21.04.2025
Ҳамасола дар Ҷумҳурии Тоҷикистони соҳибистиқлол якшанбеи ҳафтаи сеюми моҳи апрел ҳамчун Рӯзи илми тоҷик таҷлил карда мешавад.
Раёсати Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон бо мақсади дар сатҳи баланд ҷашн гирифтани Рӯзи илми тоҷик, рӯзҳои 21-26 апрел, яъне “Ҳафтаи илм”-ро, ки дар доираи он гузаронидани конференсияи илмию назариявии омӯзгорону донишҷӯён, озмуну маҳфилҳо ва дигар чорабиниҳои илмӣ ба нақша гирифта шудаанд, роҳандозӣ менамояд.
21 апрели соли 2025 ҷаласаи пленарии конференсияи илмию назариявии омӯзгорону донишҷӯён бахшида ба солҳои 2025 – 2030 “Солҳои рушди иқтисоди рақамӣ ва инноватсия” баргузор гардид, ки дар он муовини якуми вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон, д.и.и., професссор Ҳошимзода Ҳомид Ҳасан, муовини раиси КОА-и назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон д.и.и., профессор Шарифзода Мумин Машокир, ки солҳои 2008-2017 сарварии донишгоҳро ба уҳда дошт, инчунин собиқ ректорони донишгоҳ, д.и.и., профессорон Бобоев Олимҷон Бобоевич ва Фақеров Ҳамидуллохон Нуриддинович иштирок намуданд.
Ҷаласаро муовини ректор оид ба илм ва робитаҳои байналмилалӣ, номзади илмҳои иқтисодӣ, дотсент Ҷамшед Машокиров ҳусни оғоз бахшида, нақши илмро дар рушди иқтисоди миллӣ ва шукуфоии кишвари азизамон муҳим арзёбӣ намуда, суханро ба муовини якум, муовини ректор оид ба таълим н.и.и., дотсент Қурбонов Абдукарим Раҳимович во гузошт.
Абдукарим Қурбонов меҳмонон ва аҳли толорро бо оғози “Ҳафтаи илм” табрику таҳният гуфта, нақш ва саҳми бузурги Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмонро дар фароҳам овардани шароити мусоид барои рушди ҳамаҷонибаи илми ватанӣ ва пешрафти корҳои илмию таҳқиқотӣ назаррас арзёбӣ намуд.
Инчунин гуфта шуд, ки дар Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон соли 2024-ум 543 маводи илмии омӯзгорон, аз ҷумла 10 монография, 154 мақолаҳои дар маҷаллаҳои КОА-и Ҷумҳурии Тоҷикистон, 244 фишурдаи мақолаҳои дар конференсияҳои байналмилалию ҷумҳуриявӣ ва 135 мақолаи дар маҷаллаҳои мухталиф нашршуда, ташкил медиҳанд.
Дар соли 2024 -ум 9 нафар омӯзгори донишгоҳ рисолаи номзадӣ дифоъ намуда, 2 нафар пешдифои рисолаи докторӣ ва 7 нафар пешдифои рисолаи номзадиро гузаштанд.
Тибқи барномаи “Ҳафтаи илм”, ки 13 бахшро дарбар мегирад, 153 маърӯзаи омӯзгорон ва 270 маърӯзаи донишҷӯён мавриди баррасӣ қарор мегирад.
Ҳамчунин хотиррасон карда шуд, ки дар соли 2024 бо иқдоми раёсати илм ва инноватсия дар сомонаи расмии донишгоҳ ҷойгир намудани қисмати рӯнамоии маводи нашршудаи муҳаққиқони донишгоҳ ба роҳ монда шуд. Ин иқдом ба хотири васеъ намудани имкониятҳои рақамикунонии таҳсилот ва мутобиқ намудани соҳаи таҳсилот ба стандартҳои ҷаҳонӣ равона карда шудааст.
Мувофиқи нақшаи дурнамои корҳои илмӣ-таҳқиқотӣ барои солҳои 2021-2025, ки дар Маркази миллии патенту иттилоотии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба қайд гирифта шудааст, профессорону омӯзгорони донишгоҳ аз рӯи 5 самт, 20 мавзӯъ ва 382 зермавзӯъ таҳқиқоти илмӣ бурда истодаанд.
Дар идомаи конфронс муовини якуми вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон, д.и.и., професссор Ҳошимзода Ҳомид Ҳасан, собиқ ректорони донишгоҳ, д.и.и., профессорон Бобоев Олимҷон Бобоевич, Фақеров Ҳамидуллохон Нуриддинович, Шарифзода Мумин Машокир доир ба аҳаммият ва нақши илм дар рушди иқтисодиёти кишвар суханронӣ намуда, донишҷӯёнро ба илмомӯзӣ, забондонӣ ва омӯхтани технологияҳои иттилоотии муосир даъват намуданд.
Сипас, н.и.и., и.в. дотсенти кафедраи менеҷмент, маркетинг ва иқтисодиёти меҳнат Абдураҳмон Ҳакимзода дар мавзуи “Масоили рушди маркетинги рақамӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон“ маърӯзаи пурмазмун намуда, бо мисолҳои мушаххас андешаҳояшро доир ба аҳаммият, мушкилот ва дурнамои рушди маркетинги рақамӣ дар кишвар баён намуд.
Дар хотимаи ҷаласаи пленарӣ ба омӯзгорони донишгоҳ Шаҳноза Пулатова, Комилҷон Алимов ва Рустамзода Фирӯз дипломҳои унвони илмии дотсент супорида шуда, бо туҳфаҳои хотиравӣ қадрдонӣ гардиданд.
Нимаи дуюми ҳамин рӯз кори конференсия дар бахшҳо оғоз гардид, ки он то 26-уми апрели соли ҷорӣ идома меёбад.
Хабарҳои дигар
-
Суханронӣ дар ҳамоиши илмии Анҷумани тоҷикон ва форсизабонони ҷаҳон – «Пайванд» Меҳмонони арҷманди Анҷумани тоҷикон ва форсизабонони ҷаҳон – «Пайванд»! Муҳтарам аҳли зиёи мамлакат ва ҳозирини гиромӣ! Сию панҷ сол пеш мардуми куҳанбунёду соҳибфарҳанги тоҷик ба дастоварди муқаддаси таърихӣ – истиқлоли давлатӣ ноил гардиданд. Дар ин муддати начандон тӯлонӣ дар кишвари мо, дар радифи дастовардҳои назарраси сиёсиву иқтисодӣ ва иҷтимову фарҳангӣ, ба хотири ҳифзи арзишҳои милливу таърихӣ, мондагории онҳо ва таҳкими робита бо тоҷикону форсизабонони дунё Анҷумани «Пайванд» таъсис дода шуд. Анҷумани байналмилалии «Пайванд» падидаи беназири даврони соҳибистиқлолии Тоҷикистон аст, ки тайи ин солҳо ба майдони паҳновари ҳамоиши тоҷикон ва форсизабонони ҷаҳон табдил ёфт. Бо камоли сарфарозӣ мехоҳам хотирнишон намоям, ки ҳамоиши илмии имрӯзаи мо таҳти унвони «Тоҷикистони соҳибистиқлол-пайвандгари тамаддуни ориёӣ» ба ифтихори ҷашни бузурги миллӣ – 35-солагии истиқлоли давлатии Тоҷикистон баргузор мегардад. Ба ин муносибат, ҳамаи шумо, меҳмонони арҷмандро ба Ҷумҳурии Тоҷикистон – хонаи умеди тоҷикони ҷаҳон – хайрамақдам мегӯям. Ҳамчунин, ҷашни 35-умин солгарди истиқлолу озодии Тоҷикистонро ба ҳар яки шумо самимона табрик гуфта, бароятон саломативу комёбиҳои рӯзафзун орзу менамоям. Иштироки фаъоли шумо – меҳмонони гиромӣ – дар ҷашни истиқлоли тоҷикон нишонаи равшани арҷгузорӣ ба забону фарҳанг, таъриху тамаддун ва арзишҳои муштараки маънавии мардумони форсизабон мебошад. Дар замоне, ки ҷаҳони муосир ба раванди пуршиддати рақобати ҳувиятҳо, забонҳо, арзишҳо ва манфиатҳо ворид гардидааст, барои мо – мардумони форсизабон иттиҳоду ҳамбастагии маънавӣ ва фарҳангӣ аҳаммияти бузург дорад. Дар чунин шароит Анҷумани тоҷикон