03.07.2026
АЗ ТАҶРИБАИ ВАҲДАТИ МИЛЛӢ ТО ТАҲКИМИ СУЛҲИ ҶАҲОНӢ БАРОИ НАСЛҲОИ ОЯНДА
Дар ҷаҳони муосир, ки инсоният бо таҳдидҳои фаромилӣ, низоъҳои мусаллаҳона, терроризм, ифротгароӣ, тағйирёбии иқлим, нобаробарии иҷтимоӣ ва буҳронҳои гуманитарӣ рӯ ба рӯ гардидааст, сулҳ ба арзиши олӣ ва шарти асосии рушди устувори давлатҳо табдил ёфтааст. Дар чунин шароит нақши давлатҳое, ки таҷрибаи воқеии барқарор намудани сулҳро доранд ва онро ба рӯзномаи байналмилалӣ пешниҳод менамоянд, аҳаммияти хосса касб мекунад.
Ҷумҳурии Тоҷикистон имрӯз маҳз ба ҳамин гуна давлатҳо шомил мебошад. Бо шарофати сиёсати хирадмандона ва сулҳпарваронаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, Тоҷикистон аз кишвари аз ҷанги шаҳрвандӣ осебдида ба яке аз ташаббускорони фаъоли масъалаҳои сулҳ, амният ва рушди устувор дар сатҳи байналмилалӣ мубаддал гардидааст.
Дар солҳои аввали истиқлолият Тоҷикистон яке аз давраҳои душвортарини таърихи худро аз сар гузаронд. Ҷанги шаҳрвандӣ боиси талафоти бузурги ҷонӣ, муҳоҷирати аҳолӣ, таназзули иқтисодиёт ва заиф гардидани пояҳои давлатдорӣ шуд. Дар чунин вазъи ҳассос роҳбарияти давлат тамоми неруи худро барои хотима бахшидани низоъ ва барқарор намудани сулҳу ваҳдати миллӣ равона намуд.
Бо талошҳои пайгиронаи Пешвои миллат музокироти сулҳ оғоз гардида, 27 июни соли 1997 Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ ба имзо расид. Ин санади таърихӣ оғози марҳилаи нави рушди давлатдорӣ гардида, ба эҳёи иқтисодиёт, таҳкими ваҳдати миллӣ ва рушди устувори Тоҷикистон заминаи мусоид фароҳам овард.
Таҷрибаи сулҳи тоҷикон имрӯз аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ ҳамчун яке аз намунаҳои муваффақи ҳалли мусолиматомези низоъҳои дохилӣ эътироф шудааст. Ин таҷриба собит намуд, ки ҳатто мураккабтарин ихтилофҳоро метавон тавассути муколама, гузашт, эҳтироми манфиатҳои миллӣ ва иродаи қавии сиёсӣ ҳал намуд.
Маҳз ҳамин таҷрибаи нодири сулҳофаринӣ имрӯз ба сармояи сиёсӣ ва дипломатии Тоҷикистон табдил ёфтааст. Агар солҳои пеш Тоҷикистон бештар бо ташаббусҳои байналмилалии худ дар масъалаҳои об, иқлим ва рушди устувор шинохта мешуд, имрӯз кишвари мо ҳамчун ташаббускори рӯзномаи ҷаҳонии сулҳ низ мавқеи устувор пайдо кардааст.
Дастоварди муҳимтарини дипломатияи муосири Тоҷикистон қабули Қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид таҳти унвони «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда (2027–2036)» мебошад, ки 25 июни соли 2026 бо ташаббуси Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид. Қабули ин қатънома далели равшани эътирофи саҳми Тоҷикистон дар таҳкими сулҳи ҷаҳонӣ ва пешбурди дипломатияи сулҳ мебошад.
Ин ташаббус идомаи мантиқии сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон аст, ки бар асоси принсипҳои сулҳпарварӣ, ҳамзистии осоишта, эҳтироми ҳуқуқи байналмилалӣ ва ҳамкории созанда бо давлатҳо ва созмонҳои байналмилалӣ амалӣ мегардад. Ҳадафи асосии даҳсола муттаҳид сохтани талошҳои ҷомеаи ҷаҳонӣ ҷиҳати таҳкими фарҳанги сулҳ, пешгирии низоъҳо, густариши муколамаи байни тамаддунҳо ва таъмини зиндагии шоиста барои наслҳои имрӯзаву оянда мебошад.
Моҳияти ин ташаббус дар он ифода меёбад, ки сулҳ набояд танҳо ҳамчун набудани ҷанг арзёбӣ шавад. Сулҳ, пеш аз ҳама фарҳанги ҳамдигарфаҳмӣ, таҳаммулпазирӣ, эҳтироми ҳуқуқи инсон, адолати иҷтимоӣ ва масъулияти муштараки давлатҳо ва ҷомеа мебошад. Аз ҳамин ҷиҳат, қатъномаи мазкур давлатҳоро ба таҳкими фарҳанги сулҳ, рушди таҳаммулпазирӣ, пешгирии низоъҳо тавассути муколама ва ҷалби фаъоли ҷавонон ба равандҳои сулҳофаринӣ ҳидоят менамояд.
