18.04.2025

 img

Имрӯз, 18 апрели соли 2025 вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон Раҳим Саидзода аз рафти баргузории давраи озмоиши маҳаллии арзёбии байналмилалии PIRLS дар Муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №21-и шаҳри Душанбе дидан намуд.

 

Вазири маориф ва илм зимни боздид аз рафти баргузории давраи озмоиши маҳаллии арзёбии байналмилалии PIRLS бо хонандагон суҳбат доир намуда, қайд кард, ки Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти маҳбуби кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар сиёсати дурбинонаи хеш соҳаи маорифро дар ҷойи аввал гузошта, барои рушди рӯзафзуни он дастгирӣ ва таваҷҷуҳи ҳамаҷонибаро равона намуданд. Шумо, хонандагони азиз, насли хушбахте мебошед, ки дар беҳтарин шароит таҳсил намуда истодаед. Ҳамзамон, шумо аввалин хонандагоне мебошед, ки дар арзёбии байналмилалии PIRLS ба таври озмоишӣ иштирок доред. Арзёбии мазкур яке аз муҳимтарин таҳқиқоти ҷаҳонӣ оид ба сатҳи хониши хонандагони синфи 4-ум аст, ки дар он на танҳо малакаи хондан, балки қобилияти фаҳмидану дарки матн низ санҷида мешавад.

 

Сипас, вазири маориф ва илм бо падару модарони хонандагони муассисаи таълимии мазкур вохӯрии самимӣ баргузор намуда, аз таваҷҷуҳу бетараф набудани онҳо нисбат ба ояндаи фарзандон ва огоҳии пайвастаашон аз раванди таълим дар муассиса изҳори сипос намуд. Дар ҷараёни суҳбат, вазир бар зарурати мустаҳкамсозии робитаи мактаб ва хонадон таъкид намуда, падару модаронро ба ҳамкории фаъол ва доимӣ бо омӯзгорон даъват кард. Таъкид шуд, ки танҳо бо шарикии созанда байни оила ва мактаб метавон заминаи таҳкими ахлоқ, дониш ва комёбиҳои минбаъдаи насли наврасро фароҳам овард.

 

Зимни боздид ба вазири маориф ва илм иттилоъ дода шуд, ки арзёбии байналмилалии PIRLS бо фарогирии 1181 нафар хонандагони синфҳои 4-ум дар 42 муассисаи таҳсилоти умумии 25 шаҳру ноҳияҳои ҷумҳурӣ ба таври озмоишӣ гузаронида мешавад. Гуфта шуд, ки озмоиши арзёбии байналмиллалии мазкур аз ду қисм иборат буда, дар он матнҳо, аз ҷумла ҳикоя, қисса, афсона ва матнҳои гуногун истифода бурда мешавад ва хонандагон вобаста ба матнҳои пешниҳодшуда қобилияти фаҳмидану дарки матнро истифода мебаранд.

 

Маврид ба зикр аст, ки таҳқиқоти мазкур дар байни хонандагони синфҳои 4-уми зиёда аз 60 кишвари дунё бо истифода аз таҷҳизоти компютерӣ бо таври маҷозӣ ё офлайн баргузор мегардад. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки бори аввал озмоиши мазкур доир мегардад, ба таври офлайн ба нақша гирифта шудааст. Ҳадафи он баҳодиҳии низоми таълим дар саросари ҷаҳон тавассути санҷиши малакаҳо ва донишҳои таълимгирандагони синфҳои 4-ум дар кишварҳои ширкаткунанда мебошад.

 

Ёдовар мешавем, ки ҷиҳати ворид шудан ба фазои ягонаи таҳсилоти ҷаҳонӣ ва иштирок дар таҳқиқоти мазкур, айни ҳол дар 42 муассисаи таҳсилоти умумии ҷумҳурӣ ба таври пилотӣ дар моҳҳои апрел-майи соли 2025 баргузор мешавад.

 

Маркази матбуоти

Вазорати маориф ва илми

Ҷумҳурии Тоҷикистон

  • БОЗДИД АЗ РАФТИ ОЗМОИШИ МАҲАЛЛИИ АРЗЁБИИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ PIRLS img
  • БОЗДИД АЗ РАФТИ ОЗМОИШИ МАҲАЛЛИИ АРЗЁБИИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ PIRLS img
  • БОЗДИД АЗ РАФТИ ОЗМОИШИ МАҲАЛЛИИ АРЗЁБИИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ PIRLS img