ва форсизабонони ҷаҳон – «Пайванд» дар ҷодаи сомон додани рисолати таърихӣ – ҳифзи арзишҳои тамаддуни ориёӣ – неруи муттаҳидсози маънавию фарҳангӣ маҳсуб мешавад. Ҳанӯз 8-уми сентябри соли 1993 хотирнишон карда будам, ки ҳадафи асосии анҷумани мо эҷод ва истиқрори муносибатҳои таърихӣ ва вусъат додани робитаҳои илмиву фарҳангии мардумони форсизабон аст. Бо қаноатмандӣ метавон гуфт, ки то имрӯз дар ин самт ташаббусҳои зиёд рӯйи кор омадаанд. Шумо – тоҷикони бурунмарзӣ ва форсизабонон, ки сафирони фарҳанг ва тамаддуни ориёӣ дар кишварҳои гуногуни ҷаҳон ҳастед, дар муаррифии Тоҷикистони соҳибистиқлол, дастовардҳо ва густариши эътибору обрӯи он дар арсаи байналмилалӣ саҳми шоиста мегузоред. Маҳз тавассути талошҳои пайгиронаи шумо садои Тоҷикистон бо садои ҳамватанони бурунмарзӣ, яъне тоҷикону форсизабонони ҷаҳон ҳамнаво мегардад. Дар ҳар куҷо, ки забони тоҷикии форсӣ садо медиҳад, дар ҳар куҷо, ки шеъри Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Саъдӣ, Ҳофиз, Ҷомӣ, Камол, Бедил, Айнӣ ва Турсунзода вирди забонҳост, он ҷо рӯҳи бузургони мо зинда ва қаламрави форсизабонон поянда аст. Мехоҳам таъкид созам, ки мо дар остонаи ҷашни муқаддаси истиқлол ба марҳалаи нави фаъолияти Анҷумани тоҷикон ва форсизабонони ҷаҳон – «Пайванд» оғоз мебахшем. Марҳалае, ки аз ҳамаи мо – давлат, аҳли зиёи мамлакат, ҳамватанони бурунмарзӣ ва тоҷикону форсизабонон ибтикороти судманду муназзам ва талошҳои мунтазамро тақозо менамояд. Ин ҳамоиш бояд оғози ташаббусҳои фарогир дар самти тақвияти бештари фаъолият, роҳандозии ҳамкориҳои пайваста ва нисбат ба давраҳои қаблӣ самарабахш гардад. Ҳозирини гиромӣ! Қобили зикр аст, ки баргузории ҳамоишҳои илмӣ яке аз самтҳои умдаи фаъолияти Анҷумани «Пайванд» ба шумор меравад. Аъзои Шуро ва Кумитаи иҷроияи Анҷумани «Пайванд» дар омодасозӣ ва баргузории ҳамоишҳои илмиву фарҳангӣ, аз ҷумла 1150-солагии падари адабиёти классикии тоҷику форс устод Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, 680-солагии орифи бузурги Машриқзамин Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, 1400-солагии Борбади Марвазӣ, ҳазораи «Шоҳнома»-и Абулқосими Фирдавсӣ, 700-солагии Ҳофизи Шерозӣ, 675-солагии Камоли Хуҷандӣ, 600-солагии Абдурраҳмони Ҷомӣ ва 960-солагии ҳаким Умари Хайём саҳми арзишманд гузоштанд. Саҳми онҳо дар баргузории ҷашни 1100-солагии давлати Сомониён, ҳамоишҳои байналмилалии «Авасто ва тамаддуни ҷаҳонӣ», «Саҳми тоҷикон ва форсизабонон дар тамаддуни ҷаҳон: дирӯз ва имрӯз», 2700-солагии шаҳри Кӯлоб ва бузургдошти «Соли тамаддуни ориёӣ» низ қобили ёдоварӣ ва таҳсин аст. Дӯстони арҷманд! Дар асри рақобатҳои шадиди ҷаҳонӣ тақдири миллатҳо, пеш аз ҳама, ба неруи ақлу хирад, сатҳи дониш, сифати илму маориф ва қобилияти навоварии онҳо вобаставу пайваста мебошад. Тоҷикон ҳамчун меросбарони асили тамаддуни ориёӣ дар шебу фарозҳои таърихи тӯлонии худ ҳамеша ҷӯёи илму маърифат ва офарандаву посдорандаи ин сарвати бузурги маънавӣ буданд. Ҳамчунин, бояд гуфт, ки таърихи тамаддуни ориёӣ ойинаи тамомнамои худшиносии миллӣ ва мактаби бузурги инсондӯстиву инсонпарварист, ки дар тӯли ҳазорсолаҳо бо неруи ақлу хирад, адолату фарҳанг ва эҷодкориву навоварии фарзандони донишманду ҷаҳоншумули худ ҳаёти ҷовидон ёфтааст. Ин тамаддун дар раванди рушду нумуи худ марҳалаҳои дурахшони таърихиро аз тариқи ҳифзи арзишҳои мондагори гузаштагон тай намуда, на танҳо ҳикмати меросӣ ва ҷаҳони маънавии хешро ғанӣ гардонидааст, балки ба дигар тамаддунҳо низ таъсири чашмрас расонидааст. Дар шароити пуртазоди ҷаҳони муосир, ки рақобату бархӯрди арзишҳо ва тамаддунҳо бо шиддат меафзояд, ҳифз ва тарғиби ин мероси гаронбаҳо аҳаммияти махсус касб менамояд. Мо бояд на танҳо ворисони ин тамаддуни бузург бошем, балки онро бо шаклу мазмуни нави мутобиқ ба руҳи замони муосир ва бо дастовардҳои нави илмӣ ғанӣ гардонем. Тамаддун танҳо хотираву ёдгории гузашта нест, балки неруи ҳаракаткунанда ва зиндаест, ки ояндаро месозад. Ҳифзи арзишҳои фарҳангӣ, рушди илму маърифат, тарбияи наслҳои худогоҳу ватандӯст ва муаррифии шоистаи ин мероси бебаҳо дар арсаи байналмилалӣ қарзи мо дар назди тамаддуни аҷдодист. Танҳо дар ҳамин сурат мо метавонем пайванди гузаштаро бо имрӯз ва фардои дурахшони миллати худ устувор гардонем. Тамаддуни ориёӣ аслу решаи мост ва ояндаи мо ба он вобаста аст, ки мо то чӣ андоза ин аслро дар ҷаҳоншиносии зеҳниву миллии худ ҳифз хоҳем кард. Маҳз ҳамин асл ва мероси таърихӣ буд, ки баъдан дар сатр – сатри осори бузургон, аз ҷумла дар «Шоҳнома»-и Абулқосими Фирдавсӣ бозтоби шоиста ёфтааст ва то имрӯз ҳамчун кохи бегазанди ифтихори миллӣ боқӣ мондааст. Ҳамчунин, зикр бояд кард, ки дар шароити ҳассосу ноороми ҷаҳони муосир ин арзишҳо метавонанд барои муколамаи фарҳангҳо, пешгирӣ аз ихтилофу низоъҳо ва рушди ҷомеаи башарӣ василаи неруманд бошанд. Маҳз ба ҳамин хотир, ҳифзу посдории ин арзишҳо на танҳо вазифаи муқаддаси як миллат, балки тамоми башарият аст. Аз ин лиҳоз, дар Паёми навбатии Роҳбари давлат дастур дода шуд, ки дар шаҳри Душанбе бунёди «Конуни тамаддуни ориёӣ» ва «Маркази байналмилалии Наврӯз» ба нақша гирифта шавад. Бунёди «Конуни тамаддуни ориёӣ», бо дарназардошти аҳаммияти ҳифз ва омӯзиши мероси таърихиву фарҳангии халқҳои ориёӣ, инчунин, нақши калидии тоҷикон дар ташаккул ва рушди тамаддунҳои бостонии Осиёи Марказӣ хеле муҳим аст. Конуни тамаддуни ориёӣ маркази зиндаи фарҳангӣ, илмӣ ва маърифатӣ хоҳад буд, ки таърихи мардумони ориёиро чун ойинаи як тамаддуни созанда, эҷодгар ва таъсиргузор ба ҷаҳони бостон муаррифӣ хоҳад кард. Илова ба бунёди Конуни тамаддуни ориёӣ, ҳамчунин ба масъулони маорифи кишвар супориш додем, ки барои такмили омӯзиши алифбои ниёгон чораҳои зарурӣ андешида, таълими онро дар муассисаҳои таълимӣ беҳтар ба роҳ монанд. Мо бояд ҳамеша дар хотир дошта бошем, ки андешаву мероси гаронбаҳо ва арзишманди ниёгонамон маҳз бо ҳамин хат иншо ва ба ҷаҳониён муаррифӣ гардидааст. Маркази байналмилалии Наврӯз