Ҳамзамон, ташаббуси Тоҷикистон аҳаммияти муҳими стратегӣ дорад, зеро таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳониро ба масъулияти байнинаслӣ ҷалб менамояд. Қарорҳое, ки имрӯз қабул мешаванд, ба зиндагии на танҳо насли имрӯза, балки наслҳои оянда низ таъсири мустақим мерасонанд. Аз ин рӯ, таъмини сулҳ, рушди устувор, ҳифзи муҳити зист, пешгирии низоъҳо ва тарбияи ҷавонон ҳамчун вазифаҳои ба ҳам алоқаманди ҷомеаи ҷаҳонӣ арзёбӣ мегарданд.
Нақши Тоҷикистон танҳо бо пешниҳоди ташаббусҳои байналмилалӣ маҳдуд намешавад. Кишвар имрӯз дар таҳкими суботи минтақавӣ низ саҳми назаррас дорад. Вохӯрии таърихии сарони давлатҳои Тоҷикистон, Қирғизистон ва Ӯзбекистон дар шаҳри Хуҷанд ва имзои Эъломияи Хуҷанд оид ба дӯстии абадӣ намунаи равшани истифодаи фарҳанги муколама барои ҳалли масъалаҳои мураккаби минтақавӣ мебошад.
Ҳамзамон, Тоҷикистон нисбат ба вазъи Афғонистон мавқеи устувор дошта, ҳамеша ҷонибдори таъсиси ҳукумати фарогир, мубориза бо терроризм, муқовимат бо ифротгароӣ ва расонидани кӯмакҳои башардӯстона ба мардуми ин кишвар мебошад. Ин сиёсати пайгирона аз дарки он сарчашма мегирад, ки суботи минтақа бевосита ба сулҳу оромии Афғонистон вобаста аст.
Дар татбиқи ҳадафҳои Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ нақши соҳаи маориф махсусан муҳим мебошад. Мактаб ва муассисаҳои таълимӣ нахустин муҳити ташаккули ҷаҳонбинӣ, фарҳанги сиёсӣ ва ахлоқии шаҳрвандони оянда мебошанд. Аз ин рӯ онҳо бояд ба марказҳои ташаккули фарҳанги сулҳ, дӯстӣ, таҳаммулпазирӣ ва эҳтироми ҳуқуқи инсон табдил ёбанд.
Дар назди омӯзгорон вазифаи пурмасъулият қарор дорад, ки насли наврасро дар рӯҳияи ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ, эҳтиром ба арзишҳои умумибашарӣ, таҳаммулпазирӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ тарбия намоянд. Арзишҳои сулҳу ваҳдат бояд аз доираи мафҳумҳои назариявӣ берун омада, ба ҷузъи фарҳанги зиндагии ҳар як хонанда табдил ёбанд.
Дар ин раванд нақши Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмонро метавон дар се самти асосӣ арзёбӣ намуд. Аввал, ҳамчун роҳбаре, ки дар шароити буҳрони сиёсӣ барои барқарор намудани сулҳу ваҳдати миллӣ ва ҳифзи давлатдории тоҷикон замина гузошт. Дуюм, ҳамчун меъмори сиёсати рушди устувор, ки сулҳро асоси пешрафти иқтисодӣ ва иҷтимоӣ қарор дод. Сеюм, ҳамчун ташаббускори дипломатияи сулҳ, ки таҷрибаи Тоҷикистонро ба қисми муҳими рӯзномаи байналмилалии сулҳ ва рушди устувор табдил дод.
Хусусияти муҳими сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар он аст, ки он аз ҳимояи манфиатҳои миллӣ фаротар рафта, ба таҳкими сулҳ, эътимод ва ҳамкории байналмилалӣ нигаронида шудааст. Дар шароити мураккаби геополитикии имрӯз, ки ҷаҳон ба таҳкими дипломатияи пешгирикунанда ниёз дорад, ташаббусҳои Тоҷикистон аҳаммияти хосса пайдо мекунанд.
Қатъномаи «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда, солҳои 2027–2036» на танҳо муваффақияти дипломатияи тоҷик, балки эътирофи таҷрибаи сулҳи тоҷикон дар сатҳи ҷаҳонӣ мебошад. Ин санади муҳим заминаи нави ҳамкориҳои байналмилалиро дар самти таҳкими сулҳ, рушди фарҳанги таҳаммулпазирӣ ва масъулияти байнинаслӣ фароҳам меорад.
Ҷумҳурии Тоҷикистон имрӯз аз таҷрибаи нодири сулҳи миллӣ ба сатҳи ташаббускори дипломатияи ҷаҳонии сулҳ расидааст. Ин дастовард самараи сиёсати сулҳпарварона ва дурандешонаи Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мебошад. Қабули қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид оид ба «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда (2027–2036)» далели равшани нуфузи афзояндаи Тоҷикистон дар муносибатҳои байналмилалӣ буда, ҷойгоҳи кишварро ҳамчун давлати сулҳпарвар ва ташаббускори ҳалли масъалаҳои глобалӣ боз ҳам таҳким мебахшад. Ин ташаббус Тоҷикистонро аз кишвари эҳёкунандаи сулҳи миллӣ ба яке аз меъморони фарҳанги сулҳи ҷаҳонӣ табдил дода, барои наслҳои имрӯзаву оянда заминаи устувори ҳамдигарфаҳмӣ, амният ва рушди устувор фароҳам месозад.
