25.09.2026
МУҚАДДИМА
Дар шароити рушди босуръати технологияҳои иттилоотию коммуникатсионӣ рақамикунонӣ ба яке аз омилҳои асосии дигаргунсозии ҷомеа ва иқтисоди муосир табдил ёфтааст. Имрӯз рақобатпазирии давлатҳо на танҳо аз захираҳои табиӣ ва имкониятҳои иқтисодӣ, балки пеш аз ҳама, аз сатҳи рушди сармояи инсонӣ, дониш, малака ва қобилияти истифодаи технологияҳои муосир вобаста мебошад.
Сармояи инсонӣ аз низоми маориф оғоз меёбад. Аз ин рӯ, рақамикунонии соҳаи маориф бояд ҳамчун як раванди фарогир ва дарозмуддат баррасӣ гардад.
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон солҳои охир барои ташаккули муҳити рақамии соҳаи маориф тадбирҳои муҳим амалӣ гардида, як қатор платформаҳо ва системаҳои рақамӣ таҳия ва мавриди истифода қарор гирифтаанд. Консепсияи гузариш ба таҳсилоти рақамӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2042, Барномаи ҷорӣ намудани технологияҳои иттилоотию коммуникатсионӣ дар муассисаҳои таҳсилоти умумӣ барои солҳои 2024-2028 ва Барномаи миёнамуҳлати рушди иқтисоди рақамӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026-2030 самтҳои муҳимми ин равандро муайян менамоянд.
Бояд таъкид намуд, ки рақамикунонии маориф танҳо бо харидорӣ ва насби компютер, тахтаи электронӣ ё пайваст намудани муассиса ба интернет маҳдуд намешавад. Рақамикунонӣ, пеш аз ҳама, тағйир додани муносибат ба раванди таълим ва идоракунии он мебошад.
ПЛАТФОРМАҲОИ РАҚАМӢ – ЗАМИНАИ НАВИ ТАЪЛИМ
Яке аз самтҳои муҳимми рақамикунонии соҳаи маориф ташкили муҳтавои босифати рақамӣ мебошад. Дар ин самт Платформаи «Китобхонаи электронӣ» аҳамияти махсус дорад. Платформа бо мақсади фароҳам овардани дастрасии осон ба захираҳои рақамии таълимӣ таҳия гардида, дар он китобҳои дарсӣ, бадеӣ, маводи аудиоӣ, видеоӣ ва дигар воситаҳои таълимӣ дар шаклҳои электронии EPUB ва PDF ҷой дода шудаанд.
Мавҷудияти чунин захираҳо имкон медиҳад, ки раванди омӯзиш бо доираи китоби дарсии чопӣ маҳдуд нашуда, омӯзгор метавонад маводи иловагиро дар ҷараёни дарс истифода барад ва хонанда бошад, имкони такмил додани донишҳои худро низ пайдо намояд.
Платформаи рақамии таълимии «Сандуқчаи зулбиё» низ барои рушди таҳсилоти томактабӣ нақши муҳим дорад. Он дар ҳамкорӣ бо шарикони рушд таҳия шуда, барои мураббиён ва волидони кӯдакони синни то шашсола маводи таълимӣ, методӣ, бозиҳо, машғулиятҳо, китобҳои бадеӣ, мақолаҳо ва дастуру тавсияҳоро пешниҳод менамояд.
Ҳамзамон, платформаи «Мактаб-мобайл» имкониятҳои омӯзиши рақамии хонандагон ва такмили ихтисоси омӯзгоронро васеъ менамояд. Платформа видео, китобҳои электронии дарсӣ ва маводи интерактивиро дастгирӣ намуда, ҳам дар шакли онлайн ва ҳам офлайн фаъолият карда метавонад.
Чунин имкониятҳо, махсусан, барои рушди таҳсилоти фарогир, дастрас намудани маводи таълимӣ ба минтақаҳои дурдаст ва ташкили омӯзиши мустақилонаи хонандагон муҳим мебошанд.
EMIS – ГУЗАРИШ БА ИДОРАКУНИИ МАЪЛУМОТМЕҲВАР
Яке аз дастовардҳои муҳимми рақамикунонии идоракунии соҳа таҷдид ва ҷорӣ намудани Системаи иттилоотии идораи соҳаи маориф - EMIS мебошад.
Низоми мазкур имкон фароҳам меорад, ки маълумоти муассисаҳои таълимӣ, хонандагон, омӯзгорон, давомот, натиҷаҳои таҳсил, ҷадвали дарсӣ, захираҳои кадрӣ, ҳисоботи оморӣ ва фаъолияти молиявӣ дар муҳити ягона ҷамъоварӣ ва таҳлил карда шавад.
Аҳаммияти асосии чунин низом дар он аст, ки қарорҳои идоракунӣ метавонанд бештар бар асоси маълумоти воқеӣ ва таҳлили нишондиҳандаҳо қабул карда шаванд. Ин равиш ба коҳиши ҳуҷҷатгузории коғазӣ, баланд гардидани шаффофият ва самаранокии идоракунӣ мусоидат мекунад.