низ дар шаҳри Душанбе метавонад ба ниҳоди нодири фарҳанги ҷаҳонӣ табдил ёбад, ки дар он Наврӯз на ҳамчун ҷашни як рӯзу як фасл, балки чун фалсафаи ҷовидонаи зиндагӣ, сулҳ ва эҳё бо таҷдиди мақоми таърихиву фарҳангии он дар хизмати ҳадафҳои маънавии ҷаҳони муосир гузошта шавад. Ин марказ саҳми арзишманди Тоҷикистон дар ҳифзи мероси фарҳангии инсоният, гуфтугӯи тамаддунҳо ва таҳкими мақоми меҳварии кишвар ҳамчун маркази тамаддуни Наврӯз хоҳад буд. Ҳозирини гиромӣ! Ҳар гоҳе, ки мо аз истиқлоли давлатӣ сухан мегӯем, бояд бо эҳсоси масъулият айёмеро низ ба ёд оварем, ки миллати тоҷик рӯзҳои сахту сангини таърихро аз сар гузаронид. Маҳз дар гирдоби ҳамин душвориҳо иродаи миллат пухта шуд ва арзиши давлат, сулҳ ва ваҳдату ҳамбастагии миллӣ бо тамоми вуҷудамон эҳсос гардид. Мо набояд фаромӯш созем, ки маҳз дар солҳои нахустини истиқлол масъалаҳои забон, таърих, фарҳанг, расму ойинҳои миллӣ, ном, рамзҳои давлатӣ, мероси маънавӣ ва сарҷамъиву пайванди ҳамватанон ба мавзуъҳои марказии худшиносии миллӣ табдил ёфтанд. Миллати тоҷик дарк намуд, ки барои ҳифзи давлати ҷавон танҳо неруи идорӣ кофӣ нест, балки зарур аст, ки афроди ҷомеа худро ба як сарнавишт мансуб донанд, ба як хотира такя кунанд ва ба як ояндаи муштарак эътиқоду бовар дошта бошанд. Имрӯз, вақте ки мо дар остонаи 35-солагии истиқлоли давлатӣ қарор дорем, он солҳоро на барои нохун задан ба захмҳои куҳан, балки барои истеҳкоми асосҳои шуури таърихии ҷомеа ёд мекунем. Зеро миллате, ки гузаштаи хешро огоҳона ва ба дурустӣ намешиносад, қадру қимати суботу оромӣ ва амнияти имрӯзи худро низ дарк нахоҳад кард. Ҷомеае, ки аслу моҳияти давлат ва истиқлолу озодиро дарк накардааст, наметавонад барои фардои худ масъул бошад. Ҷашни 35-солагӣ барои мо танҳо рӯзи хотира нест, он, воқеан, саҳифаи тозаи таърихи миллати тоҷик ва марҳалаи нави рушди давлати тоҷикон мебошад. Тоҷикон бояд дар даҳсолаҳои оянда на танҳо ҳамчун миллати дорои гузаштаи пурифтихор, балки ба сифати ҷомеаи пешоҳангу созанда, бо истеъдоду қобилияти тавлиди дониш, технология, фарҳанги муосир ва дипломатияи муассир шинохта шаванд. Дар ин ҷода Анҷумани «Пайванд» метавонад ба маркази ҳамоҳангсози неруҳои зеҳнӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии тоҷикон дар саросари ҷаҳон мубаддал гардад. Аз ин ҷост, ки мо ҷаласаи имрӯзаро ҳамчун як рӯйдоди хеле муҳим ва марҳалаи нави талошу масъулият арзёбӣ мекунем. Ҳозирини гиромӣ! Махсус таъкид менамоям, ки дар тӯли 35 соли истиқлоли давлатӣ мо барои эҳёи хотираи таърихӣ, таҳкими худшиносии миллӣ ва арҷгузорӣ ба арзишҳои асили тамаддуни тоҷикону форсизабонон силсилаи иқдомоти муассирро амалӣ намудем. Дар ин давра давлат ва ҷомеа барои эҳёи суннатҳое тасмим гирифтанд, ки дар тӯли даҳсолаҳо ниёз ба ҳифзу пуштибонӣ доштанд. Мо Наврӯзро ба сифати ҷашни бузурги таърихиву миллӣ ва байналмилалӣ бо шукӯҳу шаҳомати нав эҳё кардем ва густариш бахшидем. Суннатҳои бостонии Сада, Меҳргон ва Тиргонро дар фазои зиндагии маънавии ҷомеа умри дубора бахшидем. Расму ойинҳои мардумиро аз нав ба саҳнаи ҳаёти фарҳангӣ бароварда, ҷиҳати пайванд додани наслҳо бо решаҳои тамаддуни худ шароити муносиб фароҳам овардем. Дар замони соҳибистиқлолӣ мо таҷлили ҷашнвораҳои бузурги милливу фарҳангӣ ва гиромидошти шахсиятҳои оламшумули илму адаби тоҷику форсро ба як самти муҳимми сиёсати фарҳангии давлат табдил додем. Мо бо ин ибтикороти худ ба ҷомеа ва ҷаҳониён паём додем, ки тоҷикон ҳамчун миллати фарҳангӣ соҳиби таърихи қадим, тафаккури созанда, анъанаҳои пурғановати илмиву фарҳангӣ ва адабиву мардумӣ мебошанд. Мо исбот намудем, ки миллати тоҷик ҳамчун рукни фаъол ва ҷудоинопазири ҷаҳони муосир ба захираи маънавии башарият ганҷинаи пурқимати илму маърифатро ҳадя намудааст ва минбаъд низ чунин рисолати инсондӯстонаро пайгирӣ хоҳад кард. Ҳозирини муҳтарам! Эҳёи таърихи миллат ва бозшинохти мероси маънавӣ дастоварди арзишманд ва шаҳсутуни ҳувиятсози даврони истиқлол аст. Дар замони соҳибистиқлолии кишвар осори гаронбаҳои таърихиву адабӣ бо теъдоди зиёд чоп ва дар ихтиёри мардум гузошта шуд. Аз ҷумла нашри шоҳасари аллома Бобоҷон Ғафуров «Тоҷикон», «Шоҳнома»-и безаволи Абулқосими Фирдавсӣ ва ба ҳар хонадони мардуми Тоҷикистон дастрас кардани онҳо, инчунин, силсилаи «Ахтарони адаб» иқдомест, ки роҳро барои мустаҳкам намудани худогоҳии миллӣ, ифтихори таърихӣ ва пайванди мардуми мо бо мероси безаволи ниёгон ҳамвор хоҳад кард. Осори ҷовидонаи Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, ибни Сино, Носири Хусрав, Хайём, Саъдиву Ҳофиз, Камоли Хуҷандӣ, Ҷалолиддини Балхӣ, Ҷомӣ, Бедил, Аҳмади Дониш, Айнӣ, Бобоҷон Ғафуров, Турсунзода ва дигар бузургони илму адабу маърифат барои ҷомеаи мо на танҳо мероси илмиву бадеӣ, балки мактаби маънавият, инсонгароӣ, ватандӯстӣ ва тафаккури созанда мебошанд. Мо ин ганҷинаи бузургро ба ҳайси сарчашмаи муътабар барои тарбияи наслҳо, таҳкими ваҳдати миллӣ ва робитаҳои маънавӣ бо тоҷикону форсизабонони ҷаҳон дар хизмати ҷомеа қарор додем. Ҳамзамон бо ин, чанде қабл Ҷоизаи байналмилалии Абӯалӣ ибни Сино дар соҳаи тибро таъсис додем, ки он дорои хазинаи махсус мебошад. Итминон дорем, ки ин ибтикори мо ҳамчун василаи боэътимоди дипломатияи илмӣ бори дигар Тоҷикистонро ба маркази гуфтугӯйи байналмилалӣ дар бораи мероси илмии башарият табдил хоҳад дод. Ҳозирини гиромӣ! Имрӯз мехоҳам масъалаи забонро, ки бунёди ҳастии маънавии миллат мебошад, махсус таъкид намоям. Забони тоҷикӣ барои мо рукни бунёдиву пояндаи давлатдорӣ, хазинаи тафаккури миллӣ, ойинаи фарҳанг ва пули устувору побарҷои пайванди наслҳо ва ҳамзабонон дар саросари ҷаҳон мебошад. Забони тоҷикӣ бо тамоми ғановати таърихӣ ва адабии худ моро ба гузаштаи чандинҳазорсола ва қаламрави пурвусъати маънавиёти форсизабонон мепайвандад. Ҳар саҳифаи адабиёти мо, ҳар зарбулмасалу мақоли халқӣ, ҳар шеъри ноби классикӣ ва ҳар истилоҳи илмии суннатии мо далели барҷастаи он аст, ки тоҷикон дар бунёди асосҳои илму