01.10.2024
Рақамикунонии соҳаи маориф яке аз муҳимтарин равандҳоест, ки барои беҳтар намудани дастрасӣ ба таҳсилот ва баланд бардоштани сифати таълим дар минтқаҳо нақши калидӣ мебозад. Татбиқи технологияҳои рақамӣ, аз қабили платформаҳои таълимии онлайн, барномаҳои интерактивӣ ва китобхонаҳои электронии дастрас, имкон медиҳад, ки хонандагон ва омӯзгорон ба захираҳои таълимӣ ба таври самаранок ва босифат дастрасӣ пайдо кунанд.
1 октябри соли 2024, дар Муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии рақами 1-и ноҳияи Темурмалик, семинар-машварати омӯзишӣ бо масъулони "Системаи иттилооти идоракунии соҳаи маориф" (EMIS) баргузор гардид. Чорабинии мазкур аз ҷониби Маркази ҷумҳуриявии технологияи информатсионӣ ва коммуникатсия зери сарпарастии Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон ташкил карда шуд.
Дар ин семинар роҳбарон ва кормандони муассисаҳои таълимии ноҳия ширкат варзиданд. Мақсади асосии чорабинӣ омӯзонидани истифодаи самараноки системаи EMIS ва баланд бардоштани сифати идоракунии маълумоти таълимӣ дар муассисаҳои таълимӣ буд. Системаи EMIS имкон медиҳад, ки идоракунии маълумот ба таври автоматикӣ ва муназзам сурат гирад, ки ин ба беҳтар шудани самаранокии идоракунӣ ва кам шудани корҳои дастӣ мусоидат мекунад.
Ин семинар оғози марҳилаи нави татбиқи амалии системаи EMIS дар муассисаҳои таълимии ноҳияи Темурмалик маҳсуб мешавад. Дар доираи лоиҳаи пилотӣ, ин система дар тамоми мактабҳои ноҳия ҷорӣ мегардад. Иштирокчиён дар як муҳити кории созанда имкони васеъ кардани дониш ва малакаҳои худ дар соҳаи истифодаи технологияҳои рақамӣ ва идоракунии иттилоотро пайдо намуданд. Чунин чорабиниҳо на танҳо самаранокии фаъолияти маъмурии муассисаҳои таълимиро боло мебаранд, балки ба беҳтар намудани сифати таълим низ мусоидат мекунанд.
Рақамикунонии соҳаи маориф дар ноҳияи Темурмалик на танҳо як иқдоми муҳими стратегӣ барои рушди таҳсилот, балки роҳи мустақим барои таъмин намудани дастрасии ҳама ба захираҳои босифати таълимӣ мебошад. Ин раванд нақши муҳим дар рушди ояндаи таҳсилот бозида, ба таҳкими раванди таълими инноватсионӣ дар минтақа мусоидат мекунад.
Хабарҳои дигар
-
ШИНОСОИИ ВАЗИРИ МАОРИФ ВА ИЛМ АЗ РАВАНДИ БАРГУЗОРИИ ДАВРИ ЧОРУМИ ОЗМУНИ ҶУМҲУРИЯВИИ «ФУРӮҒИ СУБҲИ ДОНОӢ КИТОБ АСТ» 16 ноябри соли 2026 вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон, муовини раиси Комиссияи ҷумҳуриявии озмуни ҷумҳуриявии «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст» Раҳим Саидзода аз раванди баргузории даври чоруми озмуни мазкур шинос гардид. Зимни боздид аз ҷараёни баргузории озмун дар номинатсияи адабиёти кӯдакону наврасон ва осори шифоҳӣ вазир бо шароити фароҳамовардашуда, раванди санҷиши донишу маҳорати иштирокчиён ва фаъолияти ҳайати ҳакамон шинос шуд. Вазир зимни суҳбат бо иштирокчиён таъкид намуд, ки мутолиаи адабиёти кӯдакону наврасон ва омӯзиши осори шифоҳии халқ дар ташаккули ҷаҳонбинӣ, баланд бардоштани маърифати фарҳангӣ ва тарбияи насли наврас дар руҳияи худшиносиву худогоҳии миллӣ нақши муҳим дорад. Ҳамзамон, иброз гардид, ки иштирок дар чунин озмунҳо барои дарёфти истеъдодҳои нав, рушди қобилияти эҷодӣ ва таҳкими завқи китобхонии ҷавонону наврасон заминаи мусоид фароҳам меорад. Вазир дастур дод, ки ҳангоми баҳогузорӣ ба дониш, маҳорати суханварӣ, сатҳи омодагӣ ва дониши адабии иштирокчиён таваҷҷуҳи ҷиддӣ зоҳир намуда, меъёрҳои муқарраргардидаи озмунро риоя ва шаффофияту адолатнокиро таъмин намоянд. Ҳамзамон, вазир бо фаъолияти Комиссияи апеллятсионӣ шинос гардида, таъкид кард, ки муроҷиатҳои иштирокчиён бояд дар доираи талаботи низомномаи озмун, бо риояи принсипҳои беғаразӣ ва адолат мавриди баррасӣ қарор дода шаванд. Зикр гардид, ки баргузории озмуни ҷумҳуриявии «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст» ба рушди фарҳанги китобхонӣ, болоравии сатҳи маърифатнокии ҷомеа ва дарёфти истеъдодҳои нав мусоидат менамояд.