Барои санҷиши амалии низоми нав татбиқи озмоишии EMIS дар муассисаҳои таълимии шаҳрҳои Турсунзода, Ҳисор, Ваҳдат ва ноҳияи Темурмалик роҳандозӣ гардидааст. Дар минтақаҳои озмоишӣ барои раёсату шуъбаҳои маориф ва муассисаҳои таълимӣ таҷҳизоти зарурии компютерӣ дастрас гардида, зиёда аз 400 нафар корманди соҳаи маориф аз омӯзишҳои махсус гузаронида шудаанд.
Натиҷаҳои мониторинги татбиқи озмоишӣ нишон медиҳанд, ки истифодаи EMIS ба такмили идоракунии муассисаҳои таълимӣ, коҳиши гардиши ҳуҷҷатҳои коғазӣ, баланд гардидани шаффофият ва омодасозии ҳисоботҳои таҳлилӣ мусоидат намудааст.
РАҚАМИКУНОНӢ ВА ТАҲКИМИ РОБИТАИ МАКТАБ БО ОИЛА
Яке аз талаботи муҳимми мактаби муосир таҳкими ҳамкории муассисаи таълимӣ бо волидон мебошад. Дар ин самт, замимаи мобилии «MaktabDG» имкониятҳои нав фароҳам меорад.
Тавассути он волидон метавонанд маълумотро оид ба давомот, натиҷаҳои таҳсил, вазифаҳои хонагӣ, ҷадвали дарсӣ ва дигар масъалаҳои марбут ба таълиму тарбияи фарзанд ба таври фаврӣ дастрас намоянд.
Баланд бардоштани сифати таҳсилот бе низоми муосири арзёбӣ имконнопазир аст. Дар ин раванд платформаи рақамии «Донишсанҷ» барои арзёбии дастовардҳои таълимии хонандагон ва мониторинги сифати таҳсилот тавассути тестҳо ва олимпиадаҳои фаннӣ пешбинӣ шудааст.
Платформа имкон медиҳад, ки санҷиш, арзёбӣ, таҳлил ва ҷамъбасти натиҷаҳои таълимӣ ба таври рақамӣ, шаффоф ва саривақтӣ анҷом дода шавад.
Ҳеҷ гуна платформа ё технологияи муосир наметавонад ҷойгоҳи омӯзгорро иваз намояд. Баръакс, рақамикунонӣ талаботро ба касбият ва салоҳияти омӯзгор бештар мекунад.
Омӯзгори муосир бояд на танҳо соҳиби дониши фаннӣ ва маҳорати педагогӣ, балки дорои салоҳияти рақамӣ низ бошад ва тавонад захираҳои электрониро дуруст интихоб ва истифода кунад.
Дар ин самт, платформаи OmuzgorPro.tj, ки дар асоси муҳити омӯзишии Moodle таҳия гардидааст, барои рушди низоми такмили ихтисоси омӯзгорон имкониятҳои нав фароҳам меорад. Ҳамзамон, Системаи иттилоотии такмили ихтисоси омӯзгорон барои ҷамъоварӣ, таҳлил ва баҳодиҳии маълумоти марбут ба рушди касбии омӯзгорон хидмат мекунад.
Иштироки Ҷумҳурии Тоҷикистон дар арзёбии байналмилалии PIRLS-2026 бо истифода аз технологияҳои муосири рақамӣ баргузор гардид. Хонандагони синфи 4-уми муассисаҳои таҳсилоти умумӣ супоришҳои арзёбиро тавассути таҷҳизоти компютерӣ, аз ҷумла, ноутбукҳо иҷро намуданд. Дар Тоҷикистон арзёбӣ ба таври берунхат (офлайн) роҳандозӣ гардида, истифодаи технологияҳои рақамӣ имкон фароҳам овард, ки раванди санҷиш ба талаботи муосири байналмилалӣ мутобиқ ва натиҷаҳо ба таври дақиқу шаффоф ҷамъоварӣ карда шаванд.
Марҳалаи асосии PIRLS-2026 дар 171 муассисаи таҳсилоти умумии 52 шаҳру ноҳияи ҷумҳурӣ бо иштироки тақрибан 7 ҳазор хонандаи синфи 4-ум баргузор гардид. Ҳадафи он муайян намудани сатҳи саводнокии хониш, қобилияти дарки матн, таҳлил, хулосабарорӣ ва истифодаи амалии иттилооти хондашуда мебошад.
ОМОДАСОЗИИ КАДРҲО БАРОИ ИҚТИСОДИ РАҚАМӢ
Рақамикунонии маориф ба рақамикунонии худи низоми таълим маҳдуд намешавад, балки вазифаи муҳимтарини он омода намудани насли дорои дониш ва малакаҳои зарурӣ барои иқтисоди рақамӣ маҳсуб меёбад.
Тибқи маълумоти пешниҳодшуда, соли таҳсили 2025-2026 дар 11 муассисаи таҳсилоти олии касбии ҷумҳурӣ аз рӯйи се ихтисоси самти рақамикунонӣ 474 донишҷӯ таҳсил менамуд. Аз ин шумора 452 нафар дар ихтисоси иқтисодиёти рақамӣ, 12 нафар дар педагогикаи рақамӣ ва 10 нафар дар самти рақамикунонии логистика ва нақлиёт таҳсил доштанд.