тамаддуни ҷаҳон саҳми бузург гузоштаанд. Аз ҳамин лиҳоз, масъалаи ҳифзу гиромидошт ва дурнамои густариши забон бояд ҳамеша дар меҳвари таваҷҷуҳ ва фаъолияти Анҷумани «Пайванд» қарор дошта бошад. Мо бояд забонро на танҳо гиромӣ дорем, балки онро ба забони қудратманди илму фановарӣ, технологияҳои муосир ва иқтисоду дипломатия табдил диҳем. Дар ин раванд, бисёр муҳим аст, ки ҷавонони мо бо ҳамин забон бояд андеша ронанд, таҳлил намоянд, ихтироъ кунанд, барнома нависанд ва дари гуфтугӯро бо ҷаҳон боз кунанд. Ҳамчунин, тоҷикон дар ҳар гӯшаи дунё, ки умр ба сар мебаранд, бояд барои арҷгузорӣ ба забони модарии худ ва вусъати истифодаи он талош намоянд. Ҳозирини гиромӣ! Худшиносии миллӣ бидуни хотираи таърихӣ ва дарки ҷойгоҳи ниёгон дар тамаддуни башарӣ неруманду устувор нахоҳад шуд. Ҳифзи хотираи таърихӣ ва арҷгузорӣ ба он барои мо ҳам масъалаи ифтихор, ҳам масъулият ва ҳам номуси миллист. Зарур аст, ки мо донишҳои таърихии насли ҷавон, махсусан ҷавонони бурунмарзиро дар самти дарки сарнавишт ва ҳақиқати корномаҳои пешгузаштагони худ беш аз пеш густариш ва тавсеа бахшем. Онҳо бояд донанд, ки тоҷикият, яъне тоҷик будан маънои мансубият ба як тамаддуни бузург, ба як мероси ҷаҳонсози маънавӣ, ба як маънавияти зебои фарҳангӣ ва як таҷрибаи ибратомӯзи давлатдориро дорад. Агар ҷавонони мо ин маъноро амиқан дарк кунанд, онҳо дар ҳама ҷо ва ҳамеша бо сари баланд, эътимод ва эҳсоси масъулияти ватандорӣ зиндагӣ хоҳанд кард. Мо, ҳамчунин, бояд ба таҳқиқ, нашр ва тарғибу тарҷумаи мероси илмиву фарҳангии гузашта такони ҷиддӣ бахшем. Дастнависҳо, ёдгориҳои хаттӣ, мероси шифоҳӣ, осори мутафаккирон ва таҷрибаи ҳамзистии фарҳангӣ бояд ба барномаи кори доимии ниҳодҳои марбута ворид карда шаванд. Зимнан, мехоҳам боз як хизмати мардумони ориёинажодро хотиррасон созам: корномаи Куруши Кабир ё Куруши Бузург – бунёдгузори нахустин империя дар таърих ва аввалин эъломияи ҳуқуқи башар хамчун намунаи адолатгустарӣ ва таҳаммулгароӣ мояи ифтихори ҳар яке аз мову шумо мебошад. Ҳамватанони азиз! Дар асри XXI ҷойгоҳи миллат на танҳо бо захираҳои табиӣ, қудрати ҳарбӣ ва ҳатто мавқеи ҷуғрофӣ, балки пеш аз ҳама, бо иқтидори зеҳнии он муайян карда мешавад. Илму маориф ва навовариву ихтироъкорӣ имрӯз омили асосии рақобатнокӣ, истиқлоли илмӣ ва рушди дарозмуддат мебошад. Миллати тоҷик, ки аз гузаштаи худ бо номи донишмандони бузург ва мактабҳои машҳури илмӣ ифтихор мекунад, ҳуқуқи маънавӣ дорад ва вазифадор аст, ки дар шароити муосир низ мавқеи худро бо тавлиди дониш ва тарбияи кадрҳои донишманд устувор созад. Анҷумани «Пайванд» дар ин ҷода метавонад ба яке аз василаҳои муассири муттаҳидсозии неруҳои илмии тоҷикон ва форсизабонони ҷаҳон табдил ёбад. Мо бояд шабакаи муосири ҳамкориҳои илмиро миёни муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ, марказҳои илмиву таҳқиқотӣ, олимони бурунмарзӣ ва насли ҷавони муҳаққиқон таъсис диҳем. Ин ҳамкорӣ набояд танҳо бо суханрониҳо дар ҳамоишҳо маҳдуд шавад, он бояд ба як низоми пойдори табодули илмӣ ва донишу таҷриба табдил ёбад. Зарур аст, ки барномаҳои муштараки таҳқиқотӣ, дарсҳои маҷозӣ, роҳнамоии илмии ҷавонон, лоиҳаҳои муштараки озмоишгоҳӣ, тарҷума ва нашри асарҳои илмӣ, инчунин, табодули таҷриба дар соҳаҳои афзалиятнок – аз технологияҳои рақамӣ то тиб ва аз энергетика то забоншиносӣ – ба вуҷуд оварда шаванд. Ҷавонони мо бояд ба фазое дастрасӣ дошта бошанд, ки дар он қобилияти касби малака, ихтироъкорӣ, соҳибкорӣ ва кор бо донишҳои нав аҳаммият ва талаботи дучанд дорад. Мутмаинам, ки дар ин ҷода фарзандони болаёқату соҳибистеъдоди мо дар дохил ва хориҷи кишвар қодиранд сарҷамъона ба нафъи Тоҷикистони соҳибистиқлол ҳамкорӣ намоянд. Ҳозирини муҳтарам! Ҷаҳони муосир, бо вуҷуди пешрафту дастовардҳои худ, ба марҳалаи пуртазоди амниятӣ, сиёсӣ ва фарҳангиву ахлоқӣ ворид шудааст. Дар чунин шароит рисолати мо, қабл аз ҳама, дар он зоҳир мегардад, ки паёми сулҳ, гуфтугӯи тамаддунҳо, ҳамдигарфаҳмӣ, таҳаммул ва масъулияти муштаракро ба наслҳо ва ҷомеаҳо расонем. Имрӯз ҷаҳон бо таҳдидҳои гуногун рӯ ба рӯст: низоъҳои мусаллаҳона, терроризм, экстремизм, радикализм, буҳронҳои иқтисодиву молиявӣ, тағйирёбии иқлим ва оқибатҳои ногувори он аз ҷумлаи чунин таҳдидҳо мебошанд. Дар чунин вазъияти пурхушунат масъалаи таъмини сулҳ ва амният танҳо масъулияти давлатҳо нест, балки ҷомеаҳо, созмонҳои мардумӣ, фарҳангӣ ва зиёиён низ дар ин самт масъулият доранд. Миллати тоҷик, ки қимати сулҳу ваҳдатро бо таҷрибаи талхи худ дарк кардааст, метавонад дар ин ҷода паёми умедбахшу пурмазмун ба ҷаҳониён дошта бошад. Тасдиқи ин гуфтаҳоро дар Қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид оид ба эълон намудани «Даҳсолаи таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда», ки чанде пеш бо ташаббуси Тоҷикистон қабул гардид, дармеёбем. Анҷумани «Пайванд» низ бояд бо забон, фарҳанг ва барномаи худ дар интишори паёми сулҳи ҷаҳонӣ пешсаф бошад. Сулҳ, дар қадами аввал, аз андешаи неку созанда, сабру таҳаммул ва фарҳанги муколама оғоз мешавад. Вақте мо ҳамдигарро мешунавем, вақте ба ақидаҳои мухталиф бо таҳаммул менигарем, вақте барои баҳс мавқеъ ва маданияти муносиби ахлоқӣ дорем ва вақте ҳадафи умумро аз эҳсоси гурӯҳӣ боло мегузорем, заминаи устувори сулҳофаринӣ муҳайё мегардад. Таърих борҳо собит намудааст, ки миллати тоҷик ҳатто дар лаҳзаҳои бисёр ҳассосу тақдирсоз аз роҳи масъулияти сулҳофарӣ ва таҳаммулгароӣ кор гирифта, ба арзишҳои умумиинсонӣ бо андешаи созандаву биниши некбинона эҳтиром гузоштааст. Бигзор, аз ҷаласаи имрӯза паёми равшан ба ҷаҳон ва ҷомеаи мо садо диҳад: тоҷикон миллати сулҳу сулҳофаранд, миллати тамкину таҳаммуланд, миллати фарҳангӣ ва созандаву бунёдкоранд. Мо мехоҳем сулҳро бо андешаву гуфтору рафтор, бо ҳамкорӣ ва бо тарбияи насли нави худогоҳу худшинос ҳифз кунем. Тоҷикистон имрӯз дар арсаи байналмилалӣ на танҳо ҳамчун кишвари дорои таърихи куҳан ва фарҳанги ғанӣ, балки ҳамчун давлати пешкору ташаббускор