Хабарҳои дигар

  •  img
    Нақши тарбия дар пешгирии коррупсия Коррупсия яке аз падидаҳои номатлуби иҷтимоӣ мебошад, ки метавонад ба рушди иқтисодӣ, устувории ҷомеа, эътимоди шаҳрвандон ба сохторҳои давлатӣ ва пешрафти соҳаҳои гуногун таъсири манфӣ расонад. Маълум, ки мубориза бо коррупсия танҳо вазифаи мақомоти давлатӣ нест. Ин масъала ба ҳар як шаҳрванди ҷомеа дахл дорад, зеро муносибати ҳар яки мо ба қонун, виҷдон, масъулият ва адолат дар ташаккули муҳити солим нақши муҳим мебозад.   Ман чунин мешуморам, ки коррупсия танҳо гирифтани маблағи ғайриқонунӣ нест. Вақте ки шахс вазифаи худро барои манфиати шахсӣ истифода мебарад, ҳуқуқи дигаронро нодида мегирад, шиносбозӣ мекунад ё бо роҳи ғайриқонунӣ барои худ имтиёз ба даст меорад, ба амали коррупсионӣ иртибот мегирад. Аз ин рӯ, мубориза бо коррупсия, пеш аз ҳама, мубориза барои покии муносибатҳои ҷамъиятӣ ва ҳифзи арзишҳои инсонӣ мебошад.   Коррупсия мушкили ҳуқуқӣ ва ҳам маънавӣ мебошад. Қонун амалҳои коррупсиониро манъ мекунад, аммо танҳо он наметавонад дар дили инсон ҳисси поквиҷдонӣ ва масъулиятро ба вуҷуд оварад. Барои ҳамин, пешгирии коррупсия бояд аз тарбияи инсон оғоз шавад.   Агар шахс аз хурдӣ ба қадру моҳияти меҳнати ҳалол бирасад ҳаққи дигаронро эҳтиром кунад ва барои расидан ба мақсад роҳҳои ғайриқонуниро интихоб накунад, эҳтимоли ба коррупсия даст заданаш камтар мегардад. Баръакс, агар дар муҳити инсон чунин андеша ҷой гирад, ки «бе пул кор пеш намеравад» ё «бо шинос ҳама чиз ҳал мешавад», ин метавонад тадриҷан ба як одати хатарнок табдил ёбад.   Фарҳанги зиддикоррупсионӣ бояд қисми фарҳанги умумии шаҳрвандӣ бошад. Шаҳрванд бояд на танҳо ҳуқуқҳои худро донад, балки вазифа ва масъулиятро низ дар назди ҷомеа дарк намояд.   Ман ҳамчун омӯзгор чунин мешуморам, ки муассисаи таълимӣ дар пешгирии коррупсия ҷойгоҳи махсус дорад. Омӯзгор танҳо дониш намедиҳад, ӯ ба ташаккули ҷаҳонбинӣ, ахлоқ ва муносибати хонандагон ба ҷомеа низ таъсир мерасонад.   Дар муҳити таълимӣ бояд адолат, шаффофият ва баробарӣ ба арзишҳои воқеӣ табдил ёбанд. Баҳои донишҷӯ бояд натиҷаи дониш ва меҳнати ӯ бошад. Муносибат ба донишҷӯён бояд бе табъиз ва бе афзалият додан ба ошноӣ ё мақоми оилавӣ сурат гирад.   Дар дарсҳо метавон мавзуъҳои марбут ба қонун, ҳуқуқи шаҳрвандӣ, масъулият, виҷдон ва зарари коррупсияро бо мисолҳои ҳаётӣ муҳокима кард. Ҷавонон бояд эътимоди қавӣ дошта бошанд, ки муваффақияти ҳақиқӣ бо меҳнат, дониш ва қобилият ба даст меояд, на бо роҳи фиреб ё истифодаи муносибатҳои шахсӣ.   Яке аз воситаҳои муассири пешгирии коррупсия шаффофият мебошад. Ҳар қадар тартиби қабули қарор, пешниҳоди хидматрасонӣ, тақсимоти имкониятҳо ва масъулияти шахсони мансабдор равшан бошад, ҳамон андоза ҷой барои муносибатҳои пинҳонӣ кам мешавад.   Технологияҳои муосир низ метавонанд дар ин самт нақши муҳим дошта бошанд. Хидматрасониҳои электронӣ, сабти расмии муроҷиатҳо, рақамикунонии равандҳо ва дастрасии шаҳрвандон ба маълумоти зарурӣ метавонанд вобастагиро аз қарорҳои шахсӣ кам кунанд.   Аммо технология танҳо восита аст. Агар фарҳанги ҳуқуқӣ ва ахлоқии инсонҳо баланд набошад, ягон низоми техникӣ наметавонад ҳамаи мушкилотро ҳал кунад. Аз ин рӯ, шаффофияти идорӣ бояд бо масъулияти шахсӣ ва назорати ҷамъиятӣ ҳамроҳ бошад.   Бовар дорам, ки пешгирии коррупсия аз тағйир додани муносибати худи мо оғоз меёбад. Ҳар як инсон метавонад бо риояи қонун, рад кардани роҳи ғайриқонунии амалҳо ва дастгирии адолат саҳми худро гузорад.   Бояд дар назар дошт, ки коррупсия танҳо як масъалаи ҳуқуқӣ нест; он масъ­алаи виҷдон, фарҳанг, масъулият ва адолат низ мебошад. Агар ҳар яки мо ба қонун эҳтиром гузорем, роҳи ғайриқонуниро рад кунем ва дар назди дигарон масъулиятшинос бошем, барои коҳиш додани ин падида саҳми воқеӣ мегузорем. Толибҷон ШЕХИМОВ, устоди Коллеҷи омӯзгории шаҳри Панҷакент