Асомиддин БОБОЗОДА,
мудири шуъбаи маорифи ноҳияи Шоҳмансур
Хабарҳои дигар
-
СУЛҲ ҲАМЧУН РИСОЛАТИ ТАМАДДУНИ ИНСОНӢ дар партави ташаббуси «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда (2027–2036)» Дар оғози садаи XXI инсоният ба марҳилаи нави рушди тамаддунӣ ворид гардидааст, ки он бо пешрафти босуръати илму технология, густариши равандҳои ҷаҳонишавӣ ва ҳамзамон афзоиши таҳдидҳои фаромиллӣ тавсиф мешавад. Агар дастовардҳои илмӣ ва технологӣ имкониятҳои нави рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангиро фароҳам оварда бошанд, аз ҷониби дигар, низоъҳои мусаллаҳона, терроризм, ифротгароӣ, буҳронҳои экологӣ, тағйирёбии иқлим ва дигар мушкилоти глобалӣ масъалаи таъмини сулҳ ва амнияти байналмилалиро ба яке аз масъалаҳои меҳварии рӯз табдил додаанд. Дар чунин шароит сулҳ дигар танҳо мафҳуми сиёсӣ нест, балки арзиши бунёдии тамаддуни инсонӣ ва шарти асосии бақо ва рушди устувори ҷомеаи ҷаҳонӣ маҳсуб меёбад. Аз ҳамин дидгоҳ ташаббуси Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, оид ба эълон намудани «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда (2027–2036)» аҳаммияти бузурги сиёсӣ, фалсафӣ ва тамаддунӣ дорад. Ин ташаббус на танҳо ба таҳкими сулҳ ва амнияти байналмилалӣ нигаронида шудааст, балки ҷомеаи ҷаҳониро ба дарки нави сулҳ ҳамчун арзиши умумибашарӣ, масъулияти муштараки давлатҳо ва халқҳо ва омили муҳими рушди устувори инсоният даъват менамояд. Аз нигоҳи фалсафаи иҷтимоӣ, тамаддун ва фарҳанги сулҳ мафҳумҳои ҷудонашаванда мебошанд. Таърихи башарият нишон медиҳад, ки ҳар як тамаддун бар пояи низоми муайяни арзишҳо ташаккул меёбад ва пойдор мемонад. Ҷомеае, ки дар он хушунат, низоъ ва таҳаммулнопазирӣ ҷойгоҳи меҳварӣ пайдо мекунанд, ногузир ба буҳронҳои сиёсӣ, иҷтимоӣ ва маънавӣ рӯ ба рӯ мегардад. Баръакс, ҷомеае, ки рушди худро бар арзишҳои сулҳ, адолат, таҳаммулгароӣ ва эҳтироми шаъну каромати инсон асос мегузорад, барои пешрафти устувор ва такомули тамаддунӣ заминаи мусоид фароҳам меорад. Аз ин рӯ, имрӯз масъала танҳо дар ҳифзи сулҳ маҳдуд намешавад, балки сухан аз ташаккули фарҳанги сулҳ меравад. Фарҳанги сулҳ маънои онро дорад, ки сулҳ ба қисми ҷудонашавандаи ҷаҳонбинӣ ва тарзи зиндагии инсон табдил ёфта, дар фаъолияти ҳар як шахс, оила, муассисаи таълимӣ ва давлат ҳамчун арзиши олӣ эътироф гардад. Дар чунин ҷомеа рақобати харобиовар ҷойи худро ба ҳамкории созанда, муқовимат ба муколама ва манфиатҳои кӯтоҳмуддат ба эътимоди мутақобил медиҳанд. Маҳз чунин фарҳанг метавонад ҷомеаи ҷаҳониро аз такрори низоъҳои харобиовар ҳифз намояд. Аз нуқтаи назари фалсафаи иҷтимоӣ сулҳ на танҳо арзиши ахлоқӣ, балки шарти зарурии рушди устувори ҷомеа мебошад. Дар муҳити ноором иқтисод рушди муназзам пайдо намекунад, низоми маориф рисолати худро пурра иҷро карда наметавонад, пешрафти илм ва технология суст мегардад ва ҳалли масъалаҳои муҳити зист ба таъхир меафтад. Ҷанг ва бесуботӣ захираҳои инсониву иқтисодиро ба харобӣ равона намуда, имкониятҳои рушди иҷтимоӣ ва фарҳангиро маҳдуд месозанд. Баръакс, фазои сулҳу субот барои рушди сармояи инсонӣ, такмили низоми маориф, пешрафти илм, ҳифзи муҳити зист ва таҳкими иқтисоди миллӣ заминаи мусоид фароҳам меорад. Аз ин рӯ, сулҳро метавон на танҳо ҳадафи сиёсати давлатӣ, балки шарти бунёдии рушди устувор арзёбӣ намуд. Ба ибораи дигар, агар рушди устувор натиҷаи пешрафти ҷомеа бошад, сулҳ муҳимтарин омили ба вуҷуд омадани он мебошад. Таҷрибаи таърихии Тоҷикистон нишон медиҳад, ки