дар ҳалли масъалаҳои глобалӣ шинохта шудааст. Муаррифии чунин ибтикороти пайгиронаи Тоҷикистон дар ҳавзаи ҳамватанони бурунмарзӣ ва дар фазои мардумони форсизабон аз аҳаммияти хос бархурдор аст. Анҷумани «Пайванд» метавонад дар ин самт низ саҳми назаррас гузорад. Ҳамватанону ҳамзабонони мо, ки дар кишварҳои гуногун кору зиндагӣ доранд, метавонанд дар муаррифии ташаббусҳои байналмилалии Тоҷикистон, баргузории ҳамоишҳои фарҳангиву иттилоотӣ, нашри асару мақолаҳо, эҷоди барномаҳои таълимӣ ва ташкили ҳамкориҳои судманди мутахассисон талоши бештар дошта бошанд. Бовар дорам, ки муаррифии ташаббусҳои ҷаҳонии Тоҷикистон ба фаъолияти созмони «Пайванд» мазмуну муҳтавои нав мебахшад. Вақте Анҷумани «Пайванд» на танҳо ба гузашта, балки ба мушкилоту масъалаҳои зиндагии имрӯзаи инсоният рӯ меоварад, бар замми ниҳоди масъули бузургдошту хотирот будани худ рисолати созмони бомасъулиятро дар баробари аҳли башар ба сомон мерасонад. Ин рисолат талаби замон ва тақозои асри нав мебошад. Миллате, ки мехоҳад ҷаҳон ӯро шунавад, бояд на танҳо аз худ ва таъриху фарҳанги хеш, балки аз саҳми намоёнаш барои ҳифзи инсон ва сайёра сухан гӯяд. Аз ин лиҳоз, пешниҳод менамоям, ки дар доираи барномарезии фаъолияти минбаъдаи Анҷумани «Пайванд» масъалаҳои сулҳу амният, обу иқлим ва рушди устувор пайваста бо ҳифзи сарватҳои таърихиву маънавӣ ҷойгоҳи муносиб дошта бошанд. Ҳозирини муҳтарам! Ҳоло замоне фаро расидааст, ки фаъолияти Анҷумани «Пайванд» бояд аз доираи ҳамоишҳои рамзӣ фаротар рафта, ба низоми доимии амал, ташаббус ва ҳамоҳангсозии муҷаҳҳаз бо имкониятҳои муосири иттилоотиву техникӣ табдил ёбад. Вақти он расидааст, ки анҷуман фаъолияти худро ба сифати як минбари амал, як шабакаи созандаи ҷаҳонӣ ва як мактаби ташаккулдиҳандаи ғояву андешаҳои нави маънавию фарҳангӣ роҳандозӣ намояд. Ҷаласаи имрӯза бояд маҷмуи ташаббусҳои амалии муназзамро бо барномаҳои гуногунсамти ба ҳам алоқаманд оғоз бахшад. Ба таври муназзам доир намудани ҳамоишҳои анҷуман бо баррасиву ҷамъбасти лоиҳаву барномаҳои амал ва такмили фаъолияти ояндаи он яке аз омилҳои муассири расидан ба ин ҳадаф мебошад. Аз ин рӯ, пешниҳод менамоям, ки ҳамоиши имрӯза сароғози барномаи нави рушди Анҷумани «Пайванд» барои солҳои минбаъда эълон карда шавад. Барномае, ки дар он масъалаҳои забон, таърих, фарҳанг, илм, иқтисод, ҷавонон, инноватсия, рақамикунонӣ ва дипломатияи фарҳангӣ дар ҳамоҳангии мутақобилаи ҳамаи ин ҷанбаҳо ба назар гирифта шаванд. Агар мо имрӯз аз таърих, истиқлол, ваҳдат, забон, фарҳанг ва рисолати Анҷумани «Пайванд» сухан гуфтем, ҳамаи ин дар ниҳоят ба як саволи асосӣ меоварад: фардои мо чӣ гуна бояд бошад? Мо бар ин боварем, ки Тоҷикистон дар даҳсолаҳои оянда бояд на танҳо кишвари суботу оромӣ ва ободониву бунёдкориҳо, балки маркази андешаҳои созанда, фарҳанги зинда, ташаббусҳои байналмилалӣ ва ҳамгироии ҳамзабонон гардад. Дар ин рӯзи таърихиву фархунда ба ҳамаи иштирокдорони ҷаласа, ҳамватанони бурунмарзӣ, мардумони форсизабон, кулли мардуми Тоҷикистон ва дӯстони миллати тоҷик дар ақсои олам саломатӣ, сарбаландӣ ва дар ҷодаи хизмат ба манфиатҳои олии милливу инсонӣ барори кор орзу менамоям. Итминон дорам, ки меҳмонони арҷманди хориҷӣ ва намояндагони аҳли зиёи мамлакат натиҷаҳо ва вазифаҳои дар ин ҷаласа гузошташударо дастури амал қарор медиҳанд ва барои таҳкиму тақвияти робитаҳои фарҳангӣ, маънавӣ ва иҷтимоии тоҷикону форсизабонони ҷаҳон саҳми боз ҳам бештар мегузоранд. Ҳар иқдоми шумо дар ин роҳи пуршараф барои Тоҷикистон арзишманд аст ва давлати мо онро ҳамеша бо эҳтиром ва қадршиносӣ истиқбол хоҳад кард. Бигзор, нури истиқлолу озодӣ, сулҳу суботи комил ва ваҳдати пойдори миллӣ дар қалби ҳар як фарзанди Тоҷикистон фурӯзон бошад! Бигзор, забони тоҷикии форсӣ, адабиёти оламшумули тоҷику форс ва фарҳангу тамаддуни ориёӣ барои мо ҳамеша сарчашмаи ваҳдат ва худогоҳии миллӣ бошад! Бо чунин ниятҳои нек ба кори ҷаласаи Анҷумани тоҷикон ва форсизабонони ҷаҳон – «Пайванд» ҳусни оғоз бахшида, ба ҳамаи шумо – меҳмонони арҷманд ва иштирокдорони ҳамоиш – барору комёбӣ орзу менамоям. Аз таваҷҷуҳатон сипосгузорам!
54
08.09.2026 -
РОҲПАЙМОИИ ИДОНА БА МУНОСИБАТИ 35-СОЛАГИИ ИСТИҚЛОЛИ ДАВЛАТӢ Дар маркази ноҳияи Кӯшониён ба муносибати таҷлили 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон роҳпаймоии осоишта ва идона баргузор гардид. Дар чорабинӣ намояндаи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон Раҳим Саидзода, намояндаи Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Хатлон, сардори Раёсати маорифи вилояти Хатлон, раиси ноҳияи Кӯшониён, роҳбарону намояндагони мақомоти маҳаллӣ, кормандони ташкилоту муассисаҳо, омӯзгорону ҷавонон ва сокинони ноҳия иштирок намуданд. Иштирокчиёни роҳпаймоӣ бо эҳсоси баланди ватандӯстӣ ва ифтихор аз соҳибистиқлолии Ватан дар масири муайяншуда ҳаракат намуда, бо худ парчамҳои давлатӣ, шиору овезаҳои тантанавӣ ва табрикотӣ доштанд. Чеҳраи шоду болидаи иштирокчиён ва фазои идона аз муҳаббату садоқати мардум ба Ватан ва шукргузорӣ аз фазои сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ дарак медод. Дар ин роҳпаймоии идона кормандони соҳаи маориф низ иштироки фаъолона дошта, бо ҳисси баланди масъулияти шаҳрвандӣ ва эҳсоси ватандӯстӣ арзиши бузурги Истиқлоли давлатиро таҷассум намуданд. Иштироки васеи сокинон дар чунин чорабиниҳои идона аз он шаҳодат медиҳад, ки Истиқлол, сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ барои мардуми Тоҷикистон арзишҳои муқаддас ва дастовардҳои бузурги давлатдории миллӣ мебошанд. Роҳпаймоӣ дар фазои тантанавӣ, дӯстиву ҳамдигарфаҳмӣ ва шукргузорӣ аз соҳибистиқлолии кишвар баргузор гардида, ба таҷлили сазовори ҷашни 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон шукӯҳи хос бахшид. Ёдовар мешавем,ки давоми чанд рӯз аст,ки ба ифтихори 35 - солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар саросари мамлакат тантанаҳои истиқбол аз Истиқлол бо шукӯҳу шаҳомати хоса идома дорад.