    37

    16.11.2026
  •  img
    Кӯдак китобхон мешавад, агар... Як рӯз хонандаи синфи ибтидоӣ ба китобхона даромада гуфт: – Муаллима, ба ман китоби хурдакак диҳед. Пурсидам: – Дар бораи чӣ бошад? Каме фикр карду гуфт: – Фарқ надорад, фақат хурд бошад. Ин ҷавоби кӯдак маро ба андеша бурд. Китобдор дар чунин ҳолат чӣ бояд кунад? Китоби хурдро диҳад ё кӯшиш намояд фаҳмад, ки ин хонанда ба чӣ шавқ дорад? Ман роҳи дуюмро интихоб кардам. Аз ӯ пурсидам, ки бештар чиро дӯст медорад? Маълум шуд, ки ба ҳайвонот шавқ дорад. Китоби кӯдаконаеро пешниҳод кардам, ки дар он ҳикояҳои кӯтоҳ дар бораи ҳайвонот буданд. Баъди чанд рӯз китобро баргардонд ва пеш аз рафтан пурсид: – Дар бораи сагҳо ҳам китоб доред? Барои китобдор чунин савол аломати хуб аст, зеро кӯдак ин дафъа на барои «китоби хурд», балки барои китоби муайян омадааст. Ҳангоми кор дар китобхонаи гимназияи хусусии «Кафолат»» бештар бовар ҳосил мекунам, ки кӯдакро ба таври маҷбурӣ китобхон кардан душвор аст. Ба ӯ бояд китоберо нишон дод, ки дар вақти муносиб ба завқу фаҳмиши ӯ мувофиқат кунад. Ҳар хонанда завқи худро дорад. Яке афсонаро дӯст медорад, дигаре саргузаштро, сеюмӣ ба таърих шавқ дорад, чорумӣ соатҳо расмҳои китобҳои табиатшиносиро тамошо мекунад. Дар китобхона кӯшиш мекунем, китобҳои нав ё ҷолибро танҳо дар рафҳо пинҳон нагузорем. Китобе, ки хонанда намебинад, бисёр вақт барои ӯ вуҷуд надорад. Аз ин рӯ, гӯшаҳои хурди мавзуӣ самараи хуб медиҳанд. Масалан, як ҳафта метавон гӯшаи «Саёҳат мекунем», ҳафтаи дигар «Олами ҳайвонот», «Китобҳои дӯстдоштаи кӯдакон», «Қаҳрамонони таърих» ё «Чӣ бихонем дар рӯзҳои истироҳат?»-ро ташкил кард. Баъзан барои ҷалби диққат назди китоб танҳо як савол мегузорем: – Агар ту дар ҷазираи беодам мемондӣ, чӣ кор мекардӣ? Дар паҳлуи он китоби саргузаштӣ қарор дорад. Кӯдак аввал саволро мехонад, баъд китобро ба даст мегирад. Барои китобдор ҳамин ба даст гирифтани китоб қадами аввал аст. Усули дигаре, ки ба кӯдакон писанд меояд, тавсияи худи хонандагон аст. Пас аз баргардондани китоб аз баъзе хонандагон хоҳиш мекунем, дар бораи он танҳо як ҷумла гӯянд. – Ба дӯстат ин китоб­ро тавсия медиҳӣ? Агар ҷавоб «ҳа» бошад, мепурсем: – Барои чӣ? Ҷавобҳо баъзан хеле содаанд: «Хандаовар буд». «Қаҳрамонаш ба ман писанд омад». «Дар бораи динозавр­ҳо бисёр чиз фаҳмидам». Аммо маҳз ҳамин ҷумлаҳои кӯдакона барои хонандаи дигар таъсирбахшанд. Барои хонандагони хурдсол китобро каме «муаррифӣ» кардан лозим аст. Масалан, китобро гирифта мегӯем: – Қаҳрамони ин ҳикоя як сирро меёбад. Ман намегӯям, ки чӣ сир аст. Агар хоҳед, ки фаҳмед, китобро хонед. Баъзан хондани чанд саҳифаи аввал низ натиҷаи хуб медиҳад. Хусусан, хонандагони хурдсол дӯст медоранд, ки калонсолон ба онҳо бо овоз ҳикоя хонад. Дар ҷойи ҷолиб саҳифаи китобро мепӯшем: – Давомаш чӣ мешавад? Агар кӯдак ҷавобро донистан хоҳад, худи ӯ китобро мегирад. Дар баробари ин, китобхонаи мактаб бояд ҷойе бошад, ки кӯдак бо хоҳиши худ ба он ворид шавад. Фарида СОДИҚОВА, китобдори гимназияи хусусии «Кафолат»-и шаҳри Душанбе