арзиши сулҳ на танҳо дар сатҳи назария, балки пеш аз ҳама дар амал дарк мегардад. Мардуми Тоҷикистон ин арзишро на аз китобҳои таърих, балки аз воқеияти пурфоҷиаи солҳои аввали истиқлолият омӯхтаанд. Ҷанги шаҳрвандӣ нишон дод, ки вайрон намудани сулҳу субот метавонад дар муддати кӯтоҳ ба амал ояд, аммо барқарор намудани онҳо иродаи қавии сиёсӣ, ваҳдати миллӣ, ҳамдигарфаҳмии ҷомеа ва заҳмати чандинсоларо тақозо менамояд. Таҷрибаи сулҳофаринии Тоҷикистон, ки дар натиҷаи музокироти сиёсӣ, созиш ва ҳамдигарбахшӣ амалӣ гардид, имрӯз ҳамчун яке аз намунаҳои муваффақи танзими низоъ дар фазои пасошӯравӣ арзёбӣ мешавад. Ин таҷриба бори дигар собит намуд, ки муколама ва созиш нисбат ба муқовимат ва истифодаи қувва имкониятҳои бештар барои барқарории сулҳи пойдор доранд. Маҳз ҳамин таҷрибаи таърихӣ Тоҷикистонро ба яке аз ҷонибдорони фаъоли фарҳанги сулҳ ва ҳамкории байналмилалӣ табдил додааст. Дар ин замина ташаббуси нави байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба эълони «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда (2027–2036)» идомаи мантиқии сиёсати сулҳпарваронаи давлат маҳсуб меёбад. Ҳадафи асосии он танҳо пешгирии низоъҳои мусаллаҳона нест, балки ташаккули тафаккури нави инсондӯстона мебошад, ки дар меҳвари он эҳтироми шаъну шарафи инсон, таҳаммулгароӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва масъулияти муштарак нисбат ба сарнавишти инсоният қарор дорад. Яке аз хусусиятҳои муҳимтарини ин ташаббус ғояи масъулияти байнинаслӣ мебошад. Дар фалсафаи муосир ин мафҳум ҳамчун яке аз принсипҳои асосии рушди устувор эътироф шудааст. Мувофиқи ин дидгоҳ, ҳар як насл на танҳо истифодабарандаи дастовардҳои гузашта, балки амонатдори ояндаи башарият низ мебошад. Аз ин рӯ, қарорҳое, ки имрӯз дар соҳаи сулҳ, амният, ҳифзи муҳити зист ва рушди иҷтимоӣ қабул мегарданд, ба сифати зиндагии наслҳои оянда таъсири мустақим мерасонанд. Ҷангҳо ва низоъҳои мусаллаҳона на танҳо ҳаёти ҳазорҳо инсонро аз байн мебаранд, балки имкониятҳои рушди иқтисодӣ, илмӣ, фарҳангӣ ва маънавии ҷомеаро барои солҳои тӯлонӣ маҳдуд месозанд. Баръакс, сулҳу субот барои рушди маориф, илм, фарҳанг, иқтисод ва ташаккули сармояи инсонӣ шароити мусоид фароҳам меоранд. Дар чунин муҳит инсон метавонад қобилиятҳои зеҳнӣ ва эҷодии худро пурра амалӣ намуда, дар пешрафти ҷомеа саҳми арзанда гузорад. Аз ҳамин лиҳоз, Ташаббуси нави Пешвои миллат - «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» танҳо як барномаи сиёсӣ ё дипломатӣ нест. Он пеш аз ҳама даъват ба масъулияти ахлоқии ҷомеаи ҷаҳонӣ мебошад. Моҳияти ин ташаббус дар он ифода меёбад, ки сулҳ ҳамчун мероси маънавии инсоният бояд ҳифз ва ба наслҳои оянда интиқол дода шавад. Дар чунин фаҳмиш сулҳ дигар натиҷаи тасодуфии набудани ҷанг нест, балки арзиши устувори фарҳангӣ ва тамаддунӣ мебошад. Дар Паёми телевизионии худ ба муносибати пешниҳоди ташаббуси мазкур Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, таъкид намуданд, ки сулҳ танҳо маънои набудани ҷангро надорад. Ба таъкиди Пешвои миллат, сулҳ пеш аз ҳама фарҳанги ҳамзистӣ, маърифат, таҳаммулгароӣ, эҳтироми мутақобил ва ҳамкории созандаи байни давлатҳо ва халқҳо мебошад. Чунин тафсири сулҳ аз фаҳмиши маҳдуди сиёсӣ фаротар рафта, онро ҳамчун арзиши бунёдии тамаддуни башарӣ ва шарти асосии рушди устувори ҷомеаи ҷаҳонӣ муаррифӣ менамояд. Дар ин замина сулҳ ҳамчун сармояи маънавии башарият маънидод мегардад. Агар дар илми иқтисод сармоя воситаи рушди моддӣ ба шумор равад, пас дар фалсафа арзишҳое мавҷуданд, ки аз ҳар гуна сармояи моддӣ болотаранд. Сулҳ маҳз ба ҳамин гуна арзишҳо мансуб аст, зеро он имконияти зиндагии осоишта, рушди озоди инсон ва пешрафти ҷомеаро таъмин менамояд. Аз ин рӯ, ҳар гуна сармоягузорӣ ба таҳкими сулҳ дар асл сармоягузорӣ ба ояндаи инсоният мебошад. Дар таърихи афкори фалсафӣ масъалаи сулҳ ҳамеша яке аз муҳимтарин мавзӯъҳои ҳастишиносӣ, ахлоқ ва фалсафаи иҷтимоӣ ба шумор мерафт. Аз замони Юнони Қадим ва мактабҳои фалсафии Шарқ сулҳ ҳамчун ҳолати ҳамоҳангии инсон бо худ, ҷомеа ва олам маънидод гардида, шарти муҳими камолоти маънавӣ ва рушди ҷомеа дониста шудааст. Дар ин анъана сулҳ танҳо набудани ҷанг набуда, балки ҳолати адолат, тавозун, ҳамкорӣ ва эҳтироми мутақобил байни одамон арзёбӣ мегардад. Дар фалсафаи Шарқ мафҳуми сулҳ бо идеяи тарбияи ахлоқии инсон, адолат ва масъулияти иҷтимоӣ робитаи зич дорад. Ба ақидаи мутафаккирони Шарқ, инсон танҳо дар муҳити орому ҳамоҳанг метавонад қобилияти зеҳнӣ ва маънавии худро такмил диҳад. Аз ин рӯ, сулҳ ҳамчун шарти асосии рушди шахсият ва ҷомеа арзёбӣ шудааст. Ин ҷаҳонбинӣ дар мероси фарҳангии тоҷикон низ мақоми муҳим дорад. Ҳикмати мардумӣ сулҳро пояи ободӣ ва некуаҳволии ҷомеа мешуморад. Мақоли маъруфи «Ободиву баракот дар сулҳ аст. Дар хона як руз ҷанҷол шавад чиҳил руз барака меравад» на танҳо таҷассуми таҷрибаи таърихии миллат, балки ифодаи ҷаҳонбинии инсондӯстона мебошад, ки ҳамбастагӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамкориро асоси зиндагии осоишта медонад. Аз нигоҳи фалсафӣ чунин равиш бо анъанаҳои гуманистии тафаккури Шарқ ва Ғарб ҳамоҳанг аст. Дар ҳар ду тамаддун ақлу хирад, адолат, масъулияти ахлоқӣ ва ҳамкорӣ ҳамчун заминаҳои бунёдии сулҳи пойдор ва рушди устувори ҷомеа эътироф гардидаанд. Дар миёни намояндагони барҷастаи фалсафаи тоҷик Абӯнасри Форобӣ мақоми хос дорад. Ӯ дар таълимоти худ оид ба «мадинаи фозила» ҷомеаи идеалиро ҳамчун ҷомеае тасвир мекунад, ки бар адолат, ҳамкорӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ асос ёфтааст. Ба андешаи Форобӣ, ҳадафи давлат на танҳо таъмини тартиботи сиёсӣ, балки фароҳам овардани шароит барои расидани инсон ба саодат мебошад. Ин ҳадаф танҳо дар шароити сулҳу субот, идоракунии оқилона ва волоияти адолат амалӣ мегардад. Аз ин рӯ, дар таълимоти Форобӣ сулҳ на натиҷаи тасодуфӣ, балки яке аз пояҳои мавҷудияти ҷомеаи комил ба ҳисоб меравад [5, с. 101]. Андешаҳои Абӯалӣ ибни Сино низ бо ҳамин афкор ҳамоҳанг мебошанд. Дар осори ӯ ақл, маърифат ва камолоти ахлоқии инсон ҳамчун асоси рушди ҷомеа арзёбӣ шудаанд. Ибни Сино таъкид менамояд, ки инсон мавҷуди иҷтимоӣ буда, нисбат ба сарнавишти ҷомеа бетараф буда наметавонад. Аз ин рӯ, ҳар як шахс вазифадор аст дар таҳкими адолат, ҳифзи сулҳу субот ва пешгирии падидаҳое, ки ба амният ва ҳамзистии ҷомеа таҳдид мекунанд, саҳми фаъол гузорад. Аз дидгоҳи ӯ, беэътиноӣ нисбат ба чунин масъулият метавонад заминаҳои суботи ҷомеаро заиф гардонад [1, с. 344]. Дар таълимоти Ҷалолиддини Балхӣ масъалаи сулҳ бештар аз дидгоҳи такомули маънавии инсон шарҳ дода мешавад. Ба андешаи ӯ, сулҳи воқеӣ пеш аз ҳама аз оромии ботинии инсон оғоз мегардад. Мавлоно бар он назар аст, ки муҳаббат, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамдилӣ танҳо дар сурате ташаккул меёбанд, ки инсон нафс, кибр ва манфиатҳои маҳдуди шахсиро мағлуб созад. Аз ҳамин ҷост, ки ӯ сулҳи иҷтимоиро идомаи сулҳи ботинӣ медонад. Ин андеша дар «Маснавии