вобаста мебошад. Ҳар қадар фаъолияти онҳо пароканда бошад, ҳамон андоза таъсири тарбиявӣ коҳиш меёбад. Баръакс, вақте ки ҳамаи онҳо бо ҳадафи муштарак амал мекунанд, имконияти ташаккули шахсияти солим бештар мегардад. Бо такя ба ҳамин хулосаҳо, пешниҳод менамоем, ки раванди тарбияи кӯдак ва пешгирии ҳуқуқвайронкунӣ дар асоси «Модели панҷ ҳалқаи тарбия» баррасӣ гардад. ҲАЛҚАИ АВВАЛ - ОИЛА Оила нахустин муҳити ташаккули шахсият мебошад. Дар ин ҷо арзишҳои аввалини инсонӣ, эҳтиром ба калонсолон, муносибат ба меҳнат, ростқавлӣ, масъулиятшиносӣ ва меҳру муҳаббат ба Ватан шакл мегирад. Ҳеҷ як муассисаи таълимӣ наметавонад ҷойгузини муҳити солими оила гардад. Агар кӯдак дар хона муҳаббат, эҳтиром ва намунаи хуби рафторро набинад, мактаб маҷбур мешавад, ин камбудиҳоро ҷуброн намояд, ки ин ҳамеша имконпазир нест. Аз ин рӯ, баланд бардоштани фарҳанги тарбияи оилавӣ бояд яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати иҷтимоӣ бошад. ҲАЛҚАИ ДУЮМ – МУАССИСАИ ТАЪЛИМӢ Мактаб ягона муассисаи иҷтимоӣ мебошад, ки фаъолияти тарбиявиро ба таври касбӣ, мақсаднок ва пайваста амалӣ менамояд. Вазифаи омӯзгор танҳо дарс гуфтан нест, ӯ барои кӯдак намунаи ахлоқ, масъулият, муносибат ба ҷомеа ва эҳтиром ба қонун мебошад. Дар айни замон, бояд эътироф кард, ки нақши омӯзгор имрӯз нисбат ба солҳои пеш хеле мураккабтар шудааст. Агар пештар омӯзгор манбаи асосии дониш буд, имрӯз ӯ бояд дар баробари омӯзиш, кӯдакро ба интихоб кардани иттилооти дуруст, муқовимат ба таъсири манфии фазои рақамӣ ва ташаккули тафаккури интиқодӣ низ омӯзонад. ҲАЛҚАИ СЕЮМ – ҶОМЕА Муҳити иҷтимоӣ дар ташаккули ҷаҳонбинии кӯдак саҳми назаррас дорад. Мутаассифона, баъзан кӯдак дар мактаб арзишҳои мусбатро меомӯзад, аммо берун аз он бо муҳити дигар рӯ ба рӯ мешавад. Агар ҷомеа ва муассисаи таълимӣ дар як самт амал накунанд, таъсири тарбия коҳиш меёбад. Аз ҳамин лиҳоз, эҳёи анъанаҳои неки маҳалла, рушди фаъолияти фарҳангӣ ва ҷалби ҷавонон ба корҳои ҷамъиятӣ бояд ҳамчун ҷузъи муҳимми сиёсати пешгирикунанда арзёбӣ гардад. ҲАЛҚАИ ЧОРУМ – МАҚОМОТИ ДАВЛАТӢ Мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, комиссияҳои ҳуқуқи кӯдак, мақомоти маҳаллӣ, сохторҳои ҷавонон ва дигар идораҳои давлатӣ танҳо вазифаи назоратӣ надоранд, онҳо шарикони муҳимми ташаккули фарҳанги ҳуқуқӣ мебошанд. Аз ин рӯ, ҳамкории онҳо бо муассисаҳои таълимӣ бояд ба принсипҳои эътимод, ҳамоҳангӣ ва пешгирии барвақтӣ асос ёбад. Таҷриба нишон медиҳад, ки вохӯриҳои мунтазами кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ бо хонандагон, суҳбатҳои озод, муҳокимаи мисолҳои воқеӣ ва иштироки онҳо дар чорабиниҳои тарбиявӣ натиҷаи бештар медиҳанд. ҲАЛҚАИ ПАНҶУМ – ФАЗОИ ИТТИЛООТӢ Дар шароити асри XXI дигар наметавон фазои маҷозиро аз муҳити тарбия ҷудо кард. Телефони ҳамроҳ ва шабакаҳои иҷтимоӣ барои бисёр наврасон ба манбаи доимии маълумот, муносибат ва ҳатто шаклгирии ҷаҳонбинӣ табдил ёфтаанд. Аз ин рӯ, саводи рақамӣ бояд ҷузъи ҳатмии фарҳанги шаҳрвандӣ бошад. Кӯдак бояд на танҳо истифодаи технологияҳоро донад, балки фарқ кардани иттилооти дуруст аз ғалат, эҳтироми ахлоқи муоширати интернетӣ ва муқовимат ба муҳтавои ифротӣ ё зӯроваронаро низ омӯзад. Ин