34
16.11.2026 -
РОҲПАЙМОӢ БАХШИДА БА РӮЗИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН Дар доираи таҷлили Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон роҳпаймоии идона баргузор гардид, ки дар он омӯзгорону донишҷӯён ва кормандони Донишкадаи иқтисод ва савдои ДДТТ дар шаҳри Хуҷанд фаъолона иштирок намуданд. Иштироки фаъолонаи ҳайати устодону донишҷӯён ва кормандони донишкада аз эҳтиром ба арзишҳои миллӣ, арҷгузорӣ ба таърихи давлатдорӣ ва саҳмгузорӣ дар чорабиниҳои муҳимми ҷамъиятӣ шаҳодат медиҳад.
5
16.11.2026 -
НАҚШИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР РУШДИ ИҚТИСОДИ МИЛЛӢ ДАР ДАВРОНИ ИСТИҚЛОЛИЯТИ ДАВЛАТӢ (Дар ҳошияи Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон) Рушди иқтисоди миллӣ яке аз нишондиҳандаҳои асосии устувории давлатдорӣ, сатҳи мустақилияти иқтисодӣ, иқтидори истеҳсолӣ ва некӯаҳволии аҳолӣ ба ҳисоб меравад. Таҷрибаи таърихии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар даврони соҳибистиқлолӣ нишон медиҳад, ки ташаккули иқтисоди мустақили миллӣ раванди мураккабу бисёрҷанба буда, аз таъмини суботи сиёсӣ, таҳкими институтҳои давлатӣ, муайян намудани афзалиятҳои стратегӣ, ташаккули заминаи ҳуқуқию иқтисодӣ ва сафарбар намудани захираҳои дохиливу хориҷӣ вобастагии мустақим дорад. Дар ин раванд нақши Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои муаззами миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар муайян намудани самтҳои афзалиятноки сиёсати иқтисодӣ, ташаккули стратегияҳои дарозмуддати рушд, пешбурди ислоҳоти иқтисодӣ ва ҳамоҳангсозии фаъолияти сохторҳои давлатӣ аҳаммияти махсус дорад. Таҳти роҳбарии Президенти мамлакат иқтисоди Тоҷикистон аз марҳалаи буҳрони шадиди солҳои аввали истиқлолият ва барқарорсозии иқтидорҳои истеҳсолӣ ба марҳалаи рушди устувор, саноатикунонӣ, навсозии инфрасохтор ва густариши робитаҳои иқтисодии байналмилалӣ ворид гардид. Яке аз масъалаҳои аввалиндараҷаи давраи аввали истиқлолият барқарор намудани фаъолияти иқтисодӣ, таъмини сулҳу субот, эҳёи корхонаҳо, барқарорсозии низоми молиявӣ ва фароҳам овардани шароити зарурӣ барои фаъолияти муътадили субъектҳои хоҷагидорӣ буд, ки бо ташаббуси бевоситаи Пешвои миллат амалӣ гардиданд. Бе ҳалли ин масъалаҳо татбиқи ягон барномаи дарозмуддати иқтисодӣ имконнопазир буд. Дар ин марҳала сиёсати роҳбарияти давлат ба барқарор намудани пояҳои иқтисоди миллӣ, таҳкими идоракунии давлатӣ ва ташкили шароити мусоид барои рушди соҳибкорӣ равона гардид. Дар марҳалаҳои минбаъда сиёсати иқтисодӣ тадриҷан хусусияти барномавӣ ва стратегӣ касб намуд. Қабули Стратегияи миллии рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030 ва барномаҳои миёнамуҳлати рушди кишвар бо ташаббуси Пешвои миллат имкон доданд, ки афзалиятҳои иқтисодӣ дар робита бо имкониятҳои воқеии кишвар, захираҳои табиӣ, иқтидори инсонӣ ва талаботи бозори дохиливу хориҷӣ муайян карда шаванд. Барномаи миёнамуҳлати рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026-2030 низ ҳамчун марҳалаи ниҳоии татбиқи Стратегияи миллии рушд барои расидан ба ҳадафҳои муайяншуда заминаи барномавӣ фароҳам меорад. Бо ҳидоятҳои Пешвои миллат, дар сиёсати иқтисодии давлат чор ҳадафи стратегии миллӣ ҷойгоҳи марказӣ дода шуд: таъмини истиқлолияти энергетикӣ, раҳоӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ, ҳифзи амнияти озуқаворӣ ва саноатикунонии босуръати кишвар. Ин ҳадафҳо аз ҳам ҷудо нестанд. Энергетика барои фаъолияти саноат, нақлиёт барои пайвастшавии бозорҳо, кишоварзӣ барои таъмини амнияти озуқаворӣ ва саноат барои коркарди ашёи хом, таъсиси ҷойҳои корӣ ва афзоиши содирот замина фароҳам меоранд. Нишондиҳандаи муҳимтарини арзёбии рушди иқтисоди миллӣ маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ мебошад. Тибқи маълумоти расмӣ, ҳаҷми ММД-и Тоҷикистон дар соли 2025 ба 176,9 миллиард сомонӣ расида, суръати рушди воқеии он 8,4 фоизро ташкил дод. Дар муқоиса бо соли 2015 ҳаҷми ММД 3,4 баробар афзоиш ёфта, суръати миёнаи рушди иқтисодӣ дар давоми даҳ соли охир 7,6 фоизро ташкил кардааст. ММД ба ҳар сари аҳолӣ низ аз 6 ҳазор сомонии соли 2015 ба 16,4 ҳазор сомонӣ дар соли 2025 расидааст. Ин нишондиҳандаҳо аз васеъ гардидани ҳаҷми иқтисоди миллӣ ва афзоиши иқтидори истеҳсоливу молиявии кишвар шаҳодат медиҳанд. Дар нуҳ моҳи соли 2026 суръати рушди воқеии иқтисоди миллӣ 8,3 фоизро ташкил намуд. Ин натиҷа идома ёфтани тамоюли рушди иқтисодиро дар шароити тағйирёбии вазъи иқтисоди ҷаҳонӣ инъикос мекунад. Нақши Президенти мамлакат дар ин раванд пеш аз ҳама дар муайян намудани самтҳои стратегии сиёсати иқтисодӣ, гузоштани вазифаҳои мушаххас дар назди Ҳукумат ва мақомоти давлатӣ, дастгирии лоиҳаҳои афзалиятнок ва фароҳам овардани шароити сиёсиву институтсионалӣ барои татбиқи ислоҳот зоҳир мегардад. Дар натиҷаи назорату арзёбии мунтазами Пешвои муаззами миллат, Ҳукумат, вазорату идораҳо, мақомоти маҳаллӣ, соҳибкорон, сармоягузорон, мутахассисон ва аҳолӣ ба чунин натиҷаҳо омаданд. Тавре аз дастуру супоришҳои Пешвои муаззами миллат бармеоянд, барои нигоҳ доштани суръати рушди иқтисодӣ дар оянда муҳим аст, ки афзоиши ММД на танҳо аз ҳисоби зиёд шудани ҳаҷми истеҳсолот, балки аз ҳисоби баланд гардидани маҳсулнокии меҳнат, рушди технология, афзоиши содироти маҳсулоти коркардшуда ва беҳтар гардидани сифати ҷойҳои корӣ таъмин карда шавад. Саноатикунонии босуръат, ки ҳамчун ҳадафи чоруми стратегии миллӣ аз ҷониби Пешвои муаззами миллат муайян шудааст, ба яке аз самтҳои калидии сиёсати иқтисодии давлат табдил ёфт. Мақсади он танҳо зиёд намудани шумораи корхонаҳо нест, балки тағйир додани сохтори иқтисоди миллӣ, рушди истеҳсолоти ватанӣ, коркарди ашёи хом, таъсиси ҷойҳои кории устувор ва зиёд намудани ҳиссаи маҳсулоти рақобатпазир дар бозори дохиливу хориҷӣ мебошад. Тибқи маълумоти расмӣ, шумораи корхонаҳои саноатӣ аз 358 адад дар соли 1991 ба зиёда аз 4 ҳазор адад дар соли 2025 расидааст. Номгӯйи маҳсулоти саноатӣ низ аз 85 намуд ба зиёда аз 1400 намуд афзоиш ёфтааст. Дар давраи солҳои 2019–2025 бо кушишҳои шабонарӯзии Пешвои миллат дар кишвар зиёда аз 2600 корхонаи нави саноатӣ бо таъсиси беш аз 87 ҳазор ҷойи корӣ ба истифода дода шудааст. Танҳо дар соли 2025 фаъолияти 400 корхонаи нави истеҳсолӣ оғоз гардид. Ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ дар соли 2025 ба 66 миллиарду 726,1 миллион сомонӣ расида, рушди воқеии он 22,1 фоизро ташкил дод. Ин натиҷаҳо нишон медиҳанд, ки саноатикунонӣ тадриҷан ба омили муҳими тағйирёбии сохтори иқтисоди миллӣ табдил меёбад. Бо вуҷуди ин, тибқи таъкидҳои Пешвои муаззами миллат, масъалаи асосии марҳалаи минбаъда баланд бардоштани сатҳи коркарди ашёи хоми ватанӣ, рушди саноати мошинсозӣ, металлургия, саноати сабук, хӯрокворӣ, дорусозӣ ва истеҳсоли маҳсулоти дорои арзиши баланди иловашуда мебошад. Нақши бағоят бузурги Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар пешбурди ин самт бо муайян намудани саноатикунонии босуръат ҳамчун ҳадафи стратегӣ, ҷалби таваҷҷуҳи сармоягузорони дохиливу хориҷӣ ба лоиҳаҳои истеҳсолӣ ва дастгирии таъсиси иқтидорҳои нави