51
07.09.2026 -
ДАСТОВАРДҲОИ 35 СОЛИ ИСТИҚЛОЛИЯТИ ДАВЛАТИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР РУШДИ ИҚТИСОДИ МИЛЛӢ: ТАЪМИНИ МИНБАЪДАИ РУШДИ УСТУВОР Истиқлолияти давлатӣ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун марҳалаи сарнавиштсоз дар таърихи навини давлатдорӣ заминаи ташаккули давлати миллӣ, таҳкими пояҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва сиёсӣ, ҳифзи манфиатҳои миллӣ ва муайян намудани самтҳои мустақили рушди кишварро фароҳам овард. Дар давоми 35 соли Истиқлолияти давлатӣ Тоҷикистон марҳалаҳои ниҳоят мураккаби барқарорсозии сулҳу субот, эҳёи иқтисоди миллӣ, ташаккули институтҳои давлатдорӣ, рушди инфрасохтор ва гузариш ба модели нави иқтисодиро паси сар намуд. Яке аз муҳимтарин дастовардҳои ин давра барқарор гардидани сулҳу ваҳдати миллӣ мебошад. Маҳз сулҳу суботи сиёсӣ ва таъмини фазои мусоиди иҷтимоӣ имконият фароҳам овард, ки давлат сиёсати дарозмуддати иқтисодиву иҷтимоиро роҳандозӣ намуда, барномаҳои миллӣ ва стратегияҳои рушди кишварро таҳия ва амалӣ созад. Дар ин замина, таҳти роҳбарии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, дар самти ташаккули сиёсати иқтисодию иҷтимоӣ, аз ҷумла сиёсати молиявӣ, иҷтимоӣ, тандурустиву маориф, андозу буҷет, қарзию бонкӣ, сармоягузорӣ, соҳибкорӣ, саноат, кишоварзӣ, энергетика, нақлиёт ва сайёҳӣ заминаҳои нави ҳуқуқию институтсионалӣ ба вуҷуд оварда шуданд. Қабули Стратегияи миллии рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030, Барномаҳои миёнамуҳлати рушди кишвар ва дигар стратегияву барномаҳои соҳавӣ имкон доданд, ки сиёсати иқтисодии давлат хусусияти дарозмуддат ва барномавӣ касб намояд. Дар соли 2025 бошад, ҳамчун марҳалаи муҳим, Барномаи миёнамуҳлати рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026–2030 қабул гардид, ки марҳалаи ниҳоии татбиқи Стратегияи миллии рушди кишвар барои давраи то соли 2030 ба ҳисоб меравад. Дар давоми солҳои соҳибистиқлолӣ иқтисоди Тоҷикистон аз марҳалаи барқарорсозии иқтисодии баъдиҷангӣ ба марҳалаи рушди устувор ва диверсификатсияи сохторӣ ворид гардид. Агар дар солҳои аввали истиқлолият масъалаи асосӣ барқарор намудани фаъолияти иқтисодӣ, таъмини амнияти иҷтимоӣ ва бартараф намудани оқибатҳои буҳрони сиёсиву иқтисодӣ бошад, дар солҳои минбаъда вазифаҳои рушди босуръат, саноатикунонӣ, рақамикунонӣ, баланд бардоштани рақобатпазирии иқтисоди миллӣ ва коҳиш додани вобастагӣ аз омилҳои беруна ба самти асосии сиёсати иқтисодию иҷтимоӣ табдил ёфтанд. Натиҷаҳои соли 2025 ин тағйироти сохториро боз ҳам равшантар нишон медиҳанд. Тибқи маълумоти расмӣ, маҷмӯи маҳсулоти дохилии кишвар дар соли 2025 ба 176,9 миллиард сомонӣ расида, суръати рушди воқеии он 8,4 фоиз таъмин гардид. Ин нишон медиҳад, ки бо вуҷуди таъсири омилҳои беруна, иқтисоди миллӣ тавонист суръати нисбатан баланди рушдро нигоҳ дорад. Дар даҳ соли охир, ки давраи татбиқи ду барномаи миёнамуҳлати рушди кишварро фаро мегирад, ҳаҷми ММД 3,4 баробар афзоиш ёфта, рушди иқтисодӣ ба ҳисоби миёна 7,6 фоизро ташкил додааст. ММД ба ҳар сари аҳолӣ низ аз 6 ҳазор сомонии соли 2015 ба 16,4 ҳазор сомонӣ дар соли 2025 расидааст. Аз ин рӯ, метавон хулоса кард, ки яке аз натиҷаҳои муҳими 35 соли Истиқлолият ташаккули низоми нисбатан устувори иқтисодӣ мебошад, ки дар он афзоиши истеҳсолот, сармоягузорӣ, даромади буҷет, рушди соҳибкорӣ ва беҳтар гардидани инфрасохтор бо ҳамдигар алоқаманд мебошанд. Саноатикунонии босуръат ҳамчун ҳадафи чоруми стратегии миллӣ ба тағйири сохтори иқтисоди миллӣ ва гузариш аз модели аграрию саноатӣ ба модели саноатию аграрӣ равона гардидааст. Дар давраи татбиқи саноатикунонии босуръат, яъне солҳои 2019–2025, дар кишвар зиёда аз 2600 корхонаи саноатӣ бо таъсиси беш аз 87 ҳазор ҷойи корӣ сохта ва ба истифода дода шуд. Танҳо дар соли 2025 фаъолияти 400 корхонаи нави истеҳсолӣ оғоз гардид. Соли 2025 ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ ба 66 миллиарду 726,1 миллион сомонӣ расида, суръати рушди он бо нархҳои муқоисавӣ 122,1 фоиз, ё 22,1 фоиз афзоишро ташкил дод. Дар сохтори саноатӣ афзоиши саноати истихроҷ 36,2 фоиз, саноати коркард 10,5 фоиз, таъминоти неруи барқ, газ ва буғ зиёда аз 13 фоиз ва таъминоти обу коркарди партовҳо 22,8 фоизро ташкил дод. Ҷолиби диққат аст, ки соли 2025 дар саноати истихроҷи маъдан беш аз 20 миллиард сомонӣ маҳсулот истеҳсол гардида, ҳаҷми истеҳсол нисбат ба соли 2024 бо нархҳои муқоисавӣ 36,2 фоиз зиёд шудааст. Ҳаҷми истеҳсол дар саноати коркард ба 34,6 миллиард сомонӣ расид. Ин нишондиҳандаҳо аз он шаҳодат медиҳанд, ки саноатикунонии босуръат тадриҷан хусусияти сохторӣ гирифта, аз бунёди корхонаҳои нав ба ташаккули занҷираҳои истеҳсолӣ ва зиёд намудани арзиши иловашуда дар дохили кишвар мегузарад. Дар оянда вазифаи муҳим на танҳо зиёд намудани шумораи корхонаҳо, балки баланд бардоштани маҳсулнокии меҳнат, истифодаи технологияҳои муосир, рушди истеҳсолоти илмталаб, коркарди амиқи ашёи хоми ватанӣ ва зиёд намудани ҳаҷми маҳсулоти рақобатпазири содиротӣ мебошад. Таъмини истиқлолияти энергетикӣ яке аз ҳадафҳои муҳими стратегии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Дар ин самт бунёд ва ба истифода додани неругоҳҳои барқи обии «Сангтӯда-1» ва «Сангтӯда-2», сохтмони НБО «Роғун», ба истифода додани агрегатҳои он ва рушди дигар иқтидорҳои энергетикӣ заминаи муҳим барои таъмини рушди иқтисодӣ фароҳам оварданд. Соли 2025 дар кишвар 13 лоиҳаи давлатии сармоягузории соҳаи энергетика ба маблағи умумии 14,9 миллиард сомонӣ амалӣ гардид. Ҳаҷми истеҳсоли неруи барқ дар соли ҳисоботӣ ба 24 миллиард кВт соат расида, нисбат ба соли 2024 7 фоиз зиёд гардид. Рушди энергетика на танҳо ба беҳтар гардидани таъминоти аҳолӣ бо неруи барқ, балки ба рушди саноат, ҷалби сармоягузорӣ, ташкили корхонаҳои нави истеҳсолӣ ва баланд бардоштани иқтидори содиротии кишвар мусоидат мекунад. Аз ин лиҳоз, дар марҳалаи минбаъда масъалаи истифодаи самараноки неруи барқ, кам намудани талафоти энергетикӣ, рушди манбаъҳои барқароршавандаи энергия ва ҷалби технологияҳои каммасраф аҳамияти бештар пайдо мекунад. Кишоварзӣ яке аз соҳаҳои муҳими иқтисоди миллӣ ва сарчашмаи асосии шуғли аҳолии деҳот ба ҳисоб меравад. Дар солҳои соҳибистиқлолӣ дар соҳа равандҳои диверсификатсияи истеҳсолот, рушди боғу токпарварӣ, васеъ намудани истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ, рушди чорводорӣ ва истифодаи технологияҳои нави аграрӣ вусъат пайдо