Яке аз самтҳои нави рушди таҳсилоти умумӣ омӯзиши асосҳои зеҳни сунъӣ дар синфҳои 10-11 мебошад. Ҷорӣ намудани чунин самт ба ташаккули саводнокии рақамӣ, тафаккури алгоритмӣ ва истифодаи масъулонаи технология равона шудааст.
Татбиқи самараноки ин раванд омодасозии омӯзгорон, таҳияи маводи методӣ, тайёр намудани тренерони миллӣ ва ташкили низоми устувори дастгирии машваратию техникӣ талаб мекунад.
Дар ин раванд, ҳамкории байналмилалӣ ва истифодаи таҷрибаи пешқадами кишварҳои дорои низоми муосири таҳсилоти рақамӣ метавонад ба рушди босуръати иқтидори миллӣ мусоидат намояд.
ИНФРАСОХТОР – ОМИЛИ ДАСТРАСИИ БАРОБАР
Барои рушди муҳити рақамии маориф инфрасохтори устувор аҳаммияти калидӣ дорад. Тибқи маълумоти пешниҳодшуда, дар муассисаҳои таҳсилоти умумии ҷумҳурӣ 104 ҳазору 240 компютер, 7653 тахтаи электронӣ ва 8834 проектор мавриди истифода қарор доранд. Ба интернет 2644 муассиса пайваст мебошад.
Ҳамзамон, яке аз масъалаҳои ҳалталаб суръат ва устувории интернет мебошад. Барои истифодаи пурраи хидматрасониҳои рақамӣ на танҳо пайвастшавӣ, балки интернети босуръат ва устувор зарур аст. Дар доираи лоиҳаи «Асосҳои рақамии Тоҷикистон» ва ташаббуси GIGA корҳои дахлдор идома доранд.
Дар ин замина, бояд ба масъалаи дастрасии баробар низ таваҷҷуҳи махсус зоҳир карда шавад. Муассисаҳои таълимии деҳот, минтақаҳои кӯҳӣ, хонандагони дорои эҳтиёҷоти махсус ва оилаҳои дорои имкониятҳои маҳдуд набояд аз раванди рақамикунонӣ берун монанд.
ХУЛОСА
Марҳалаи нави рақамикунонии соҳа тақозо менамояд, ки ислоҳоти ягонаи рақамии маориф ташаккул дода шавад. Пайваст намудани платформаҳои мавҷуда, ҳамоҳангсозии пойгоҳҳои маълумот, таъмини мубодилаи босамари иттилоот ва пешгирии такрори маълумот аз ҷумлаи вазифаҳои муҳимми давраи минбаъда мебошанд.
Ҳамзамон, масъалаҳои ҳифзи маълумоти шахсӣ ва амнияти киберӣ бояд дар маркази таваҷҷуҳ қарор гиранд. Бо афзоиши ҳаҷми маълумоти рақамӣ масъулияти муассисаҳои таълимӣ ва мақомоти идоракунӣ барои ҳифзи маълумоти хонандагон, омӯзгорон ва волидон низ меафзояд.
Бо татбиқи пайгиронаи сиёсати давлатӣ ва ҳамкории созандаи ҷонибҳо рақамикунонии маориф метавонад ба яке аз омилҳои асосии таҳкими сифати таҳсилот, рушди сармояи инсонӣ ва омода намудани насли донишманду соҳибмаърифат барои ҷомеаи муосир табдил ёбад.