вазифаро танҳо омӯзгор иҷро карда наметавонад. Дар ин самт, ҳамкории оила, муассисаи таълимӣ ва мақомоти давлатӣ зарур аст. Бо такя ба таҷрибаи фаъолияти соҳаи маориф ва таҳлили масъала, пешниҳод менамоем, ки барои баланд бардоштани самаранокии корҳои пешгирикунанда чораҳои зерин мавриди баррасӣ қарор гиранд: Якум. Дар назди ҳар як муассисаи таълимӣ гурӯҳи доимии ҳамоҳангсозии тарбиявӣ таъсис дода шавад, ки ба ҳайати он роҳбарияти муассиса, роҳбари синф, равоншинос, намояндаи падару модарон ва нозири корҳои ноболиғон дохил бошанд. Дуюм. Барои хонандагони гурӯҳи хавф «харитаи инфиродии дастгирии тарбиявӣ» таҳия карда шавад. Дар он на танҳо мушкилот, балки тадбирҳои мушаххаси ислоҳӣ, муҳлати иҷро ва масъули ҳар як сохтор нишон дода шавад. Сеюм. Дар ҳамаи муассисаҳои таълимӣ на камтар аз як маротиба дар семоҳа машваратҳои муштараки омӯзгорон, равоншиносон ва намояндагони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ баргузор карда шуда, вазъи тарбиявии муҳокимашаванда таҳлил гардад. Чорум. Барномаҳои баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии падару модарон аз шакли анъанавии маҷлисҳо ба шакли семинарҳои амалӣ, машваратҳои инфиродӣ ва омӯзишҳои мавзуӣ гузаронида шаванд. Панҷум. Дар ҳамкорӣ бо мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва воситаҳои ахбори омма маводи муосири тарбиявӣ оид ба амнияти рақамӣ, фарҳанги ҳуқуқӣ, муқовимат ба зӯроварӣ ва ҳифзи кӯдак дар фазои маҷозӣ омода ва мунтазам паҳн карда шавад. Шашум. Таҷрибаи муассисаҳои таълимие, ки дар самти корҳои тарбиявӣ ва пешгирии ҳуқуқвайронкунӣ натиҷаҳои назаррас доранд, ҷамъбаст ва ҳамчун таҷрибаи пешқадам дар сатҳи шаҳр ва ҷумҳурӣ тавсия карда шавад. Ҳафтум. Низоми арзёбии фаъолияти тарбиявии муассисаҳои таълимӣ такмил дода шуда, дар баробари нишондиҳандаҳои таълимӣ, нишондиҳандаҳои муҳити ахлоқӣ, ҳамкории муассиса бо оила ва натиҷаҳои корҳои пешгирикунанда низ ба инобат гирифта шаванд. ХУЛОСА Тарбияи насли наврас ҳамеша меҳвари рушди давлат ва ҷомеа буда, дар шароити имрӯза аҳаммияти он боз ҳам бештар гардидааст. Ҷумҳурии Тоҷикис¬тон таҳти роҳбарии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон масъалаи тарбияи инсонро ба яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ табдил додааст. Қабули қатъномаи Маҷмааи Умумии Созмони Милали Муттаҳид оид ба «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда, солҳои 2027-2036» далели равшани он аст, ки имрӯз ҷомеаи ҷаҳонӣ низ аҳаммияти тарбияро ҳамчун омили сулҳу субот эътироф менамояд. Дар чунин шароит низоми маориф, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, оила ва ҷомеа вазифадоранд фаъолияти худро аз доираи ҳамоҳангсозии одӣ ба сатҳи ҳамгироии воқеӣ бардоранд. Танҳо дар ин сурат метавон муҳити тарбиявие бунёд намуд, ки дар он кӯдак на танҳо аз ҳуқуқвайронкунӣ дур мемонад, балки ҳамчун шахсияти дорои масъулияти шаҳрвандӣ, маърифати ҳуқуқӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ташаккул меёбад. Ҷамшед МАҶИДЗОДА, мудири шуъбаи маорифи ноҳияи Исмоили Сомонӣ, номзади илмҳои педагогӣ
28
03.08.2026 -