саноатӣ ва чандин маротиба эълон кардани моратория алоқаманд мебошад. Самаранокии ниҳоии ин сиёсат, тибқи ҳидоятҳои роҳбари олии кишвар бояд бо нишондиҳандаҳои маҳсулнокӣ, ҳаҷми содирот, сатҳи коркарди ашёи хом ва рақобатпазирии маҳсулоти ватанӣ арзёбӣ гардад. Пешвои муаззами миллат, энергетикаро ҳамчун яке аз омилҳои асосии рушди саноат, кишоварзӣ, нақлиёт ва хизматрасонӣ ба ҳисобида, таъмини истиқлолияти энергетикӣ дар сиёсати иқтисодии давлат мавқеи стратегӣ дорад. Дар даврони соҳибистиқлолӣ бо заҳматҳои бесобиқаи Пешвои муаззами миллат сохтмон ва таҷдиди неругоҳҳои барқи обӣ, аз ҷумла «Сангтӯда-1», «Сангтӯда-2», идомаи сохтмони НБО «Роғун» ва навсозии инфрасохтори энергетикӣ ба рушди иқтидори истеҳсоли неруи барқ омада расидем. Тибқи маълумоти оморӣ, дар давраи истиқлолият беш аз 2300 мегаватт иқтидори нави энергетикӣ ба истифода дода шуда, иқтидори умумии энергетикии кишвар тақрибан ба 6700 мегаватт расонида шудааст. Соли 2025 дар соҳаи энергетика 13 лоиҳаи давлатии сармоягузорӣ ба маблағи умумии 14,9 миллиард сомонӣ амалӣ гардид. Ҳаҷми истеҳсоли неруи барқ дар ҳамин сол ба 24 миллиард киловатт-соат расида, нисбат ба соли 2024 ҳафт фоиз афзоиш ёфт. Таваҷҷуҳи пайвастаи Президенти мамлакат ба рушди гидроэнергетика ва татбиқи лоиҳаҳои бузурги энергетикӣ бо зарурати таъмини талаботи дохилӣ, рушди иқтидори саноатӣ ва истифодаи имкониятҳои содиротии кишвар алоқаманд буда, тибқи таъкидҳояшон дар марҳалаи минбаъда масъалаҳои кам намудани талафоти неруи барқ, истифодаи технологияҳои каммасраф, рушди манбаъҳои барқароршавандаи энергия ва таъмини дастрасии устувори корхонаҳои истеҳсолӣ ба неруи барқ бояд дар маркази сиёсати энергетикӣ қарор дошта бошанд. Дар ин марҳила сиёсати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар самти кишоварзӣ ба истифодаи самараноки замин, таъмини амнияти озуқаворӣ, рушди инфрасохтори обёрӣ, дастгирии истеҳсолкунандагони ватанӣ ва тақвияти робитаи кишоварзӣ бо саноат равона гардида буд. Кишоварзӣ дар сохтори иқтисоди Тоҷикистон на танҳо соҳаи истеҳсолӣ, балки омили муҳими таъмини шуғли аҳолии деҳот, амнияти озуқаворӣ ва рушди минтақаҳо буда, дар давраи истиқлолият бо дастгирии бевоситаи Пешвои миллат дар соҳа ислоҳоти замин, рушди хоҷагиҳои деҳқонӣ, васеъ намудани боғу токзор, беҳтар кардани таъминоти обёрӣ ва диверсификатсияи истеҳсолот амалӣ гардиданд. Дар натиҷаи ин раванд имкониятҳои истеҳсолии соҳа тадриҷан васеъ шуданд. Соли 2025 ҳаҷми умумии маҳсулоти кишоварзӣ ба 84 миллиарду 653,8 миллион сомонӣ расида, нисбат ба соли қаблӣ 9,5 фоиз афзоиш ёфт. Дар ин сол зиёда аз 1,74 миллион тонна ғалладона, 382,9 ҳазор тонна пахта, 1,33 миллион тонна картошка, 3,38 миллион тонна сабзавот ва 954,4 ҳазор тонна мева истеҳсол гардид. Тибқи таъкидҳои Сарвари давлат, бо вуҷуди афзоиши истеҳсолот, масъалаи муҳимми иқтисодӣ дар ин соҳа баланд бардоштани ҳосилнокии замин, истифодаи технологияҳои муосири аграрӣ, кам кардани талафоти маҳсулот, рушди корхонаҳои коркард, сардхонаҳо, бастабандӣ ва логистика мебошад. Танҳо дар ин сурат афзоиши истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ метавонад ба зиёд шудани даромади истеҳсолкунандагон, рушди содирот ва афзоиши арзиши иловашуда дар дохили кишвар мусоидат намояд. Яке аз шартҳои асосии рушди иқтисоди миллӣ ташаккули фазои мусоиди сармоягузорӣ ва фароҳам овардани шароити ҳуқуқию иқтисодӣ барои фаъолияти соҳибкорӣ мебошад. Дар давраи соҳибистиқлолӣ бо дастурҳои Пешвои муаззами миллат низоми қонунгузории иқтисодӣ, низоми андозу