Бадриддин МУЗАФФАРЗОДА,
муовини вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон,
номзади илмҳои иқтисодӣ
Хабарҳои дигар
-
ТЕЛЕФОНҲОИ МОБИЛӢ ДАР МУАССИСАҲОИ ТАЪЛИМӢ: МУШКИЛОТ, ТАҶРИБАИ ҶАҲОНӢ ВА РОҲҲОИ ҲАЛЛИ ОН МУҚАДДИМА Дар суханронии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати Рӯзи дониш ва Дарси сулҳ масъалаҳои муҳимми соҳаҳои маориф ва илм мавриди таҳлилу арзёбӣ қарор гирифтанд. Пешвои миллат ба баланд бардоштани сатҳу сифати таълиму тарбия, такмили мазмуну муҳтавои китобҳои дарсӣ, омода намудани мутахассисони баландихтисосу рақобатпазир, мутобиқ гардондани низоми таҳсил ба раванди рақамикунонӣ, беҳтар намудани шароити таълим, рушди муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ ва таҳсили ҷавонон дар хориҷи кишвар таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуданд. Дар ин замина, вазифаҳои мушаххасе муайян гардиданд, ки ҳамчун барномаи амал барои аҳли маориф, омӯзгорону муҳаққиқон ва масъулони муассисаҳои таълимӣ хидмат менамоянд. Яке аз масъалаҳои муҳимме, ки дар суханронии Сарвари давлат мавриди таваҷҷуҳ қарор гирифт, истифодаи дурусту самараноки телефонҳои мобилӣ, зеҳни сунъӣ ва технологияҳои муосир аз ҷониби кӯдакону наврасон ва ҷавонон мебошад. Масъалаи мазкур дар ҷомеаи ҷаҳонӣ низ аҳаммияти хосса пайдо карда, зарурати ҷустуҷӯ ва татбиқи роҳҳои муассири ҳалли онро ба миён овардааст. ТЕЛЕФОНИ МОБИЛӢ: ВОСИТАИ ОМӮЗИШ Ё ОМИЛИ ПАРЕШОНӢ? Телефони мобилӣ ба ҷузъи ҷудонашавандаи ҳаёти кӯдакону наврасон табдил ёфтааст. Ба воситаи он хонанда метавонад бо падару модар тамос гирад, маълумоти заруриро дастрас намояд ва аз барномаҳои таълимӣ истифода кунад. Аммо истифодаи бемавқеъ ва аз ҳад зиёди смартфон метавонад ба раванди таълим, солимии равонӣ ва муносибатҳои иҷтимоии кӯдакону наврасон таъсири манфӣ расонад. Аз ин рӯ, шумораи кишварҳое, ки истифодаи телефонҳои мобилиро дар муассисаҳои таълимӣ маҳдуд ё манъ мекунанд, сол ба сол меафзоянд. Бино ба маълумоти ЮНЕСКО, то моҳи марти соли 2026 дар 114 низоми маориф маҳдудият ё манъи истифодаи телефонҳои мобилӣ дар мактабҳо амал мекард, ки тақрибан 58 дарсади кишварҳои ҷаҳонро ташкил медиҳад. Боливия, Коста-Рика, Хорватия, Гурҷистон, Малдив ва Малта аз ҷумлаи кишварҳое мебошанд, ки аз охири соли 2025 дар муассисаҳои таълимӣ чунин маҳдудиятҳоро ҷорӣ кардаанд. Дар Бразилия қонуни федералӣ истифодаи дастгоҳҳои электронии шахсиро дар мактабҳои давлатӣ ва хусусӣ ҳам ҳангоми дарс ва ҳам дар вақти танаффус маҳдуд менамояд, аммо бо иҷозат ва дастури омӯзгор истифодаи онҳо барои мақсадҳои таълимӣ мумкин аст. Барои хонандагоне, ки бинобар вазъи саломатӣ ё эҳтиёҷоти махсус ба чунин дастгоҳҳо ниёз доранд, истисно пешбинӣ шудааст. Дар Англия ҳукумат ба муассисаҳои таълимӣ тавсия додааст, ки истифодаи телефонҳои мобилиро дар давоми тамоми рӯзи таҳсил маҳдуд намоянд. Тартиби мушаххаси татбиқи ин тавсияро ҳар муассисаи таълимӣ мустақилона муайян мекунад. Дар Олмон ва Иёлоти Муттаҳидаи Амрико манъи ягонаи саросарӣ вуҷуд надорад ва қоидаҳо асосан дар сатҳи иёлат ё минтақаҳо муқаррар карда мешаванд. Тибқи маълумоти ЮНЕСКО дар ИМА 15 иёлат истифодаи телефонҳоро манъ карда, 24 иёлати дигар аз муассисаҳои таълимӣ талаб мекунанд, ки қоидаҳои маҳдудкунандаи худро қабул намоянд. Комиссияи Аврупо масъалаи маҳдуд кардани истифодаи телефонҳои мобилиро дар мактабҳои кишварҳои Иттиҳоди Аврупо мавриди омӯзиш қарор додааст. Ба ин маънӣ, 17 сентябри соли равон Комиссияи Аврупо тарҳи қонунеро пешниҳод кард, ки тибқи он, истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ, видеоплатформаҳо, чатботҳо ва ҳамсуҳбатҳои зеҳни сунъӣ барои кӯдакони то 13-сола дар ҳамаи 27 кишвари Иттиҳоди Аврупо манъ карда мешавад. Тибқи ин тарҳ, наврасони 13-14-сола