МУЛОҚОТИ ВАЗИРИ МАОРИФ ВА ИЛМ БО ДИРЕКТОРИ ФИЛИАЛИ ТАШКИЛОТИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ БАШАРДӮСТОНАИ «GOOD NEIGHBORS» Имрӯз, 31 июли соли 2026 дар Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон мулоқоти вазири маориф ва илм Раҳим Саидзода бо директори Филиали Ташкилоти ғайритиҷоратии байналмилалии башардӯстонаи «Good Neighbors» дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Фароғат Мирзоева баргузор гардид. Дар оғози мулоқот вазири маориф ва илм меҳмонро ба Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон хайрамақдам гуфта, аз рушди пайвастаи ҳамкориҳои вазорат бо Ташкилоти байналмилалии башардӯстонаи «Good Neighbors» изҳори қаноатмандӣ намуд. Зимни мулоқот таъкид гардид, ки аз соли 2021, пас аз ба имзо расидани Ёддошти тафоҳуми ҳамкорӣ, як қатор ташаббусҳои муҳим дар самти рушди соҳаи маориф амалӣ карда шуданд. Аз ҷумла, саҳми ташкилот дар беҳтар намудани шароити таълиму тарбия, таҳкими заминаи моддию техникии муассисаҳои таълимӣ, беҳсозии вазъи санитариву гигиенӣ, баланд бардоштани иқтидори касбии омӯзгорон ва татбиқи лоиҳаҳои иҷтимоӣ барои кӯдакону наврасон назаррас арзёбӣ гардид. Вазири маориф ва илм иброз дошт, ки сиёсати маорифпарваронаи Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба рушди сармояи инсонӣ, баланд бардоштани сифати таҳсилот, рақамикунонии низоми маориф ва фароҳам овардани имкониятҳои баробари таълим барои ҳар як кӯдак равона гардидааст. Дар ин раванд ҳамкории шарикони байналмилалии рушд, аз ҷумла Ташкилоти «Good Neighbors», дорои аҳаммияти махсус мебошад. Дар ҷараёни мулоқот масъалаҳои густариши ҳамкориҳо дар самти татбиқи лоиҳаҳои грантӣ, муҷаҳҳазгардонии муассисаҳои таҳсилоти томактабӣ, миёнаи умумӣ ва олии касбӣ бо таҷҳизоти муосири таълимӣ, озмоишгоҳӣ, технологӣ ва воситаҳои рақамӣ мавриди баррасӣ қарор гирифтанд. Ҳамзамон, ҷонибҳо доир ба таъмиру таҷдиди муассисаҳои таълимӣ, беҳтар намудани инфрасохтори синфхонаҳо, биноҳои таълимӣ, иншооти санитариву гигиенӣ ва муосиргардонии китобхонаҳо табодули назар намуданд. Зикр гардид, ки фаъолияти Ташкилоти «Good Neighbors» дар баробари расонидани кумакҳои моддию техникӣ, инчунин ба рушди иқтидори инсонӣ, такмили малакаҳои касбии омӯзгорон, таҳияи маводи таълимӣ ва татбиқи усулҳои муосири таълим равона шудааст. Дар мулоқот масъалаи идомаи ҳамкорӣ ва тамдиди муҳлати Ёддошти тафоҳум, ки моҳи октябри соли ҷорӣ ба анҷом мерасад, баррасӣ гардид. Изҳори боварӣ карда шуд, ки ба имзо расидани Ёддошти нави тафоҳум барои панҷ соли минбаъда заминаи устуворро ҷиҳати тавсеаи ҳамкориҳои дуҷониба ва татбиқи лоиҳаҳои нави муштарак дар соҳаи маориф фароҳам меорад. Дар анҷом ҷонибҳо омодагии худро барои тақвияти минбаъдаи ҳамкориҳо дар асоси принсипҳои ҳамдигарфаҳмӣ, шаффофият, эҳтироми мутақобил ва манфиатҳои муштарак, инчунин идомаи татбиқи лоиҳаҳои дорои аҳаммияти иҷтимоиву таълимӣ дар муассисаҳои таълимии кишвар баён намуданд. Маркази матбуоти Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон
59
31.07.2026 -