гумрук, институтҳои молиявӣ ва механизмҳои ҷалби сармоя тадриҷан такмил дода шуданд. Тибқи маълумоти оморӣ, дар давраи истиқлолият ба иқтисоди кишвар дар маҷмӯъ 760 миллиард сомонӣ сармоя, аз ҷумла 337 миллиард сомонӣ сармояи хориҷӣ ҷалб гардидааст. Ин маблағҳо ба рушди энергетика, нақлиёт, саноат, маориф, тандурустӣ ва дигар соҳаҳои афзалиятнок равона шудаанд. Танҳо дар соли 2025 ҳаҷми маблағгузорӣ ба сармояи асосӣ 28,7 миллиард сомониро ташкил дода, нисбат ба соли 2024 23 фоиз афзоиш ёфт. Ҳаҷми сармоягузории хориҷии воридшуда низ 59,5 миллиард сомонӣ арзёбӣ гардидааст. Нақши бесобиқаи роҳбарияти давлат дар ин самт бо муайян намудани афзалиятҳои сармоягузорӣ, муаррифии имкониятҳои иқтисодии кишвар, густариши ҳамкориҳои байналмилалӣ ва дастгирии ташаббусҳои соҳибкорӣ алоқаманд буда, таъкид менамоянд, ки дар баробари ин, барои баланд бардоштани самаранокии сармоягузорӣ зарур аст, ки на танҳо ҳаҷми маблағҳои ҷалбшуда, балки натиҷаҳои онҳо низ арзёбӣ шаванд. Аз ҷумла, таъсиси ҷойҳои нави корӣ, афзоиши содирот, ворид намудани технологияҳои муосир, рушди истеҳсолоти маҳаллӣ ва таъсири лоиҳаҳо ба иқтисоди минтақаҳо бояд меъёрҳои асосии арзёбии самаранокӣ бошанд. Низоми молиявии устувор яке аз заминаҳои асосии татбиқи сиёсати иқтисодии давлат мебошад. Дар солҳои соҳибистиқлолӣ низоми буҷетӣ, андозбандӣ, фаъолияти бонкӣ, хизматрасониҳои молиявӣ ва ҳисоббаробаркуниҳои ғайринақдӣ марҳалаҳои гуногуни ислоҳотро бо супоришҳои бевоситаи Пешвои муаззами миллат паси сар намуданд. Дар соли 2025 ба қисми даромади буҷети давлатӣ 60,3 миллиард сомонӣ маблағ ворид гардид, ки нисбат ба нақша ҳафт миллиард сомонӣ зиёд мебошад. Афзоиши даромадҳои буҷетӣ имконият медиҳад, ки маблағгузории соҳаҳои иҷтимоӣ, инфрасохтор, маориф, тандурустӣ ва барномаҳои рушди иқтисодӣ васеъ карда шавад. Дар ин раванд нақши Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар муайян намудани сиёсати буҷетию андоз, тақвияти интизоми молиявӣ, дастгирии ислоҳоти низоми идоракунии молияи давлатӣ ва гузоштани вазифаҳои мушаххас барои афзоиши даромадҳои буҷетӣ хело муассир буда, таъкид менамоянд, ки дар оянда масъалаи асосӣ бояд баланд бардоштани самаранокии хароҷоти давлатӣ, шаффофияти буҷетӣ, беҳтар намудани маъмурикунонии андоз ва равона кардани маблағҳои буҷетӣ ба лоиҳаҳое бошад, ки натиҷаи воқеии иқтисодӣ ва иҷтимоӣ медиҳанд. Бо назардошти мавқеи ҷуғрофии Тоҷикистон, рушди роҳҳои автомобилгард, нақбҳо, пулҳо, роҳи оҳан ва инфрасохтори логистикӣ яке аз самтҳои муҳими сиёсати иқтисодии роҳбарияти давлат ба ҳисоб меравад. Дар даврони истиқлолият сохтмон ва таҷдиди роҳҳои байналмилалӣ ва ҷумҳуриявӣ, бунёди пулҳо ва нақбҳо имконият фароҳам оварданд, ки робитаи минтақаҳои кишвар беҳтар гардида, шароити ҳамлу нақли дохиливу байналмилалӣ васеъ шавад. Тибқи маълумоти оморӣ, дар ин давра зиёда аз 3200 километр роҳҳои байналмилалӣ ва ҷумҳуриявӣ, 254 пул, 43 километр нақб ва 220 километр роҳи оҳан сохта шудаанд. Соли 2025 дар соҳаи нақлиёт 14 лоиҳаи сармоягузорӣ ба маблағи умумии 11,7 миллиард сомонӣ амалӣ гардид. Дар ҳамин сол тавассути ҳамаи намудҳои нақлиёт 155 миллион тонна бор ва 1,1 миллиард мусофир интиқол дода шуд. Ташаббусҳои беназири Президенти мамлакат дар самти раҳоӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ ва рушди долонҳои нақлиётӣ ба густариши робитаҳои иқтисодӣ, осон гардидани дастрасии истеҳсолкунандагон ба бозорҳо ва баланд бардоштани имкониятҳои транзитии кишвар мусоидат намуда, вазифаҳои минбаъдаро табдил додани инфрасохтори мавҷуда