карданд. Соли 2025 ҳаҷми умумии маҳсулоти кишоварзӣ ба 84 миллиарду 653,8 миллион сомонӣ расида, суръати афзоиши он 9,5 фоизро ташкил дод. Дар ин давра истеҳсоли маҳсулоти растанипарварӣ 9,9 фоиз ва маҳсулоти чорводорӣ 8,5 фоиз афзоиш ёфт. Дар ҳамаи категорияҳои хоҷагиҳо соли 2025 зиёда аз 1,74 миллион тонна ғалладона, 382,9 ҳазор тонна пахта, 1,33 миллион тонна картошка, 3,38 миллион тонна сабзавот ва 954,4 ҳазор тонна мева истеҳсол шудааст. Афзоиши истеҳсоли пахта, картошка, сабзавот, мева ва ангур аз имкониятҳои мавҷудаи рушди соҳа шаҳодат медиҳад. Дар баробари ин, барои рушди минбаъдаи соҳа зарур аст, ки коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, нигоҳдорӣ, бастабандӣ, логистика ва содироти маҳсулоти дорои арзиши иловашуда бештар ба роҳ монда шавад. Ин раванд метавонад робитаи кишоварзиро бо саноати сабук ва саноати хӯрокворӣ тақвият бахшида, таъсири мултипликативии онро ба иқтисоди миллӣ афзоиш диҳад. Дар солҳои соҳибистиқлолӣ ташаккули муҳити мусоиди соҳибкорӣ ва сармоягузорӣ ба яке аз самтҳои муҳими сиёсати иқтисодӣ табдил ёфт. Қабули санадҳои ҳуқуқӣ, пешниҳоди имтиёзҳои андозию гумрукӣ, рушди инфрасохтори молиявӣ ва татбиқи лоиҳаҳои сармоягузорӣ ба густариши фаъолияти соҳибкорӣ мусоидат намуд. Соли 2025 ҳаҷми сармоягузории хориҷии воридшуда ба кишвар 59,5 миллиард сомонӣ арзёбӣ шуда, нисбат ба соли 2024 35 фоиз зиёд гардид. Ҳаҷми маблағгузорӣ ба сармояи асосӣ бошад, ба 28,7 миллиард сомонӣ расид, ки нисбат ба соли қаблӣ 23 фоиз зиёд мебошад. Ҳаҷми умумии қарзҳои аз ҷониби низоми бонкии кишвар ба соҳаҳои иқтисоди миллӣ ва аҳолӣ пешниҳодшуда ба 30 миллиард сомонӣ расид. Ин нишондиҳандаҳо аҳамияти сармоягузории дохиливу хориҷиро дар рушди истеҳсолот, инфрасохтор ва ташкили ҷойҳои нави корӣ нишон медиҳанд. Ҳамзамон, самаранокии сармоягузорӣ бояд на танҳо аз рӯи ҳаҷми маблағҳои ҷалбшуда, балки аз рӯи натиҷаҳои иқтисодӣ - ҳаҷми маҳсулоти истеҳсолшуда, ҷойҳои нави корӣ, афзоиши содирот, интиқоли технология ва таъсири он ба рушди минтақаҳо арзёбӣ карда шавад. Дар давоми 35 соли Истиқлолият низоми молиявии мамлакат марҳалаи ташаккул ва такмили пайвастаро аз сар гузаронид. Ислоҳоти низоми андоз, ҷорӣ намудани хизматрасониҳои электронӣ, рушди ҳисоббаробаркуниҳои ғайринақдӣ ва такмили идоракунии молияи давлатӣ барои баланд бардоштани самаранокии низоми молиявӣ замина гузоштанд. Соли 2025 ба қисми даромади буҷети давлатӣ 60,3 миллиард сомонӣ маблағ ворид гардид, ки нисбат ба нақша 7 миллиард сомонӣ зиёд мебошад. Аз ҳисоби андозҳо ва пардохтҳои дохилӣ бошад, ба буҷет 26,5 миллиард сомонӣ ворид гардидааст, ки аз нишондиҳандаи пешбинишуда 3 миллиарду 598 миллион сомонӣ зиёд мебошад. Афзоиши имкониятҳои молиявии давлат ба зиёд намудани маблағгузории соҳаҳои иҷтимоӣ, инфрасохтор, маориф, тандурустӣ ва рушди иқтисодӣ мусоидат мекунад. Дар ин замина масъалаи баланд бардоштани самаранокии хароҷоти давлатӣ ва пайвастани хароҷоти буҷетӣ ба натиҷаҳои мушаххаси иқтисодиву иҷтимоӣ аҳамияти хос дорад. Яке аз дастовардҳои назарраси давраи истиқлолият рушди инфрасохтори нақлиётӣ мебошад. Сохтмон ва таҷдиди роҳҳо, пулҳо, нақбҳо ва дигар иншооти нақлиётӣ имконият доданд, ки алоқаи байни минтақаҳои кишвар беҳтар гардида, шароити мусоид барои ҳамлу нақли дохилӣ ва байналмилалӣ фароҳам оварда шавад. Соли 2025 дар соҳаи нақлиёт 14 лоиҳаи сармоягузорӣ ба маблағи умумии 11,7 миллиард сомонӣ амалӣ гардид. Дар натиҷа тавассути ҳамаи намудҳои нақлиёт 155 миллион тонна бор ва 1,1 миллиард мусофир интиқол дода шуд, ки нисбат ба соли 2024 мутаносибан 15,2 ва 11 фоиз зиёд мебошад. Ин раванд барои табдил додани Тоҷикистон ба кишвари транзитӣ ва истифодаи имкониятҳои мавқеи ҷуғрофии он заминаи муҳим фароҳам меорад. Сайёҳӣ дар солҳои охир ба яке аз самтҳои муҳими диверсификатсияи иқтисоди миллӣ табдил ёфтааст. Захираҳои табиӣ, кӯҳҳо, пиряхҳо, мавзеъҳои таърихиву фарҳангӣ ва ҳунарҳои мардумӣ имкониятҳои васеъ барои рушди сайёҳии экологӣ, кӯҳӣ, фарҳангӣ ва табобатиро фароҳам месозанд. Соли 2025 ба Тоҷикистон 2 миллиону 104,7 ҳазор нафар шаҳрвандони хориҷӣ ташриф оварданд, ки нисбат ба соли 2024 31,3 фоиз зиёд мебошад. Аз ин шумора беш аз 1 миллиону 784,4 ҳазор нафар тибқи методологияи Созмони ҷаҳонии сайёҳӣ ҳамчун сайёҳ арзёбӣ шудаанд, ки нисбат ба соли қаблӣ 27,4 фоиз зиёд аст. Афзоиши ҷараёни сайёҳон имконият медиҳад, ки дар кишвар хизматрасонии меҳмонхонаҳо, тарабхонаҳо, нақлиёт, ҳунарҳои мардумӣ, истеҳсоли маҳсулоти миллӣ ва дигар бахшҳои марбут ба сайёҳӣ рушд намоянд. Аз ин рӯ, вазифаи минбаъда аз баланд бардоштани сифати хизматрасонӣ, ташаккули брендҳои сайёҳии миллӣ, рушди инфрасохтори сайёҳӣ ва зиёд намудани даромади воқеии кишвар аз ҳар як сайёҳ иборат мебошад. Яке аз меъёрҳои асосии самаранокии рушди иқтисодӣ беҳтар гардидани сатҳи зиндагии аҳолӣ мебошад. Дар ин самт дар давраи истиқлолият коҳиши сатҳи камбизоатӣ, афзоиши даромади аҳолӣ, ташкили ҷойҳои нави корӣ ва рушди хизматрасониҳои иҷтимоӣ, рушди соҳаи маориф аз нишондиҳандаҳои муҳим ба ҳисоб мераванд. Тибқи маълумоти расмӣ, дар соли 2025 сатҳи камбизоатӣ то 19 фоиз коҳиш ёфт. Даромади пулии аҳолӣ аз 26 миллиард сомонии соли 2015 то 165 миллиард сомонӣ дар соли 2025, яъне беш аз шаш баробар, афзоиш ёфт. Соли 2025 дар мамлакат аз ҳисоби ҳамаи сарчашмаҳо 280 ҳазор ҷойи кории нав таъсис дода шуд. Ин нишондиҳанда аҳамияти рушди истеҳсолот, соҳибкорӣ ва сармоягузориро дар таъмини шуғли аҳолӣ нишон медиҳад. Бо вуҷуди ин, дар марҳалаи нави рушд масъалаи асосӣ танҳо ташкили ҷойи корӣ нест, балки таъмин намудани шуғли пурмаҳсул, баланд бардоштани ҳосилнокии меҳнат, музди меҳнати рақобатпазир ва ташаккули табақаи миёна мебошад. Ҳиссаи хароҷоти маориф нисбат ба ММД аз 5,2 фоиз дар соли 2020 ба 6,6 фоиз дар соли 2025 расидааст. Ҳиссаи хароҷоти маориф дар маҷмӯи хароҷоти буҷети давлатӣ низ аз 17,4 фоиз ба 21,1 фоиз зиёд шудааст. Ин рақамҳо нишон медиҳанд, ки маориф дар сиёсати молиявии давлат мавқеи стратегӣ дорад. Маблағгузорӣ ба маориф дар асл сармоягузорӣ ба сармояи инсонӣ ва заминаи рушди дарозмуддати иқтисоди миллӣ мебошад. Дар давраи соҳибистиқлолӣ аз ҳисоби буҷети давлатӣ ба соҳаи маориф беш аз 70 миллиард сомонӣ, аз ҳисоби лоиҳаҳои сармоягузории давлатӣ бошад 10 миллиард сомонӣ маблағгузорӣ шудааст. Сифати маориф бевосита ба сатҳи касбӣ, мақоми иҷтимоӣ ва ҳавасмандии омӯзгорон вобаста мебошад. Аз ин рӯ, дастгирии омӯзгор бояд ҳамчун яке аз самтҳои асосии