    35

    16.11.2026
  •  img
    Терроризм ва экстремизм – хатар ба амнияти ҷомеа Дар ҷаҳони муосир терроризм ва экстремизм аз ҷумлаи хатарҳои ҷиддӣ ба шумор рафта, ба амнияти башар, сулҳу суботи ҷомеа ва рушди устувори давлатҳо таъсири манфӣ мерасонад.   Паҳншавии ғояҳои ифротӣ, истифодаи зӯроварӣ барои расидан ба ҳадафҳои нопоки сиёсиву мафкуравӣ аз ҷониби бархе аз ҳизбу ҳаракатҳои ғайриқонунӣ пайомадҳои ҷиддии иҷтимоӣ, равонӣ ва маънавӣ низ ба вуҷуд меоранд.   Мубориза бо ин зуҳурот дар шароити рушди босуръати технологияҳои иттилоотӣ ва густариши шабакаҳои иҷтимоӣ аҳаммияти бештар пайдо кардааст. Имрӯз иттилооти бардурӯғ, таблиғоти ғаразнок ва талқини ақидаҳои носолим метавонад дар муҳити маҷозӣ ба зудӣ паҳн шуда, ба ҷаҳонбинӣ ва рафтори баъзе афрод таъсири манфӣ расонад. Аз ин рӯ, масъалаи муқовимат ба терроризм ва экстремизм танҳо вазифаи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ набуда, дар пешгирии он бояд дигар сохторҳои давлатӣ, аз ҷумла, муассисаҳои таълимӣ, оила, воситаҳои ахбори омма ва ҷомеаи шаҳрвандӣ низ саҳмгузор бошанд.   Яке аз омилҳои муҳимми осебпазирии шаҳрвадон ин сатҳи нокифояи дониш ва малакаи таҳлил намудани иттилоот мебошад. Агар шахс манбаи хабарро насанҷад, далелҳоро бо маълумоти дигар муқоиса накунад ва ҳар паёми эҳсосангезро ҳамчун ҳақиқат қабул намояд, эҳтимоли осебпазирӣ ва шомилшавии ӯ ба гурӯҳҳои иртиҷоӣ зиёд шуда метавонад.   Имрӯз шабакаҳои иҷтимоӣ ба яке аз майдонҳои таъсиррасонӣ ба ҷаҳонбинии шаҳрвадон, махсусан, ҷавонон табдил ёфтааст. Дар ин фазо иттилооти гуногун, аз ҷумла, овозаҳо, хабарҳои бардурӯғ, наворҳои таҳрифшуда ва паёмҳои эҳсосангез паҳн мешаванд. Баъзе таблиғгарон аз ин фурсат истифода бурда, афродро ба қабули ақидаҳои тундгароёна водор карданӣ мешаванд.   Дар чунин шароит саводи расонаӣ ва тафаккури интиқодӣ аҳаммияти махсус пайдо мекунанд. Ҷавонон бояд, пеш аз ҳама, манбаи иттилоотро муайян кунанд, сана ва муҳтавои хабарро бисанҷанд, далелҳоро бо сарчашмаҳои мустақил муқоиса намоянд ва пеш аз паҳн кардани маводи шубҳанок, дурустии онро дида бароянд. Аз ин рӯ, баланд бардоштани саводи рақамӣ ва қабули қарорҳои дуруст дар ин гуна ҳолатҳо аз ҷониби ҷавонону наврасон хеле муҳим аст.   Дар баробари шабакаҳои иҷтимоӣ, муҳити оила низ дар ташаккули шахсият нақши муҳим мебозад. Оила нахустин муҳити рушди ҷаҳонбинӣ ва хислати инсон аст. Муносибати самимӣ, эҳтироми ҳамдигар, гӯш кардани мушкилоти фарзанд ва дастгирии ӯ дар ҳолатҳои душвор барои эътимод ва масъулиятшиносӣ замина фароҳам меоранд.   Волидайн бояд бо фарзандон дар бораи арзишҳои инсонӣ, эҳтироми қонун, масъулияти шаҳрвандӣ ва хатарҳои таблиғоти хушунатомез суҳбат кунанд. Дар ин раванд, на тарсонидану айбдоркунӣ, балки фаҳмондадиҳӣ, саволу ҷавоб ва эътимод ба ҳамдигар натиҷаи беҳтар дода метавонад.   