ба низоми муосири логистикӣ, рақамикунонии хизматрасониҳои нақлиётӣ, рушди терминалҳои боркашонӣ ва баланд бардоштани рақобатпазирии долонҳои транзитӣ арзёбӣ менамоянд. Сайёҳиро Сарвари давлат яке аз самтҳои дорои имкониятҳои назарраси диверсификатсияи иқтисоди миллӣ ҳисобида, истифодаи захираҳои табиӣ, кӯҳҳо, пиряхҳо, мавзеъҳои таърихию фарҳангӣ ва ҳунарҳои мардумиро барои рушди сайёҳии экологӣ, кӯҳӣ, фарҳангӣ ва табобатӣ имтиёзҳои зиёде муқаррар карда шуд. Соли 2025 ба Тоҷикистон 2 миллиону 104,7 ҳазор нафар шаҳрвандони хориҷӣ ташриф оварданд, ки нисбат ба соли 2024 31,3 фоиз зиёд мебошад. Аз ин шумора беш аз 1 миллиону 784,4 ҳазор нафар тибқи методологияи байналмилалӣ ҳамчун сайёҳ арзёбӣ шудаанд. Таваҷҷуҳи роҳбарияти давлат ба рушди сайёҳӣ бо мақсади истифодаи имкониятҳои табиию фарҳангии кишвар, зиёд намудани хизматрасониҳо, ташкили ҷойҳои корӣ ва ҷалби сармоягузорӣ ба инфрасохтори сайёҳӣ хело зиёд буда, дастур доданд, ки барои баланд бардоштани саҳми воқеии сайёҳӣ дар ММД зарур аст, ки сифати хизматрасонӣ, инфрасохтори меҳмонхонаҳо, нақлиёти сайёҳӣ, марказҳои иттилоотӣ, омодагии кадрҳо ва низоми муаррифии маҳсулоти сайёҳии миллӣ такмил дода шаванд. Ҳадафи ниҳоии рушди иқтисодӣ беҳтар гардидани сатҳи зиндагии аҳолӣ мебошад. Аз ин рӯ, сиёсати иқтисодии роҳбарияти кишвр на танҳо ба афзоиши нишондиҳандаҳои макроиқтисодӣ, балки ба баланд бардоштани даромади воқеии аҳолӣ, ташкили ҷойҳои кории пурмаҳсул ва коҳиш додани сатҳи камбизоатӣ равона шудааст. Натиҷаи ин кушишҳо буд, ки тибқи маълумоти расмӣ, сатҳи камбизоатӣ дар Тоҷикистон дар соли 2025 то 19 фоиз коҳиш ёфта, даромади пулии аҳолӣ аз 26 миллиард сомонии соли 2015 ба 165 миллиард сомонӣ дар соли 2025 расидааст. Танҳо дар соли 2025 аз ҳисоби ҳамаи сарчашмаҳо 280 ҳазор ҷойи нави корӣ таъсис дода шудааст. Ин нишондиҳандаҳо аз аҳаммияти ғамхориҳои роҳбарияти кишвар дар сиёсати шуғл, рушди соҳибкорӣ, афзоиши истеҳсолот ва густариши хизматрасонӣ шаҳодат дода, таъкид мекунанд, ки масъалаи асосии марҳалаи нав на танҳо шумораи ҷойҳои корӣ, балки сифати онҳо, музди меҳнати рақобатпазир, ҳосилнокии меҳнат ва таъмини шуғли устувор мебошад. Дар ин замина маориф, илм, тайёр намудани мутахассисони соҳибкасб ва рушди технология аҳаммияти мустақими иқтисодӣ доранд. Афзоиши хароҷоти маориф аз 5,2 фоизи ММД дар соли 2020 то 6,6 фоиз дар соли 2025 нишон медиҳад, ки маблағгузории сармояи инсонӣ дар сиёсати давлатӣ мавқеи муҳим дорад. Ин рақамҳо нишон медиҳанд, ки маориф дар сиёсати молиявии давлат мавқеи стратегӣ дорад. Маблағгузорӣ ба маориф дар асл сармоягузорӣ ба сармояи инсонӣ ва заминаи рушди дарозмуддати иқтисоди миллӣ мебошад. Дар давраи соҳибистиқлолӣ бо ташаббуси бевоситаи Пешвои муаззами миллат аз ҳисоби буҷети давлатӣ ба соҳаи маориф беш аз 70 миллиард сомонӣ, аз ҳисоби лоиҳаҳои сармоягузории давлатӣ бошад 10 миллиард сомонӣ маблағгузорӣ шуда, таъкид менамоянд, ки сифати маориф бевосита ба сатҳи касбӣ, мақоми иҷтимоӣ ва ҳавасмандии омӯзгорон вобаста мебошад ва аз ин рӯ, дастгирии омӯзгор ҳамчун яке аз самтҳои асосии сиёсати давлатӣ дар соҳа арзёбӣ мешавад. Дар ин давра шумораи хонандагони муассисаҳои таҳсилоти умумии рӯзона аз 1 миллиону 325,4 ҳазор нафар ба 2 миллиону 462,1 ҳазор нафар расидааст. Яъне, дар давраи истиқлол шумораи хонандагон беш аз 1 миллион нафар зиёд шудааст. Танҳо дар муқоиса бо соли таҳсили 2020–2021 шумораи хонандагон аз 2 миллиону 108,9 ҳазор нафар ба 2 миллиону 462,1 ҳазор нафар, ё 353,2 ҳазор нафар зиёд гардидааст. Шумораи духтарони