танҳо бо иҷозати волидон ва на бештар аз як соат дар як рӯз метавонанд аз чунин платформаҳо истифода кунанд. Ҳамчунин, барои ҳифзи наврасони то 18-сола маҳдуд кардани дастрасӣ ба матолиби муҳтавояш зараровар, пешгирии робита бо шахсони ношинос ва кам кардани унсурҳое, ки боиси вобастагии онҳо мегарданд, пешбинӣ шудааст. Ширкатҳое, ки ин талаботро риоя намекунанд, метавонанд ба андозаи то 6 дарсади даромади солонаи ҷаҳониашон ҷарима шаванд. Қабул ва таъмини иҷрои қонун, бахусус, бо дарназардошти мушкилоти муайян кардани синну соли корбарон ва ҳифзи маълумоти шахсии онҳо осон нахоҳад буд. Бо вуҷуди ин, дар ин самт танзими фаъолияти муассисаҳои таълимӣ асосан ба салоҳияти худи давлатҳо вогузор шудааст. Дар Нидерланд истифодаи смартфонҳо, планшетҳо ва соатҳои ҳушманд дар синфхонаҳо, роҳравҳо ва ошхонаҳои мактабҳои ибтидоӣ ва миёна манъ шудааст. Дар Дания моҳи сентябри соли 2026 сарвазир Метте Фредериксен пешниҳод намуд, ки истифодаи телефонҳои мобилӣ дар тамоми ҳудуди мактаб, аз ҷумла, дар саҳни он пурра манъ карда шавад. Яке аз сабабҳои пешниҳоди мазкур натиҷаҳои пасти хонандагон дар арзёбиҳои байналмилалии PISA маҳсуб меёбад. Дар Фаронса истифодаи дастгоҳҳои мобилӣ дар зинаҳои таҳсилоти ибтидоӣ ва миёна манъ аст. Ҳамчунин, лоиҳаи озмоишии «танаффуси рақамӣ» амалӣ мешавад, ки тибқи он, хонандагон ҳангоми ворид шудан ба муассисаи таълимӣ телефонҳои худро месупоранд. Коршиносони аврупоӣ бар он назаранд, ки маҳдуд кардани истифодаи телефон бояд бо омӯзиши саводнокии рақамӣ, рушди тафаккури интиқодӣ, омода намудани омӯзгорон ва тақвияти ҳамкории муассисаҳои таълимӣ бо волидон ҳамроҳ бошад. Яъне, ҳадаф ташаккули муносибати огоҳона, бехатар ва масъулона ба технология мебошад. ЮНЕСКО кишварҳои ҷаҳонро даъват мекунад, ки истифодаи телефонҳои мобилиро дар мактаб танҳо дар ҳолатҳое иҷозат диҳанд, ки он ба раванди таълим манфиат расонад. Дар гузориши ҷаҳонии мониторинги маориф таъкид мешавад, ки технология бояд ба ниёзҳои хонанда ва омӯзгор хидмат кунад, на ин ки ба раванди таълим халал расонад. Тибқи арзёбии ин созмон, истифодаи аз ҳад зиёди телефон метавонад диққати хонандагонро парешон карда, ба устувории эҳсосӣ, қобилияти тамаркуз ва натиҷаҳои таълимии онҳо таъсири манфӣ расонад. Ҳамчунин, маҳдуд кардани истифодаи смартфонҳо метавонад хатари озори интернетӣ, сабти наворҳои беиҷозат ва паҳн кардани маводи таҳқиромезро коҳиш диҳад. Дар ин замина, ЮНЕСКО таъкид менамояд, ки манъ кардани телефон мушкилоти муҳити рақамиро пурра ҳал намекунад. Мактаб бояд дар баробари ҷорӣ намудани маҳдудиятҳо ба хонандагон саводнокии рақамӣ, тарзи санҷидани дурустии иттилоот, идора кардани вақти истифодаи телефон ва қоидаҳои рафтори бехатар дар интернетро омӯзонад. Сабаби асосии ҷорӣ намудани чунин маҳдудиятҳо таъсири телефон ба диққат ва фаъолияти маърифатии хонанда мебошад. Паёмҳо, бозиҳо, наворҳо ва шабакаҳои иҷтимоӣ метавонанд диққати ӯро аз шарҳи омӯзгор дур созанд. Ҳатто як нигоҳи кӯтоҳ ба телефон метавонад ҷараёни фикрро халалдор намояд. ТАШАББУСИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ ВА РОҲҲОИ ҲАЛЛИ МАСЪАЛА Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон истифодаи телефони мобилӣ дар муассисаҳои таълимӣ тибқи талаботи қисми 10, моддаи 25 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи маориф» манъ карда шудааст: «Дар муассисаҳои таълимии таҳсилоти умумӣ, ибтидоии касбӣ ва миёнаи касбӣ аз тарафи хонандагон ва донишҷӯён истифодаи телефони мобилӣ манъ аст. Дар муассисаҳои таълимии таҳсилоти олии касбӣ ва таҳсилоти касбии баъд аз муассисаи олии таълимӣ аз тарафи донишҷӯён, аспирантон, докторантон, омӯзгорон ва дигар кормандон истифодаи телефони мобилӣ дар раванди таълим манъ аст». Ин тадбир, пеш аз