Сулҳ як мӯ агар ба ҷанг расад... Тоҷикистон ба сифати як давлати дар ҷаҳон шинохташуда ва узви комилҳуқуқи Созмони Миллали Муттаҳид шуруъ аз марҳалаи аввали соҳибистиқлолӣ сиёсати сулҳпарварона ва ҷонибдор аз равандҳои амниятиву гуманистонаро ҳадафи хеш қарор дода, дар қиболи амалӣ намудани нақшаву тарҳҳои созандаву ободгарона ва сиёсати «дарҳои кушод» гомҳои ҷиддӣ ниҳод. Ҷанги бемаъние, ки баъд аз истиқлол ба даст овардан, бо дасисаи қувваҳои беруна ва тоифаю гурӯҳҳои манфиатҷӯю мансабхоҳ ба амал омад, оқибат бо сулҳу ваҳдат ба анҷом расид. Маҳз ин марҳалаи хатарзо барои ҳукумат ва давлат таҷриба шуд, таҷрибае, ки барои минбаъд ба ҷуз озодию амният ва зиндагии борифоҳи мардум андешае дар мағзҳо ҷой надошта бошад. Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон фаъолияти кории хешро ҳамчун сиёсатмадор аз он оғоз карданд, ки ба ҷанг хотима дода шаваду сулҳу якдигарфаҳмӣ дар кишвар пойдор гардад. Бешак, ин амали саҳлу осон набуд ва аз Пешвои миллат иродату собитқадамӣ, ҷасорату талош ва фидокориро тақозо мекард. Ва он кас ҳамчун ҳомии Ватану миллат аз уҳдаи ин рисолати ватандӯстона бо сарбаландӣ баромаданд. Ва иқдоми гуманистии Президенти маҳбуби ҷумҳурӣ, ки бо Қатъномаи Маҷмаи Умумии СММ дар бораи «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда, солҳои 2027-2036» қабул гардид, бозгӯйи истеъдоди фавқулодаи роҳбарию сиёсатмадорӣ, муборизи сулҳу озодӣ ва некбину адолатгустар будани Сарвари давлати тоҷикон ба шумор меравад. Бояд таъкид кард, ки сулҳу субот дар кишвар ба ду марҳала ва ҷанбаи сиёсӣ ҷудо мешавад. Давраи аввалро оғозгаҳи раванди роҳандозӣ ва ташаккули мактаби сулҳпарваронаи Пешвои миллат метавон ҳисобид, ки ба Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ (27 июни соли 1997) асос гузошт. Дар заминаи оромию тинҷӣ, дар ин марҳала кишвар ба созандагию рушд ва пешрафтҳои иқтисодию иҷтимоӣ ноил гардид. Имрӯз сулҳу оромӣ дар ҷумҳурӣ ба таври комил устувору собит аст ва тибқи арзёбии СММ, Тоҷикистон яке аз мамлакатҳои боамнтарини ҷаҳон эътироф гардидааст. Исботи чунин суботу оромӣ, рушду такомули тамоми соҳаҳои хоҷагии халқ – маорифу илм, тандурустию фарҳанг, саноату иқтисод, кишоварзӣ, энергетикаю нақлиёт ва амсоли инҳо мебошад. Сохтмони роҳу нақбҳои азим, иншооти аҳаммияти стратегидошта, бунёди неругоҳҳои барқӣ ва муҳимтар аз ҳама, таъмини озодию ҳуқуқҳои ҳар як шаҳрванд натиҷаи сулҳи пойдор маҳсуб меёбад. Ба мақому манзалати инсон дар мамлакат арҷ гузошта шуда, моҳияти озодонаи фаъолияти ӯ ҳамчун неруи интеллектуалии ҳамаҷониба ташаккулёфта таъмин гардид. Қабули қатъномаи мазкур бо ибтикори Пешвои миллат бозгӯйи марҳалаи навини тарғиб ва густариши сулҳу озодӣ дар рӯйи олам маҳсуб меёбад, ки онро ба истилоҳ, ҷанбаи берунӣ (хориҷӣ) ва ё умумиҷаҳонии сулҳи тоҷикон метавон номид. Мазмун, сулҳу ваҳдат ва озодию соҳибихтиёрӣ, ки бо талошҳои пайвастаи Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Тоҷикистон ба даст омаду таҳким ёфт, ҳамакнун ҳамчун консепсия ё мактаби сиёсии сулҳофаринии тоҷикон, ки дар раъси он Пешвои миллат қарор доранд, аз қаламрави ҷумҳурӣ берун баромада, хусусият ва моҳияти умумибашарӣ пайдо кард. Аз ин нигоҳ, бо пеш гирифтани чунин иқдоми сулҳхоҳонаю гуманистӣ нуфузу обрӯ ва шаъну шавкати Тоҷикистон ба сифати давлати раъиятпарвару озодихоҳ ва одилу башардӯст ба сатҳи баланд баромад. Ҷаҳони мутамаддин Тоҷикистонро ба ҳайси кишваре шинохтаву эътироф кардааст, ки сиёсати давлатдории худро