маънавӣ» бо забони рамзӣ ва бадеӣ чунин ифода ёфтааст: Сад хӯранда ғунҷад андар гирди хон, Ду раёсатҷӯ нағунҷад дар ҷаҳон. Пас, забони маҳрамӣ худ дигар аст, Ҳамдилӣ аз ҳамзабонӣ беҳтар аст. Ин байтҳо нишон медиҳанд, ки сабаби асосии ихтилофҳо на фарқияти забон ё фарҳанг, балки худхоҳӣ, рақобати носолим ва талош барои бартарӣ мебошад. Аз ин рӯ, Мавлоно роҳи расидан ба сулҳи пойдорро дар такомули маънавии инсон мебинад [3; 4]. Ҳамин тариқ, дар анъанаи фалсафаи Шарқ сулҳ ҳамчун арзиши маънавӣ, ахлоқӣ ва иҷтимоӣ маънидод гардида, бо рушди ақлу хирад, тарбияи инсон ва адолати иҷтимоӣ робитаи ногусастанӣ дорад. Дар фалсафаи Ғарб низ масъалаи сулҳ мавқеи меҳварӣ ишғол менамояд. Дар миёни файласуфоне, ки ба ин масъала таваҷҷуҳи махсус зоҳир намудаанд, Иммануил Кант ҷойгоҳи хос дорад. Ӯ дар асари машҳури худ «Сулҳи ҷовидонӣ» сулҳро ҳамчун натиҷаи волоияти ҳуқуқ, истифодаи оқилонаи ақл ва ҳамкории давлатҳо дар асоси меъёрҳои ахлоқӣ маънидод мекунад. Ба андешаи Кант, сулҳи пойдор танҳо дар сурате имконпазир аст, ки муносибатҳои байналмилалӣ бар адолат, эҳтироми мутақобил ва масъулияти умумӣ нисбат ба сарнавишти инсоният асос ёбанд [2]. Ин таълимот имрӯз низ аҳаммияти назариявӣ ва амалии худро нигоҳ доштааст. Дар шароити муосир, ки ҷомеаи ҷаҳонӣ бо таҳдидҳои нави амниятӣ рӯ ба рӯ мебошад, идеяҳои Кант дар бораи дипломатияи ҳуқуқмеҳвар, ҳамкории байналмилалӣ ва масъулияти муштарак аҳаммияти махсус пайдо мекунанд. Дар ҳамин замина метавон ҳамоҳангии арзишии таълимоти Кантро бо ташаббусҳои байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон мушоҳида намуд. Дар меҳвари ҳар ду дидгоҳ нақши ақлу хирад, муколама, дипломатияи созанда ва масъулияти умумӣ барои ҳифзи сулҳ қарор дорад. Агар Кант сулҳи пойдорро натиҷаи волоияти ҳуқуқ ва ахлоқ медонад, пас ташаббуси Тоҷикистон низ ба таҳкими эътимоди мутақобил, ҳамкории байналмилалӣ ва пешгирии низоъҳо тавассути муколама нигаронида шудааст. Дар ин замина андешаи машҳури Кант аҳаммияти махсус дорад: «Ҳеҷ гуна шартномаи сулҳ эътибор надорад, агар дар он пинҳонӣ асос барои ҷанги оянда нигоҳ дошта шуда бошад» [2, с. 5]. Ин андеша ба мо хотиррасон мекунад, ки сулҳи воқеӣ танҳо дар ҳолате пойдор мемонад, ки бар адолат, эътимод ва иродаи самимии тарафҳо асос ёбад. Маҳз ҳамин принсипҳо дар меҳвари ташаббуси байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» низ қарор доранд. Аз таҳлили фалсафии масъала бармеояд, ки сулҳ яке аз арзишҳои бунёдии тамаддуни инсонӣ буда, шарти зарурии рушди устувори ҷомеа, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва таъмини амнияти байналмилалӣ мебошад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва афзоиши таҳдидҳои фаромиллӣ сулҳ дигар танҳо ҳамчун масъалаи сиёсати хориҷӣ ё набудани низоъҳои мусаллаҳона маънидод намегардад. Он ба категорияи муҳими фалсафӣ, ахлоқӣ ва тамаддунӣ табдил ёфта, сатҳ ва сифати рушди ҷомеаи муосирро муайян месозад. Таҳлили мероси фалсафии Шарқ ва Ғарб нишон медиҳад, ки новобаста аз гуногунии анъанаҳои фарҳангӣ, ҳамаи онҳо сулҳро бо арзишҳое чун адолат, ақлу хирад, масъулияти ахлоқӣ, ҳамкорӣ ва эҳтироми шаъну каромати инсон алоқаманд медонанд. Дар таълимоти Абӯнасри Форобӣ сулҳ заминаи бунёди ҷомеаи фозила аст, дар осори Абӯалӣ ибни Сино он бо масъулияти иҷтимоӣ ва камолоти инсон пайваст мебошад, Ҷалолиддини Балхӣ сулҳи ботиниро асоси сулҳи иҷтимоӣ медонад, Иммануил Кант бошад, сулҳи пойдорро натиҷаи волоияти ҳуқуқ, ақли амалӣ ва ҳамкории