ҳама, ба ҳифзи раванди таълим аз омилҳои парешонкунанда, баланд бардоштани масъулияти хонандагон ва фароҳам овардани муҳити мусоиди донишомӯзӣ равона гардидааст. Албатта, чунин муқаррарот маънои онро надорад, ки кӯдакону наврасон бояд аз технологияҳои муосир ва дастовардҳои ҷаҳони рақамӣ комилан дур нигоҳ дошта шаванд. Баръакс, масъалаи асосӣ омӯзонидани тарзи дуруст, мақсаднок ва самараноки истифодаи телефонҳои ҳушманд, интернет, шабакаҳои иҷтимоӣ ва дигар воситаҳои рақамӣ мебошад. Ин масъала дар суханронии Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати Рӯзи дониш ва Дарси сулҳ низ мавриди таваҷҷуҳи махсус қарор гирифт. Сарвари давлат оқибатҳои истифодаи бемеъёру беназорати телефонҳои ҳушманд ва шабакаҳои иҷтимоиро барои кӯдакону наврасон возеҳ шарҳ дода, таъкид намуданд: «Истифодаи бемеъёру беназорати телефонҳои ҳушманд ва шабакаҳои иҷтимоӣ ба солимии равонӣ, хоб, нутқ, ҳофиза, қобилияти азхудкунии саводу дониш, фаъолият ва рушди ҷисмонии онҳо зарари ҷиддӣ расонидааст. Хонандагон ба ҷойи он ки китоб хонанд, малакаҳои худро ташаккул диҳанд ё ба варзиш машғул шаванд, соатҳои зиёдро дар фазои маҷозии шабакаҳои иҷтимоӣ сарф менамоянд». Ин таъкиди Пешвои миллат моҳияти масъала ва самти асосии ҳалли онро муайян менамояд. Ин ҷо сухан дар бораи манъи истифодаи телефон намеравад, балки ҳадаф ҳифзи солимии ҷисмонию равонӣ, тарбияи ахлоқӣ, рушди зеҳнӣ ва таъмини ояндаи кӯдакону наврасон мебошад. Агар истифодаи воситаҳои рақамӣ беназорат гузошта шавад, он метавонад боиси коҳиши таваҷҷуҳ ба дарс, суст шудани ҳофиза, халалдор гардидани хоб, кам шудани фаъолияти ҷисмонӣ, дуршавӣ аз китобхонӣ ва пайдо шудани вобастагии равонӣ гардад. Аз ин рӯ, дастуру вазифагузориҳои Сарвари давлат муҳим ва саривақтӣ буда, татбиқи онҳо муносибати низоммандро тақозо менамояд. Барои ҳалли масъала пурзӯр намудани назорати истифодаи телефонҳои мобилӣ дар муассисаҳои таълимӣ, баланд бардоштани фарҳанги иттилоотӣ ва саводи рақамии хонандагон, ба роҳ мондани дарсҳо ва суҳбатҳои махсус оид ба истифодаи бехатару масъулонаи интернет, омӯзонидани роҳҳои шинохтани хабарҳои бардурӯғ, маводи зараровар ва ғояҳои ифротгароёна, тақвият бахшидани ҳамкории мактаб, оила ва ҷомеа вобаста ба фазои маҷозӣ, вусъат додани фаъолияти маҳфилҳои китобхонӣ, варзишӣ, илмӣ, техникӣ ва эҷодӣ, истифодаи ҳадафманди технологияҳои рақамӣ дар раванди таълим таҳти назорати омӯзгор, таҳия ва татбиқи меъёрҳои мушаххаси истифодаи интернет ва воситаҳои рақамӣ барои гурӯҳҳои гуногуни синнусолӣ муфид хоҳад буд. ХУЛОСА Таҳлили вазъи ҷомеаи муосир нишон медиҳад, ки технологияҳои рақамӣ, телефонҳои ҳушманд ва зеҳни сунъӣ дар баробари имконоти фаровон хатару мушкилоти муайянро низ ба миён меоранд. Манъ кардани истифодаи телефон дар муассисаи таълимӣ наметавонад ҳамаи масъалаҳои вобаста ба технологияро пурра ҳал намояд, зеро хонандагон берун аз мактаб низ бо интернет, шабакаҳои иҷтимоӣ ва воситаҳои зеҳни сунъӣ рӯ ба рӯ мешаванд. Бинобар ин, маҳдудият бояд бо таълиму тарбия, назорати пайваста ва омӯзонидани тарзи истифодаи огоҳонаю масъулонаи воситаҳои рақамӣ ҳамроҳ бошад. Вазифаи муассисаи таълимӣ аз он иборат аст, ки раванди дарсро аз омилҳои парешонкунанда ҳифз намуда, ҳамзамон, хонандаро барои зиндагии бошуурона ва бехатар дар ҷаҳони рақамӣ омода созад. Дар сурати ба роҳ мондани фаъолияти ҳамоҳангшудаи мактаб, оила ва ҷомеа, метавон наслеро ба камол расонд, ки ҳам дорои донишу ҷаҳонбинии пешрафта бошад ва ҳам технологияҳои муосирро ба манфиати рушди шахсӣ, ҷомеа ва давлат истифода намояд. Технология бояд ба рушди дониш, тафаккур, эҷодкорӣ ва сармояи инсонӣ мусоидат кунад. Насриддин ОХУНЗОДА, «Омӯзгор»
14
25.09.2026 -