муассисаҳои таҳсилоти умумии рӯзона низ аз 641,8 ҳазор нафар дар соли 1991–1992 ба 1 миллиону 195,1 ҳазор нафар дар соли 2025–2026 расидааст. Ин нишондиҳанда хизматҳои шоёни Пешвои миллатро ҷиҳати афзоиши дастрасии духтаронро ба таҳсил ва аҳамияти сиёсати давлатӣ дар самти таъмини имкониятҳои баробар барои таҳсилро нишон медиҳад. Агар соли 1991–1992 дар Тоҷикистон 13 муассисаи таҳсилоти олии касбӣ бо 69,3 ҳазор донишҷӯ фаъолият дошта бошад, дар соли таҳсили 2025–2026 бо ташаббусҳои бевоситаи Пешвои миллат шумораи муассисаҳо ба 51 адад ва шумораи донишҷӯён ба 226,2 ҳазор нафар расидааст. Яъне шумораи муассисаҳои таҳсилоти олӣ нисбат ба оғози истиқлол 38 адад, ё тақрибан 3,9 баробар, зиёд гардида, шумораи донишҷӯён беш аз 156,1 ҳазор нафар, ё тақрибан 3,3 баробар, афзоиш ёфтааст, ки аз шумораи умумии донишҷӯён 94,3 ҳазор нафар духтарон мебошанд. Тибқи таъкидҳои роҳбари давлат, рушди иқтисоди донишбунёд талаб мекунад, ки робитаи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ бо истеҳсолот, таҳқиқоти илмӣ бо талаботи бозори меҳнат ва омодасозии мутахассисон бо самтҳои афзалиятноки саноат ва иқтисоди рақамӣ боз ҳам тақвият дода шавад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ рушди иқтисоди миллӣ аз сатҳи ҳамгироӣ бо бозорҳои минтақавию байналмилалӣ, ҷалби сармояи хориҷӣ, дастрасӣ ба технология ва тавсеаи робитаҳои тиҷоратӣ вобастагии зиёд дорад. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар доираи сафарҳои давлатӣ, мулоқотҳои сатҳи баланд ва иштирок дар ҳамоишҳои байналмилалӣ масъалаҳои рушди ҳамкориҳои иқтисодӣ, ҷалби сармоя, татбиқи лоиҳаҳои муштарак ва истифодаи имкониятҳои транзитии кишварро пайваста матраҳ менамоянд. Ин самт барои иқтисоди Тоҷикистон аҳаммияти махсус дорад, зеро васеъ намудани бозорҳои содиротӣ, ҷалби технологияҳои муосир ва ворид шудан ба занҷираҳои минтақавию ҷаҳонии арзиши иловашуда метавонад имкониятҳои нави истеҳсолӣ фароҳам оварад. Сарвари давлат таъкид менамояд, ки дар марҳалаи минбаъда зарур аст, ки сиёсати ҳамкориҳои иқтисодии байналмилалӣ ба зиёд намудани содироти маҳсулоти коркардшуда, беҳтар намудани тавозуни тиҷоратӣ, рушди истеҳсолоти муштарак ва афзоиши саҳми сармоягузориҳои технологиябунёд равона гардад. Бо дарназардошти натиҷаҳои бадастомада ва талаботи иқтисоди муосир, тибқи дастурҳои Пешвои муаззами миллат, барои марҳалаи минбаъдаи рушд ҳалли масъалаҳои зерин аҳаммияти аввалиндараҷа дорад: 1. Баланд бардоштани сифати рушди иқтисодӣ: табдил додани афзоиши миқдории ММД ба афзоиши маҳсулнокии меҳнат, даромади воқеии аҳолӣ ва рақобатпазирии иқтисоди миллӣ. 2. Тақвияти саноатикунонии босуръат: рушди коркарди амиқи ашёи хом, истеҳсоли маҳсулоти дорои арзиши баланди иловашуда ва зиёд намудани содироти маҳсулоти саноатӣ. 3. Таъмини истиқлолияти энергетикӣ: ба истифода додани иқтидорҳои нави истеҳсоли неруи барқ, кам намудани талафоти энергетикӣ ва густариши технологияҳои каммасраф. 4. Баланд бардоштани самаранокии кишоварзӣ: рушди обёрии муосир, тухмипарварӣ, коркарди маҳсулот, сардхонаҳо ва инфрасохтори логистикӣ. 5. Рушди бахши хусусӣ ва соҳибкорӣ: содда намудани расмиёти маъмурӣ, беҳтар намудани муҳити рақобат ва дастрасии соҳибкорон ба маблағгузорӣ. 6. Тақвияти иқтидори содиротӣ: диверсификатсияи бозорҳо, баланд бардоштани сифати маҳсулот ва мутобиқ намудани истеҳсолоти ватанӣ ба стандартҳои байналмилалӣ. 7. Рақамикунонии иқтисодиёт: ҷорӣ намудани технологияҳои рақамӣ ва зеҳни сунъӣ дар истеҳсолот, молия, савдо, нақлиёт ва идоракунии давлатӣ. 