байналмилалӣ арзёбӣ мекунад. Ин умумияти арзишӣ аз он шаҳодат медиҳад, ки сулҳ яке аз арзишҳои фарогири тамаддуни башарӣ мебошад. Дар ҳамин замина ташаббуси Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, оид ба эълон гардидани «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда (2027–2036)» дорои аҳаммияти назариявӣ ва амалии бузург мебошад. Моҳияти ин ташаббус дар он ифода меёбад, ки сулҳ ҳамчун заминаи рушди устувор, ҳамкории байналмилалӣ ва масъулияти муштараки давлатҳо нисбат ба наслҳои оянда маънидод мегардад. Аз ин нигоҳ, ташаббуси мазкур аз доираи манфиатҳои миллӣ фаротар рафта, ба таҳкими фарҳанги сулҳ ва рушди ҷомеаи ҷаҳонӣ мусоидат мекунад. Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки таҷрибаи барқарорсозии сулҳ ва ваҳдати миллиро аз сар гузаронидааст, имрӯз бо пешниҳоди ташаббусҳои байналмилалӣ дар самти сулҳ ва рушди устувор ҳамчун иштирокчии фаъоли дипломатияи бисёрҷониба баромад менамояд. Пешниҳоди «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» идомаи мантиқии сиёсати хориҷии сулҳпарваронаи давлат буда, бозгӯи мавқеи фаъолонаи Тоҷикистон дар ҳалли масъалаҳои глобалии замони муосир мебошад. Ҳамин тариқ, метавон хулоса намуд, ки рисолати аслии тамаддуни муосир на танҳо дар офаридани дастовардҳои илмӣ, технологӣ ва иқтисодӣ, балки дар ҳифз ва таҳкими сулҳ ҳамчун арзиши олитарини башарӣ зоҳир мегардад. Танҳо дар фазои сулҳу субот инсон имкони рушди озодонаи зеҳнӣ, маънавӣ ва эҷодиро пайдо мекунад, ҷомеа ба пешрафти устувор ноил мегардад ва давлатҳо метавонанд дар асоси ҳамдигарэҳтиромӣ ва ҳамкории созанда масъалаҳои умумии инсониятро ҳал намоянд. Аз ин рӯ, ташаббуси Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда (2027–2036)» на танҳо як иқдоми сиёсиву дипломатӣ, балки саҳми назаррас дар рушди афкори муосири фалсафӣ оид ба фарҳанги сулҳ, масъулияти байнинаслӣ ва таҳкими арзишҳои умумибашарӣ мебошад. Дар ин маъно сулҳ на натиҷаи рушди устувор, балки пеш аз ҳама шарти бунёдӣ ва омили муайянкунандаи он аст. Адабиёти истифодашуда: 1. Абуалӣ ибни Сино. Китоб Аш-шифо (Илоҳиёт) [Матн]: арабӣ–форсӣ, / И.Сино; Таҳия ва тарҷумаи Иброҳими Додҷӯ. – Теҳрон, 1388. – (2010). С.344 2. Кант И. К вечному миру. https://www.civisbook.ru/files/File/Kant_K_vechnomu_miru.pdf 3. Мавзӯи ахлоқ дар «Маснавии маънавӣ»-и Ҷалолиддини Балхӣ// https://medcollkulob.tj/2024/02 4. Мавлоно Ҷалолуддин Муҳаммади Балхӣ. Маснавии маънавӣ. Китоби чаҳорум. Теҳрон, 2001.С.396-403 5. Ризо Доварӣ. Фалсафаи мадании Форобӣ. –Теҳрон, 1354. –С.101 Н. СОДИҚӢ, директори Маркази таълимии занон «Сарвар»
11
03.07.2026 -
ҶАЛАСАИ ҶАМЪБАСТИИ ФАЪОЛИЯТИ ШАШМОҲАИ САРРАЁСАТИ МАОРИФИ ШАҲРИ ДУШАНБЕ БАРГУЗОР ГАРДИД Дар Муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №129-и ноҳияи Фирдавсии шаҳри Душанбе ҷаласаи мушовараи Сарраёсати маорифи шаҳри Душанбе оид ба натиҷаҳои фаъолияти шаш моҳи аввали соли 2026 баргузор гардид. Дар ҷаласа сардори раёсати таҳсилоти миёнаи умумии Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон Ш. Асомиддинзода, сардори Сарраёсати маорифи шаҳри Душанбе Б. Исмоилзода, намояндагони Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе, ҳайати мушовара, роҳбарони шуъбаҳои маориф ва муассисаҳои таҳсилоти томактабӣ ва миёнаи умумии пойтахт иштирок намуданд. Зимни ҷаласа ҳисоботи сардори Сарраёсати маорифи шаҳри Душанбе оид ба натиҷаҳои фаъолияти соҳа дар шаш моҳи аввали соли ҷорӣ шунида шуда, масъалаҳои баланд бардоштани сифати