сиёсати давлатӣ дар соҳа арзёбӣ шавад. Дар 35 соли Истиқлолият шумораи хонандагони муассисаҳои таҳсилоти умумии рӯзона аз 1 миллиону 325,4 ҳазор нафар ба 2 миллиону 462,1 ҳазор нафар расидааст. Яъне, дар давраи истиқлол шумораи хонандагон беш аз 1 миллион нафар зиёд шудааст. Танҳо дар муқоиса бо соли таҳсили 2020–2021 шумораи хонандагон аз 2 миллиону 108,9 ҳазор нафар ба 2 миллиону 462,1 ҳазор нафар, ё 353,2 ҳазор нафар зиёд гардидааст. Шумораи духтарони муассисаҳои таҳсилоти умумии рӯзона низ аз 641,8 ҳазор нафар дар соли 1991–1992 ба 1 миллиону 195,1 ҳазор нафар дар соли 2025–2026 расидааст. Ин нишондиҳанда афзоиши дастрасии духтаронро ба таҳсил ва аҳамияти сиёсати давлатӣ дар самти таъмини имкониятҳои баробар барои таҳсилро нишон медиҳад. Агар соли 1991–1992 дар Тоҷикистон 13 муассисаи таҳсилоти олии касбӣ бо 69,3 ҳазор донишҷӯ фаъолият дошта бошад, дар соли таҳсили 2025–2026 шумораи муассисаҳо ба 51 адад ва шумораи донишҷӯён ба 226,2 ҳазор нафар расидааст. Яъне шумораи муассисаҳои таҳсилоти олӣ нисбат ба оғози истиқлол 38 адад, ё тақрибан 3,9 баробар, зиёд гардида, шумораи донишҷӯён беш аз 156,1 ҳазор нафар, ё тақрибан 3,3 баробар, афзоиш ёфтааст, ки аз шумораи умумии донишҷӯён 94,3 ҳазор нафар духтарон мебошанд. Таҷрибаи солҳои охир нишон медиҳад, ки иқтисоди Тоҷикистон дар баробари таъсири омилҳои беруна — тағйирёбии нархҳои ҷаҳонӣ, ноустувории бозорҳои молиявӣ, тағйирёбии талаботи беруна ва дигар хавфҳои геоиқтисодӣ — тавонист рушди мусбатро нигоҳ дорад. Соли 2025 суръати рушди воқеии иқтисоди миллӣ 8,4 фоиз, сатҳи таваррум 3,5 фоиз ва ММД 176,9 миллиард сомонӣ ташкил намуд. Ин нишондиҳандаҳо аз нигоҳдории суботи макроиқтисодӣ шаҳодат медиҳанд. Аммо дар шароити тағйирёбии иқтисоди ҷаҳонӣ устувории воқеии иқтисод бештар ба диверсификатсияи истеҳсолот, рушди бахши хусусӣ, афзоиши маҳсулоти содиротӣ, рушди сармояи инсонӣ ва баланд бардоштани маҳсулнокии меҳнат вобаста хоҳад буд. 35-солагии Истиқлолияти давлатӣ на танҳо фурсати арзёбии дастовардҳои гузашта, балки оғози марҳалаи нави рушди кишвар мебошад. Натиҷаҳои соли 2025 нишон медиҳанд, ки Тоҷикистон бо заминаи нисбатан устувори макроиқтисодӣ, инфрасохтори рушдёбанда ва имкониятҳои нави истеҳсолӣ ба ин марҳала ворид мегардад. Қабули Барномаи миёнамуҳлати рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026–2030 дар ин раванд аҳамияти махсус дорад. Ҳадаф гузошта шудааст, ки дар панҷ соли оянда ҳаҷми ММД ду баробар зиёд гардида, сатҳи камбизоатӣ то 10 фоиз коҳиш ёбад ва ҳиссаи табақаи миёнаи аҳолӣ то 50 фоиз расонида шавад. Дар ин замина самтҳои асосии рушди минбаъдаи иқтисоди миллӣ чунин арзёбӣ мешаванд: 1. Таъмини истиқлолияти энергетикӣ ва истифодаи самараноки иқтидорҳои истеҳсоли неруи барқ. 2. Табдил додани Тоҷикистон ба кишвари транзитӣ тавассути рушди инфрасохтори нақлиётӣ ва логистикӣ. 3. Таъмини амнияти озуқаворӣ тавассути баланд бардоштани маҳсулнокии кишоварзӣ ва рушди коркарди маҳсулот. 4. Таъмини шуғли пурмаҳсул ва рушди бозори меҳнати рақобатпазир. 5. Саноатикунонии босуръат ва гузариш ба истеҳсолоти дорои арзиши баланди иловашуда. 6. Коҳиш додани вобастагии иқтисодӣ аз омилҳои беруна тавассути диверсификатсияи истеҳсолот ва содирот. 7. Рақамикунонии иқтисодиёт ва истифодаи технологияҳои муосир дар идоракунии давлатӣ ва бахши хусусӣ. 8. Рушди иқтисоди сабз, истифодаи манбаъҳои барқароршавандаи энергия ва ҳифзи муҳити зист. 9. Рушди сармояи инсонӣ, илм, маориф ва технология ҳамчун омили асосии рақобатпазирии миллӣ. 10. Баланд бардоштани самаранокии идоракунии молияи давлатӣ, шаффофияти буҷетӣ ва самаранокии хароҷоти давлатӣ. Дар маҷмӯъ, натиҷаҳои 35 соли Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон нишон медиҳанд, ки кишвар аз марҳалаи барқарорсозии баъдибуҳронӣ ба марҳалаи нави рушди иқтисодӣ ворид гардидааст. Барқарор намудани сулҳу ваҳдати миллӣ, ташаккули низоми давлатдорӣ, рушди инфрасохтори энергетикӣ ва нақлиётӣ, саноатикунонии босуръат, афзоиши истеҳсолоти кишоварзӣ, рушди соҳибкорӣ ва сармоягузорӣ, таҳкими низоми молиявӣ ва густариши сайёҳӣ, таъмини рушди иҷтимоиёту маориф аз муҳимтарин дастовардҳои ин давра мебошанд. Нишондиҳандаҳои соли 2025 ин равандро тасдиқ мекунанд: ММД ба 176,9 миллиард сомонӣ расид, рушди воқеии иқтисодӣ 8,4 фоизро ташкил дод, таваррум дар сатҳи 3,5 фоиз нигоҳ дошта шуд, даромади буҷет ба 60,3 миллиард сомонӣ расид, истеҳсоли саноатӣ ба зиёда аз 66,7 миллиард сомонӣ баробар гардид, истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ ба 84,7 миллиард сомонӣ расид ва ба кишвар беш аз 2,1 миллион шаҳрванди хориҷӣ ташриф оварданд. Ҳамин тариқ, дастоварди муҳимтарини 35 соли Истиқлолиятро метавон на танҳо дар афзоиши нишондиҳандаҳои иқтисодӣ, балки дар ташаккули заминаҳои институтсионалӣ, инфрасохторӣ ва иқтисодии рушди минбаъдаи кишвар арзёбӣ намуд. Дар марҳалаи нави рушд вазифаи асосӣ аз табдил додани рушди миқдорӣ ба рушди босифат иборат мебошад. Яъне афзоиши ММД бояд бо баланд гардидани маҳсулнокии меҳнат, зиёд шудани даромади воқеии аҳолӣ, ташкили ҷойҳои кории пурмаҳсул, рушди бахши хусусӣ, афзоиши содироти маҳсулоти коркардшуда ва баланд гардидани рақобатпазирии иқтисоди миллӣ ҳамоҳанг бошад. Аз ин нуқтаи назар, 35-солагии Истиқлолияти давлатӣ на танҳо ҷашни дастовардҳои таърихии миллат, балки марҳалаи муҳимми гузариш ба иқтисоди муосир, саноатикунонидашуда, рақамӣ, сабз ва ба дониш асосёфта мебошад. Боварӣ дорем, ки дар сурати идомаи татбиқи босифати стратегияҳо ва барномаҳои миллӣ, истифодаи самараноки захираҳои дохилӣ, рушди сармояи инсонӣ, таҳкими илму маориф, густариши ҳамкориҳои иқтисодии байналмилалӣ ва такмили идоракунии давлатӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон метавонад дар солҳои минбаъда мавқеи худро ҳамчун иқтисоди рӯ ба рушд таҳким бахшида, барои расидан ба ҳадафҳои стратегии миллӣ заминаи боз ҳам устувортар фароҳам созад. Итминони комил дорем, ки таҳти сарварии хирадмандона ва ободкоронаву ҳидоятҳои Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ - Пешвои муаззами миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, кишвари мо дар ояндаи наздик тамоми ҳадафҳои стартегии кишварро ба даст оварда, дар қатори давлатҳои рушдкунанда ҷойгоҳи сазоворро ноил мегардем. Илҳомуддин ИБРОҲИМЗОДА, муовини Вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон, Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор
45
07.09.2026