Муассисаҳои таълимӣ низ дар пешгирии ифротгароӣ нақши калидӣ доранд. Дар мактабу донишгоҳҳо гузаронидани семинарҳои илмӣ-маърифатӣ, мизҳои мудаввар, вохӯриҳо бо ҳуқуқшиносон, равоншиносон ва мутахассисони соҳаи иттилоот метавонад ба дарки амиқтари масъала мусоидат кунад.   Донишҷӯ ё хонанда бояд тавонад маводи шубҳанокро муайян кунад, ҳуқуқу уҳдадориҳои шаҳрвандии худро дарк намояд, ихтилофро бо роҳи муколама ҳал кунад ва ҳангоми дучор шудан ба таҳдиди воқеӣ ба ниҳодҳои дахлдор муроҷиат намояд.   Ҳамкории оила, муассисаҳои таълимӣ, равоншиносон, кормандони иҷтимоӣ ва мақомоти дахлдор метавонад барои сари вақт пешгирӣ намудани ҷавонон аз амалҳои номатлуб заминаи мусоид фароҳам оварад.   Бо дарназардошти омилҳои зикршуда, дар муқовимат ба терроризм ва экстремизм бояд ба чанд самти асосӣ такя намуд: Якум, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ, шиносоии шаҳрвандон бо ҳуқуқу уҳдадориҳои худ, қонунгузории дахлдор ва оқибатҳои ҳуқуқии амалҳои террористию экстремистӣ. Дуюм, рушди саводи расонаӣ. Омӯзонидани усулҳои санҷиши иттилоот, шинохти манбаъҳои боэътимод ва муайян кардани таблиғоти ғаразнок.   Сеюм, фароҳам овардани имкониятҳо баҳри рушди ҷавонон. Дастгирӣ барои таҳсил, касбомӯзӣ, шуғл, варзиш, фаъолияти эҷодӣ ва иштироки ҷавонон дар ҳаёти ҷамъиятӣ.   Чорум, таҳкими ҳамкории оила ва муассисаҳои таълимӣ. Фароҳам овардани муҳити эътимод, шунидани мушкилоти ҷавонон ва дастгирии саривақтии онҳо.   Панҷум, густариши фарҳанги муколама. Тарбияи эҳтиром ба гуногунандешӣ, малакаи ҳалли осоиштаи ихтилофҳо ва таҳаммулпазирӣ нисбат ба дигарон.   Шашум, риояи қонун ва ҳуқуқи инсон. Ҳамаи чораҳои муқовимат бояд дар асоси қонун, далелҳои санҷидашуда ва эҳтироми ҳуқуқу озодиҳои шаҳрвандон амалӣ карда шаванд.   Ҳафтум, ҳамоҳангсозии фаъолияти ниҳодҳои ҷомеа. Ҳамкории муассисаҳои таълимӣ, оилаҳо, ҷомеаи шаҳрвандӣ ва воситаҳои ахбори омма метавонад барои пешгирии саривақтии хатарҳо мусоидат намояд. Муқовимат бо терроризму экстремизм ҳамкории пайвастаи ниҳодҳои дахлдор бо шаҳрвандонро талаб мекунад. Барои Тоҷикистон, ки сулҳу субот, ваҳдати миллӣ ва рушди насли ҷавон аз масъалаҳои муҳимми ҷомеа мебошанд, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқиву расонаӣ ва тарбияи наврасону ҷавонони худогоҳу масъулиятшинос аҳаммияти махсус дорад. Дар ин раванд ҳар як омӯзгор, волидайн, донишҷӯ, рӯзноманигор ва ҷомеаи шаҳрвандӣ метавонад бо муносибати оқилона ва риояи қонун саҳми худро гузорад.   Афзал БОСОЛИЕВ, муаллими кафедраи журналистика ва назарияи тарҷумаи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров

    40

    16.11.2026