таълиму тарбия, рақамикунонии низоми маориф, густариши истифодаи барномаи электронии «eDonish», таҳкими ҳамкории муассисаҳои таълимӣ бо волидайн, баланд бардоштани маҳорати касбии омӯзгорон ва иҷрои саривақтии дастуру супоришҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Вазорати маориф ва илм мавриди баррасӣ қарор гирифтанд. Дар баромадҳо таъкид гардид, ки аҳли маориф дар партави ташаббусҳои байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва сиёсати маорифпарваронаи роҳбарияти олии кишвар вазифадоранд дар тарбияи насли донишманд, ватандӯст ва сулҳпарвар саҳми бештар гузоранд. Дар қисмати музокира як қатор иштирокчиён оид ба масъалаҳои рушди соҳа ва такмили фаъолияти муассисаҳои таълимӣ андешаронӣ намуданд. Дар анҷоми ҷаласа сардори раёсати таҳсилоти миёнаи умумии Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолияти Сарраёсати маорифи шаҳри Душанберо дар шаш моҳи аввали соли 2026 қаноатбахш арзёбӣ намуда, барои бартараф намудани камбудиҳои ҷойдошта ва беҳтар намудани нишондиҳандаҳои соҳа дар нимсолаи дуюми сол ба масъулин тавсияву супоришҳои мушаххас дод. Дар фарҷом барои саҳми арзанда дар таълиму тарбияи насли наврас ба як қатор омӯзгорон, роҳбарони муассисаҳои таълимӣ ва кормандони соҳа нишони "Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон" ва "Ифтихорнома"-и Сарраёсати маорифи шаҳри Душанбе тақдим гардид.
10
03.07.2026 -
НАХУСТИН ХАТМДИДАГОНИ МУАССИСАИ МУШТАРАКИ ТОҶИКИСТОНУ РОССИЯ БА НОМИ Ю. ГАГАРИН СОҲИБИ АТТЕСТАТ ГАРДИДАНД Дар Муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии муштараки Тоҷикистону Россия ба номи Ю.А. Гагарин маросими тантанавии нахустин хатми хонандагони синфҳои 11 баргузор гардид. Дар чорабинӣ муовини вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон Р. Каримзода, котиби давлатӣ - муовини вазири маорифи Федератсияи Россия А. Корнеев, Сафири Фавқулода ва Мухтори Федератсияи Россия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон С.Григорев, роҳбарияти муассиса ва дигар меҳмонони расмӣ иштирок намуданд. Муовини вазири маориф ва илм зимни суханронӣ таъкид намуд, ки аввалин хатми хонандагони муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумии муштараки Тоҷикистону Россия рӯйдоди таърихӣ дар рушди ҳамкориҳои дуҷониба дар соҳаи маориф мебошад. Зикр гардид, ки муассисаи мазкур ба рамзи дӯстӣ ва шарикии стратегии Тоҷикистону Россия табдил ёфта, барои таълиму тарбияи насли наврас дар асоси беҳтарин таҷрибаи низоми маорифи ҳар ду кишвар шароити мусоид фароҳам овардааст. Ҳамчунин, ба Вазорати маорифи Федератсияи Россия барои дастгирии пайвастаи лоиҳаи муштараки таълимӣ, аз ҷумла таъмин намудани муассисаҳо бо китобҳои дарсии забони русӣ, изҳори сипос карда шуд. Маърузачиён матмкунандагонро бо анҷоми бомуваффақияти таҳсил табрик намуда, иброз доштанд, ки ҳадафи таъсиси муассиса фароҳам овардани муҳити муосири таълимӣ дар заминаи беҳтарин анъанаҳои низоми маорифи Тоҷикистону Россия мебошад. Зикр гардид, ки имсол 25 нафар хатмкунанда Аттестати аъло ва медали «Барои дастовардҳои махсус дар таҳсил»-ро соҳиб гардиданд, ки аз ин шумора 11 нафар бо медали тилло ва 14 нафар бо медали нуқра қадрдонӣ шуданд. Ҳамчунин, 20 нафар хатмкунандагони синфи 11 Аттестати аълоро соҳиб гардид. Дар фарҷоми чорабинӣ меҳмонони расмӣ ба хатмкунандагон аттестатҳо ва медалҳои тиллоиву нуқра тақдим намуда, ба онҳо дар идомаи таҳсил, фаъолияти минбаъда ва хизмат ба Ватан комёбиҳо орзу карданд.
27
02.07.2026