Суханронӣ дар варзишгоҳи шаҳри Хуҷанд ба ифтихори ҷашни 35–солагии истиқлоли давлатӣ Ҳамватанони азиз! Сокинони меҳмоннавозу сарбаланди вилояти Суғд! Чанд рӯз пештар кулли мардуми шарифи Тоҷикистон, аз ҷумла сокинони вилояти Суғд муқаддастарин ҷашни миллӣ – сиюпанҷумин солгарди истиқлоли давлатиро дар фазои сулҳу суботи комил ва бо дастовардҳои арзанда истиқбол намуданд. Ба ифтихори ин ҷашни бузург кулли сокинони вилояти Суғд ва шумо – ҳозирини гиромиро бори дигар сидқан табрик гуфта, ба ҳар як хонадон сулҳу оромӣ ва иқболи нек орзу менамоям. Истиқлолу озодӣ – арзишмандтарин неъмат, бузургтарин дастовард ва беҳтарин нишонаи ҳастии миллати тоҷик аст. Маҳз ба шарофати ин неъмати бебаҳо мо соҳиби ватани озоду обод ва давлатдории миллии худ гардидем, суннату анъанаҳои бостонии аҷдодӣ ва арзишҳои миллиамонро эҳё кардем ва мавқеи шоистаи Ватани азизамон – Тоҷикистонро дар арсаи олам таъмин намудем. Дар зарфи 35 соли соҳибистиқлолӣ лар кишварамон, аз ҷумла дар вилояти Суғд корҳои бузурги созандагиву ободкорӣ амалӣ гардиданд. Танҳо дар панҷ соли охир, яъне дар давраи омодагӣ ба ҷашни 35-умин солгарди истиқлоли давлатӣ дар шаҳру ноҳияҳои вилоят 15 ҳазору 400 иншооти иҷтимоиву истеҳсолӣ бунёду азнавсозӣ гардида, ба истифода дода шудааст, ки аз нақшаи тасдиқшуда 3400 иншоот зиёд мебошад. Тайи 35 соли соҳибистиқлолӣ аз ҷониби Ҳукумати мамлакат барои таъмин намудани рушди соҳаҳои мухталифи иқтисодиёти вилоят, бартарафсозии мушкилоти иҷтимоии аҳолӣ ва баланд бардоштани сатҳу сифати зиндагии мардум тамоми тадбирҳои зарурӣ амалӣ карда шуданд. Қобили зикр аст, ки таъмин гардидани тараққиёти соҳаҳои саноати сабук, маҷмааи сӯзишворию энергетикӣ, истихроҷу коркарди маъдан, металлургия ва истеҳсоли масолеҳи сохтмон дар вилоят ҳоло ба рушди устувори иқтисоди миллӣ мусоидат карда истодааст. Сокинони вилоят хуб дар ёд доранд, ки тайи даҳсолаҳои гузашта рафтуомад ба пойтахти мамлакат ва дигар минтақаҳои он тавассути роҳу ағбаҳои душворгузар бисёр мушкил ва дар фаслҳои тирамоҳу зимистон ғайриимкон буд. Бо амалӣ гардидани лоиҳаҳои бузург дар соҳаи роҳу нақлиёт – бунёди нақбҳои ҳаётан муҳимми «Истиқлол» ва «Шаҳристон», таҷдиди шоҳроҳҳои Душанбе – Чаноқ ва Айнӣ – Панҷакент имрӯз робитаи шабонарӯзӣ ва бехатари сокинони вилоят бо тамоми гӯшаву канори кишвар ва давлатҳои хориҷӣ таъмин гардидааст. Қобили зикр аст, ки дар давраи омодагӣ ба ҷашни истиқлоли миллиамон дар қатори ободониву бунёдкориҳои зиёди бахши давлатӣ аз ҷониби соҳибкорон ва аҳолии вилоят ҳазорҳо километр роҳҳои маҳаллӣ таъмиру азнавсозӣ карда шудаанд. Ҳамчунин, ҳазорон иншооти иҷтимоӣ – муассисаҳои таълимиву тандурустӣ, марказҳои хизматрасонӣ ва коргоҳу корхонаҳои истеҳсолӣ бунёд ва ба истифода дода шуда, дар онҳо даҳҳо ҳазор ҷойи корӣ муҳайё гардидаанд. Ҳамватанони гиромӣ! Дар шароити мураккаби ҷаҳони имрӯза ҳифзи дастовардҳои истиқлоли давлатӣ, таҳкими суботу ваҳдати миллӣ ва таъмин намудани амнияти кишвар аз ҳар як фарди ватандӯст, бахусус ҷавонон масъулияти баланд ва талоши доимиро талаб менамояд. Ман ба ҳисси баланди милливу ватандӯстии мардуми шарафманд ва заҳматқарини вилояти Суғд бовар дорам ва итминони комил дорам, ки мо ҳама якҷо бо заҳмати содиқонаи худ Тоҷикистони маҳбубамонро боз ҳам ободу зебо ва неруманду пешрафта мегардонем. Бори дигар кулли мардуми сарбаланду фарҳангдӯсти вилояти Суғд ва ҳамаи ҳозирини арҷмандро ба ифтихори сию панҷумин солгарди истиқлоли давлатии Тоҷикистони маҳбубамон самимона табрик мегӯям! Ба хонадони ҳар як сокини вилоят саломативу саодатмандӣ, сулҳу оромӣ ва иқболи нек орзу менамоям. Бигзор, парафшонии парчами истиқлол бар фарози кишвари азизамон ҷовидон бошад! Ҷашни 35-солагии истиқлолу озодии давлати тоҷикон муборак бод! Ҳамеша саломату сарбаланд бошед, ҳамдиёрони азиз!