дар заминаи марому ормонҳои демократӣ, риояю муҳтарам шумурдани ҳуқуқу озодиҳои шахс ва сулҳу ваҳдат ба роҳ мондаву пеш мебарад. Сарчашмаю оғози раванди сулҳу оромӣ дар кишвар, бемуҳобо, ба исми фарзанди воқеан фидоӣ ва ватандӯст муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон рабт мегирад. Дар таҷрибаи кишварҳои мухталифи ҷаҳон ба нудрат аз қудрату давлатҳое мисол овардан мумкин аст, ки ҳангоми идома ёфтани ҷанг бо ҷониби даргири дигар – неруҳои мухолифин бо ҳам биёянду сари мизи музокирот нишинанд. Аксари кишварҳо дархосту манофеи гурӯҳҳои сиёсӣ ва мухолифини худро ё нодида мегиранд ё сарфи назар мекунанд ва ба эшон ҳамчун неруи сиёсӣ эътибор намедиҳанд. Бузургию фитрати сиёсӣ ва дурандешию фазилати Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар он зоҳир гардид, ки дар байни неруҳои муқобил ҳамчун намояндагони мардуми тоҷик тафриқаю бегонаситезиро ба роҳ нагузошт. Бузургию қобилияти фавқулодаи роҳбарии Пешвои миллат низ дар ҳамин омил зоҳир мегардад, ки танҳо ва танҳо манофеи миллату давлат ва сарсабзию шукуфоии Ватанро дар мадди назар гузоштанду аз пайи хостаҳои кӯчаку беарзиш, ки нохудогоҳ ба сар задани оташи низою мухолифат сабаб мешаванд, нарафтанд. Воқеан, ба тасвиб расидани Созишномаи умумии истиқдори сулҳ ва ризоияти миллӣ пирӯзии ақлу хирад ба ҷаҳлу ниқорталабӣ, ғалабаи нур бар зулмот ва зиндагии рангину хушоянд бар маргу фано буд. Ва имрӯз, ҳангоме ки ҷаҳон ба марҳалаи ҳассосу хатарнок, яъне, ноамнию бесуботӣ ва сар задани ҷангҳои манфиатҷӯёна ворид гардидааст, маҳз сулҳу амният ва иқдому таҷрибаи сулҳҷӯёнаи Президенти ҷумҳурӣ муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар пешгирии низою хушунатҳои ҳалокатбори иддае аз кишварҳо нақши мондагору муассир мебозад. Фоҷеаю бадбахтӣ дар он аст, ки ҷаҳон дигар шабеҳи 10-15 соли қабл набуда, ину он мамлакат соҳиби аслиҳаю абзорҳои навтарини ҷангӣ гардидаанд, ки дар чашм ба ҳам задан бо истифодаи ин ҳама лавозимоти низомӣ метавонанд қисмати зиёди оламро аз ҳам бирезанду ба марги ҳазорон тифлу модари бегуноҳ ва дар маҷмуъ, мардум сабабгор гарданд. Аз ин рӯ, дар чунин шароит моҳияти сулҳ ҳамчун омил ва фактори зиндагибахш амиқу густарда гардида, ҳар як иқдому талоши башардӯстона дар ҷодаи ба ҳам муттаҳид кардани неруҳои пешрав (прогрессивӣ) дар масири садди сангин эҷод намудан ба афрӯхта гардидани оташи ҷангҳои навин қобили тавсиф ва дастгирист. Иқдоми Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар самти «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда, солҳои 2027-2036» мондагор аст, зеро таҳкими сулҳу субот, амнияту озодии бани башар амали якрӯзаву дирӯза набуда, раванди доимию бебозгашт аст. Ҳадаф аз қатъномаи мазкур низ он аст, ки дар масъалаи пайвастаю ҳамвора нигоҳ доштани тинҷию амонии сайёра ҳамаи мамлакатҳо бояд аз як гиребон сар бароварда, талошу азм бар он намоянд, ки хуни бегуноҳе рехта нашаваду сарзаминею кишваре ба харобазор табдил наёбад. Рисолати инсонии ҳар як фард ободу шукуфо нигоҳ доштани олам аст, на вайронгарию қатлу куштор. Ҳамон тавре ки Бедили бузургвор фармуда: Сулҳ як мӯ агар ба ҷанг расад, Шишаи оламе ба санг расад. Шодӣ РАҶАБЗОД, «Омӯзгор»
58
31.07.2026