8. Рушди иқтисоди сабз: истифодаи самараноки захираҳои табиӣ, рушди манбаъҳои барқароршавандаи энергия ва мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим. 9. Тақвияти сармояи инсонӣ: пайвастани маорифу илм ба талаботи иқтисодиёт, рушди таҳсилоти касбӣ ва омодасозии кадрҳои дорои салоҳияти рақамӣ ва технологӣ. 10. Баланд бардоштани самаранокии идоракунии давлатӣ: такмили банақшагирии стратегӣ, шаффофияти буҷетӣ ва арзёбии натиҷавии барномаҳои давлатӣ. Барномаи миёнамуҳлати рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026-2030 дар ин самт аҳаммияти махсус дорад. Дар доираи он ҳадаф гузошта шудааст, ки ҳаҷми ММД дар панҷ соли оянда ду баробар зиёд ва сатҳи камбизоатӣ то 10 фоиз коҳиш дода шавад. Барои расидан ба чунин нишондиҳандаҳо на танҳо афзоиши маблағгузорӣ, балки баланд бардоштани самаранокии истифодаи захираҳо, рушди бахши хусусӣ ва тақвияти институтҳои иқтисодӣ зарур мебошад. Хулоса, таҳлили раванди рушди иқтисоди Ҷумҳурии Тоҷикистон дар даврони истиқлолият нишон медиҳад, ки нақши Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пеш аз ҳама дар муайян намудани самтҳои стратегии сиёсати иқтисодӣ, ташаккули заминаҳои ҳуқуқию институтсионалӣ, пешбурди ислоҳот, дастгирии лоиҳаҳои бузурги инфрасохторӣ ва фароҳам овардани шароити сиёсӣ барои рушди иқтисоди миллӣ зоҳир гардида, барои ноилгардӣ ба нишондиҳандаҳои зерини иқтисодӣ мусоидат намуданд: ҳаҷми ММД дар соли 2025 ба 176,9 миллиард сомонӣ расида, рушди воқеӣ 8,4 фоизро ташкил дод; истеҳсоли саноатӣ аз 66,7 миллиард сомонӣ гузашт; ҳаҷми маҳсулоти кишоварзӣ ба 84,7 миллиард сомонӣ баробар гардид; даромади буҷети давлатӣ ба 60,3 миллиард сомонӣ расид; дар давраи истиқлолият ба иқтисоди кишвар 760 миллиард сомонӣ сармоя ҷалб гардид ва шумораи корхонаҳои саноатӣ ба зиёда аз 4 ҳазор адад расид. Ин рақамҳо на танҳо афзоиши ҳаҷми иқтисоди миллиро нишон медиҳанд, балки тағйироти назаррасро дар сохтори истеҳсолот, инфрасохтор, низоми молиявӣ ва имкониятҳои сармоягузории кишвар инъикос менамоянд. Тибқи таъкидҳои Пешвои миллат, дар баробари ин, рушди устувор танҳо бо нишондиҳандаҳои баланди афзоиши ММД маҳдуд нашуда, он тақозо менамояд, ки натиҷаҳои иқтисодӣ ба афзоиши даромади воқеии аҳолӣ, таъсиси ҷойҳои кории сермаҳсул, баланд гардидани рақобатпазирии истеҳсолоти ватанӣ, коҳиши вобастагӣ аз омилҳои беруна ва беҳтар шудани сифати зиндагии шаҳрвандон табдил ёбанд. Аз ин рӯ, вазифаи асосии марҳалаи нави рушди иқтисоди Тоҷикистонро Сарвари давлат таҳкими заминаҳои бадастомада, гузариш ба иқтисодиёти саноатӣ, рақамӣ, сабз ва ба дониш асосёфта, инчунин истифодаи самараноки имкониятҳои дохиливу байналмилалӣ мебошад. Татбиқи пайгиронаи стратегияҳои миллӣ, ҳамоҳангии фаъолияти мақомоти давлатӣ, иштироки фаъоли бахши хусусӣ ва истифодаи неруи зеҳниву касбии ҷомеа метавонанд барои расидан ба ин ҳадафҳо заминаи устувор фароҳам оваранд. Итминони комил дорем, ки таҳти Сарварии хирадмандона ва ободкоронаву ҳидоятҳои Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ - Пешвои муаззами миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, кишвари мо дар ояндаи наздик тамоми ҳадафҳои стартегии кишварро ба даст оварда, дар қатори давлатҳои рушдкунанда ҷойгоҳи сазоворро ноил мегардем. Аз фурсати муносиб истифода карда, фарорасии Рузи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистонро ба ҳама тоҷикону тоҷикистониён самимона муборакбод мегуем. Илҳомуддин Иброҳимзода, муовини вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон
17
16.11.2026