43
24.09.2026 -
Иштирок дар тантанаҳои идона ба ифтихори ҷашни 35-солагии истиқлоли давлатӣ дар шаҳри Хуҷанд Шоми 23 сентябр Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар шаҳри Хуҷанди вилояти Суғд дар чорабинии тантанавӣ ба ифтихори ҷашни 35-солагии истиқлоли давлатӣ иштирок ва суханронӣ намуданд. Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамаи иштирокдорон ва меҳмонони шоми идонаи фарҳангиро ба муносибати солгарди 35-уми ҷашни истиқлоли давлатӣ табрику таҳният гуфтанд. Таъкид гардид, ки истиқлолу озодӣ - арзишмандтарин неъмат, бузургтарин дастовард ва беҳтарин нишонаи ҳастии миллати тоҷик аст. Маҳз ба шарофати ин неъмати бебаҳо мо соҳиби ватани озоду обод ва давлатдории миллии худ гардидем, суннату анъанаҳои бостонии аҷдодӣ ва арзишҳои миллиамонро эҳё кардем ва мавқеи шоистаи Ватани азизамон - Тоҷикистонро дар арсаи олам таъмин намудем. Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон изҳор доштанд, ки дар зарфи 35 соли соҳибистиқлолӣ дар кишварамон, аз ҷумла дар вилояти Суғд корҳои бузурги созандагиву ободкорӣ амалӣ гардиданд. Танҳо дар панҷ соли охир, яъне дар давраи омодагӣ ба ҷашни 35-умин солгарди истиқлоли давлатӣ дар шаҳру ноҳияҳои вилоят 15 ҳазору 400 иншооти иҷтимоиву истеҳсолӣ бунёду навсозӣ гардида, ба истифода дода шудааст, ки аз нақшаи тасдиқшуда 3400 иншоот зиёд мебошад. Аз дастгириҳои давлатӣ ёдовар шуда, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон иброз доштанд, ки тайи 35 соли соҳибистиқлолӣ аз ҷониби Ҳукумати кишвар барои таъмини рушди соҳаҳои мухталифи иқтисодиёти вилоят, бартарафсозии мушкилоти иҷтимоии аҳолӣ ва баланд бардоштани сатҳу сифати зиндагии мардум тамоми тадбирҳои зарурӣ амалӣ карда шуданд. “Таъмин гардидани тараққиёти соҳаҳои саноати сабук, маҷмааи сӯзишворию энергетикӣ, истихроҷу коркарди маъдан, металлургия ва истеҳсоли масолеҳи сохтмон дар вилоят ҳоло ба рушди устувори иқтисоди миллӣ мусоидат карда истодааст, - изҳор доштанд Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон. Президенти кишвар амалӣ гардидани лоиҳаҳои бузург дар соҳаи роҳу нақлиёт, аз ҷумла бунёди нақбҳои ҳаётан муҳимми “Истиқлол” ва “Шаҳристон”, таҷдиди шоҳроҳҳои Душанбе - Чаноқ ва Айнӣ - Панҷакентро дар баромадан аз бунбасти коммуникатсионӣ муҳим арзёбӣ намуданд. Гуфта шуд, ки дар шароити мураккаби ҷаҳони имрӯза ҳифзи дастовардҳои истиқлоли давлатӣ, таҳкими суботу ваҳдати миллӣ ва таъмин намудани амнияти кишвар аз ҳар як фарди ватандӯст, бахусус ҷавонон масъулияти баланд ва талоши доимиро талаб менамояд. “Ман ба ҳисси баланди милливу ватандӯстии мардуми шарафманд ва заҳматқарини вилояти Суғд бовар дорам ва итминони комил дорам, ки мо ҳама якҷо бо заҳмати содиқонаи худ Тоҷикистони маҳбубамонро боз ҳам ободу зебо ва неруманду пешрафта мегардонем”, - изҳор намуданд Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон. Пас аз суханронии Роҳбари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар макони чорабинӣ барномаи рангини консертии устодони санъати кишвар ва ҳунармандони вилояти Суғд баргузор гардид. Таҳиягарони барнома бо пешниҳоди суруду мусиқӣ ва рақсҳои дилнишин тавонистанд тамоми дастовардҳои даврони соҳибистиқлолӣ ва нақши Пешвои миллатро дар таъмини сулҳу субот, ба ҳам овардани мардум, ба як кишвари воҳид мубаддал кардани Тоҷикистон ва пешниҳодҳои чаҳонии Роҳбари давлат оид ба ҳалли масоили мубрами сайёраро бо тарҳу намои зебо пешкаши меҳмонон намоянд. Ҳунармандон бо истифода аз эҷодиёти шоирони шинохта ва оҳангсозони маъруф дар васфи Ватан, Истиқлолу Ваҳдат ва дигар муқаддасоти миллӣ сурудҳо иҷро карда, ба фазои идона шукуҳу азамат зам намуданд.
45
24.09.2026
